Thông điệp “Hành động của địa phương cho hiệu quả toàn cầu” của Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học 22/5 năm nay ngắn gọn nhưng mang sức nặng. Đặc biệt trong bối cảnh chỉ vài tháng nữa, Hội nghị các bên lần thứ 17 của Công ước Đa dạng sinh học sẽ diễn ra, nơi các quốc gia trả lời câu hỏi về cách con người giữ lại điều kiện để chính mình tồn tại.

Đa dạng sinh học, về bản chất, chính là “hệ thống miễn dịch” của trái đất. Khi hệ thống khỏe mạnh, rừng tự điều hòa khí hậu, sông ngòi tự làm sạch, các loài sinh vật hỗ trợ lẫn nhau tạo nên chuỗi cân bằng bền vững. Tuy nhiên, thực tế những năm gần đây cho thấy, tốc độ suy thoái môi trường đang diễn ra nhanh hơn khả năng phục hồi của tự nhiên. Rừng bị thu hẹp bởi khai thác và chuyển đổi mục đích sử dụng. Các dòng sông và vùng biển chịu áp lực nặng nề từ rác thải nhựa và hóa chất công nghiệp. Nhiều loài sinh vật đứng bên bờ tuyệt chủng không phải vì quy luật tự nhiên. Khi thiên nhiên bị đặt vào thế “phòng thủ đơn độc”, mọi cảnh báo đều trở nên cấp bách.

Trước tình trạng này, Việt Nam đã ban hành nhiều chiến lược và chương trình hành động về bảo tồn đa dạng sinh học đến năm 2030, đồng thời tham gia hàng loạt điều ước quốc tế quan trọng. Cuối năm 2025, tại Hội nghị CITES lần thứ 20, Việt Nam tiếp tục tái khẳng định cam kết chống buôn bán động vật hoang dã xuyên biên giới. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng kêu gọi các địa phương đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các giải pháp dựa vào thiên nhiên trong giám sát, bảo vệ hệ sinh thái.

Tại tỉnh Đắk Lắk, trước Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học năm nay, UBND tỉnh đã ký kết Thỏa thuận hợp tác về quản lý tài nguyên thiên nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững với Tổ chức Quốc tế về bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam. Nội dung hợp tác không chỉ dừng ở bảo vệ rừng và động vật hoang dã, mà còn mở rộng bảo tồn biển, giảm rác thải nhựa, phát triển sinh kế cộng đồng và nông nghiệp bền vững.

Bảo vệ đa dạng sinh học là bảo vệ từ từng cá thể. Trong ảnh: Các chuyên gia của Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên và Công nghệ (Hội Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam) khảo sát và phát hiện rùa hộp trán vàng miền Nam tại rừng tự nhiên khu vực Tây Hòa.  Ảnh: Nhật Huy

Nhưng suy cho cùng, hiệu quả bảo tồn vẫn phải được đánh giá bằng những cánh rừng còn giữ được, những loài động vật còn tồn tại ngoài tự nhiên và cuộc sống của cộng đồng đang trực tiếp sống cùng rừng, cùng biển. Bởi thực tế, từ thượng nguồn sông Kỳ Lộ đến rừng phòng hộ ven biển Sông Cầu, từ những tiền đồn kiểm lâm ở Tây Hòa, Đồng Xuân đến đỉnh Nam Ka, rừng nguyên sinh Chư Yang Sin... - tất cả đang kể cùng một câu chuyện: sức mạnh bảo tồn thật sự xuất phát từ con người, từ cộng đồng và từ cách con người lựa chọn sống cùng thiên nhiên.

Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học năm nay vì thế không chỉ là dịp để nói về thiên nhiên, mà còn là lúc khẳng định cách thức phát triển. Được định hướng trở thành cực tăng trưởng quan trọng của vùng duyên hải Nam Trung Bộ - Tây Nguyên, Đắk Lắk xác định gắn chặt phát triển kinh tế với bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, bảo vệ môi trường sinh thái và giữ vững quốc phòng - an ninh.

Bởi lẽ, phục hồi đa dạng sinh học đòi hỏi sự thay đổi từ cách quy hoạch phát triển, hướng đến mô hình phát triển xanh, coi bảo tồn thiên nhiên là nền tảng chứ không phải phần phụ trợ. Các hoạt động như phục hồi rừng, giảm rác thải nhựa, bảo vệ động vật hoang dã hay phát triển du lịch sinh thái không còn mang tính phong trào mà dần trở thành định hướng dài hạn.

Ở cấp độ cộng đồng, vai trò của ý thức cá nhân ngày càng trở nên quan trọng. Đặc biệt, thế hệ trẻ đang cho thấy vai trò rõ nét trong việc thúc đẩy thay đổi khi tham gia các hoạt động môi trường, sử dụng truyền thông xã hội để lan tỏa thông điệp sống xanh, tạo sáng kiến cộng đồng có tính thực tiễn... Không nằm ở những quyết định lớn lao, mà bắt đầu từ chính thói quen sống hằng ngày - đó chính là những viên gạch nền bảo vệ đa dạng sinh học bền vững.

Minh Khuê