Khoáng sản là nguồn tài nguyên không tái tạo, gắn với yêu cầu phát triển bền vững, do đó, bên cạnh việc khai thác, sử dụng hiệu quả tài nguyên khoáng sản, việc quản lý nguồn thu, chống thất thu ngân sách trong lĩnh lực này là bảo vệ lợi ích quốc gia và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Toàn tỉnh đang quản lý thuế 128 doanh nghiệp hoạt động khai thác khoáng sản (KTKS), chủ yếu là khai thác đá, cát, đất sét. Trong năm 2025, tổng số bộ thuế phát sinh từ các doanh nghiệp này là 207,5 tỷ đồng, bằng 171% so với cùng kỳ năm trước; trong đó, xử lý tăng thu qua công tác kiểm tra tại 46 doanh nghiệp là 12,4 tỷ đồng.

Tuy nhiên, theo đánh giá của UBND tỉnh Đắk Lắk, tình hình khai thác, vận chuyển, tập kết khoáng sản trái quy định tại một số địa bàn có dấu hiệu gia tăng. Từ khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, các tổ chức, cá nhân có dấu hiệu lợi dụng thời điểm chính quyền cấp xã mới đi vào vận hành để hoạt động khai thác, vận chuyển, tập kết khoáng sản trái phép. Bên cạnh đó, một số sở, ngành sáp nhập nên có sự điều chỉnh về chức năng, nhiệm vụ liên quan đến công tác quản lý nhà nước về KTKS. Lĩnh vực này còn một số tồn tại, hạn chế, tiềm ẩn nhiều rủi ro thất thu thuế, đặc biệt là KTKS chưa đúng quy định, khai thác trái phép, khai báo sản lượng tính thuế, giá tính thuế, doanh thu tính thuế và nghĩa vụ tài chính chưa đúng với thực tế…

Một điểm khai thác cát trên sông Krông Nô.

Trước thực trạng này, UBND tỉnh đã ban hành Đề án tăng cường quản lý, chống thất thu ngân sách nhà nước trong lĩnh vực khoáng sản trên địa bàn tỉnh. Nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm của đề án này là tăng cường công tác quản lý giấy phép và tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, trong đó, tập trung quản lý chặt chẽ trữ lượng, giá tính tiền, thời điểm nộp, quyết toán tiền cấp quyền khai thác khoáng sản. Trong công tác quản lý khai thác, chế biến khoáng sản, tỉnh yêu cầu theo dõi, giám sát chặt chẽ nhằm bảo đảm các tổ chức, cá nhân chỉ được khai thác khi có thiết kế mỏ, báo cáo kinh tế kỹ thuật được phê duyệt, bắt buộc lắp đặt thiết bị kiểm soát sản lượng khai thác (trạm cân, camera). Các hành vi khai thác trái phép, vượt công suất hoặc lợi dụng thăm dò để khai thác sẽ bị xử lý nghiêm. Trong vận chuyển, tiêu thụ và kinh doanh khoáng sản, cơ quan chức năng sẽ xử lý nghiêm hành vi buôn bán khoáng sản không nguồn gốc, không xuất hóa đơn, trốn thuế, bảo đảm khoáng sản phải có nguồn gốc rõ ràng, phương tiện vận chuyển phải đúng tải trọng và có giám sát hành trình. Đối với việc quản lý nguồn thu ngân sách nhà nước, ngành thuế sẽ tập trung vào doanh nghiệp rủi ro cao như lỗ liên tục, quy mô lớn nhưng thuế thấp, mâu thuẫn giữa sản lượng và chi phí điện, nước, nhân công.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Hồ Thị Nguyên Thảo, Trưởng Ban Chỉ đạo đôn đốc và chống thất thu ngân sách nhà nước tỉnh, đề án sẽ tăng cường trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực khoáng sản; nâng cao chất lượng quản lý thuế đối với hoạt động thăm dò, khai thác, vận chuyển, kinh doanh khoáng sản trên địa bàn tỉnh, bảo đảm việc khai thác, sử dụng khoáng sản đúng quy định, kê khai nộp thuế đầy đủ, góp phần tăng thu cho ngân sách; đồng thời nâng cao ý thức tuân thủ, trách nhiệm chấp hành pháp luật thuế của tổ chức, cá nhân trong thăm dò, khai thác, chế biến vận chuyển và tiêu thụ khoáng sản.

Một doanh nghiệp khai thác, chế biến đá xây dựng tại xã Hòa Phú.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng Thuế tỉnh Đắk Lắk cho biết, đối với công tác quản lý, chống thất thu trong lĩnh vực KTKS, ngành thuế sẽ tập trung thu thập, xử lý thông tin để phân tích đánh giá các rủi ro hồ sơ thuế của các đơn vị KTKS phục vụ công tác kiểm tra hồ sơ khai thuế tại trụ sở cơ quan thuế hoặc kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế. Việc kiểm tra thuế được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm; chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương để nắm bắt tình hình khai thác tài nguyên để kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi vi phạm.

Minh Chi