Sau hơn 1 năm thực hiện, Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã có những tác động tích cực. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy loại hình kinh tế này vẫn còn những rào cản cần được tháo gỡ để thực sự bứt phá.

Nhận diện điểm nghẽn

Theo TS. Nguyễn Duy Thụy, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Trung Bộ và Tây Nguyên, về nội tại, phần lớn doanh nghiệp (DN) tư nhân Đắk Lắk nói riêng, vùng Trung Bộ và Tây Nguyên nói chung đa phần là DN nhỏ, siêu nhỏ, hộ kinh doanh nên hạn chế về quy mô, quản trị, tài chính, nguồn nhân lực, công nghệ, thị trường, khả năng tham gia chuỗi giá trị. Cùng với đó là thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, khả năng tối ưu hóa sản xuất và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Trong khi đó, các rào cản từ môi trường bên ngoài là những yếu tố liên quan đến thể chế, thủ tục hành chính, đất đai, tiếp cận vốn, các nguồn lực, hạ tầng, chính sách ưu đãi thu hút đầu tư và sự phối hợp giữa các địa phương.

Doanh nghiệp tư nhân tại tỉnh Đắk Lắk nói riêng và khu vực Trung bộ - Tây Nguyên nói chung phần lớn có quy mô vừa và nhỏ. (Trong ảnh: Một doanh nghiệp kinh doanh, xuất khẩu sầu riêng tại xã Krông Pắc).

Ở khu vực Tây Nguyên và Trung Bộ, một trong những rào cản lớn là về hạ tầng, logistics và khả năng kết nối thị trường. Cụ thể, kết cấu hạ tầng trong vùng còn thiếu và yếu nên chi phí logistics của nông sản rất lớn. Ngoài ra, khâu bảo quản sau thu hoạch như hệ thống kho lạnh, kho bảo quản đạt chuẩn xuất khẩu còn thiếu, phân tán, chủ yếu phục vụ quy mô nhỏ. Lĩnh vực logistics thiếu DN quy mô đủ lớn để tổ chức chuỗi dịch vụ trọn gói; thiếu các trung tâm logistics cấp vùng, liên vùng, làm giảm sức cạnh tranh, khả năng mở rộng thị trường của DN địa phương trong khu vực

Các DN khu vực KTTN trong vùng cũng gặp những khó khăn trong tiếp cận các nguồn lực sản xuất, đặc biệt là đất đai. Cụ thể, khu vực này có tiềm năng đất đai lớn nhưng chưa được phát huy đầy đủ do đất đai phân tán, manh mún và bất cập trong công tác quy hoạch vùng sản xuất. Bởi vậy, các DN tư nhân có khả năng đầu tư và nhu cầu mở rộng sản xuất thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận quỹ đất phù hợp, khi nhiều diện tích đất nông nghiệp vẫn do các hộ nông dân, hợp tác xã nhỏ sử dụng...

Bên cạnh đó, một rào cản khác là năng lực cạnh tranh và tiềm lực công nghệ số của DN. Nhiều DN vẫn hạn chế về khả năng tạo khách hàng, dự báo chính sách, đổi mới sản phẩm, chậm trễ trong tiếp cận khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Dù khoa học công nghệ mang đến nhiều cơ hội lớn song các DN tư nhân nhỏ và siêu nhỏ không có khả năng, biện pháp nắm bắt, tận dụng.

Tạo đột phá cho kinh tế tư nhân

Nhiều chuyên gia cho rằng, sự thay đổi về tổ chức không gian phát triển đang mở ra điều kiện mới cho khu vực Trung Bộ và Tây Nguyên. Cụ thể, kết nối cao nguyên - duyên hải, vùng nguyên liệu - chế biến - cảng biển, cửa khẩu - thị trường và các hành lang kinh tế tạo thêm dư địa cho DN tư nhân mở rộng quy mô, thị trường và chuỗi giá trị. Tuy nhiên, không gian được mở rộng không tự động tạo ra liên thông kinh tế mà cần có cơ chế, hạ tầng và phương thức hợp tác phù hợp để biến khả năng kết nối thành giá trị thực tế. Các DN cần thực hiện chiến lược phát triển theo không gian kinh tế, hành lang, chuỗi giá trị và hệ sinh thái DN.

Không gian kinh tế được mở ra và hạ tầng đang được đầu tư mạnh là lợi thế để phát triển kinh tế tư nhân tại tỉnh Đắk Lắk. Ảnh: Vạn Tiếp

Theo ông Nguyễn Văn Hạnh, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn giải pháp doanh nghiệp Hải Lâm, khu vực KTTN cần được nâng cao năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo đó, Nhà nước cần có nhiều chương trình, dự án hỗ trợ DN ứng dụng công nghệ số trong quản trị, sản xuất, truy xuất nguồn gốc, marketing và thương mại điện tử; thúc đẩy đổi mới sản phẩm, cải tiến quy trình và nâng cao chất lượng hàng hóa.

Các cơ quan chức năng cần hỗ trợ DN nhỏ và vừa tiếp cận tư vấn công nghệ, nền tảng số, dữ liệu thị trường và các công cụ quản trị hiện đại; đồng thời hình thành một số DN tư nhân quy mô lớn, có năng lực dẫn dắt chuỗi giá trị.

Ở phạm vi lớn hơn, các tỉnh Tây Nguyên và Trung Bộ cần tập trung phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với các trung tâm động lực như: Đà Nẵng, Quy Nhơn, Nha Trang, Buôn Ma Thuột; phát huy vai trò của các khu công nghệ cao, khu công nghệ thông tin tập trung, các trường đại học và viện nghiên cứu trong hỗ trợ DN đổi mới công nghệ; nâng cao năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ mới cho DN.

Một giải pháp khác để phát triển KTTN được các chuyên gia, nhà hoạch định chính sách đưa ra đối với tỉnh Đắk Lắk cũng như các tỉnh khu vực Tây Nguyên và Trung Bộ là đầu tư phát triển hạ tầng giao thông, logistics và kết nối thị trường; trong đó ưu tiên hoàn thiện các tuyến giao thông liên vùng, các trục kết nối với Duyên hải miền Trung, Đông Nam Bộ và các trung tâm tiêu thụ lớn; phát triển hệ thống kho bãi, kho lạnh, trung tâm logistics, cơ sở bảo quản sau thu hoạch và hạ tầng số phục vụ quản trị chuỗi cung ứng. Xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tế của địa bàn.

Minh Chi