Bài 2: Ði tìm Paris của riêng mình

Paris là thành phố mà có lẽ ai đến lần đầu cũng mang theo một hình dung nào đó về tháp Eiffel, sông Seine, đại lộ Champs-Élysées, bảo tàng Louvre, nhà thờ Đức Bà, quảng trường Concorde… Nhưng khi bước giữa những con phố, ngồi trên một chuyến tàu điện, đứng trước một góc phố đông người hay bất chợt rẽ vào một khoảng lặng, tôi mới nhận ra Paris còn có rất nhiều câu chuyện để kể…

Chỉ vài bước chân từ một ga tàu điện ngầm, tôi đã chạm ngay vào nhịp đập cổ kính và nên thơ của thủ đô nước Pháp. Nhà phố trung tâm Paris với mặt tiền đồng đều, ban công sắt, cửa sổ cao và những tuyến phố mang dấu ấn của quy hoạch Haussmann thế kỷ 19.

Tháp Eiffel soi bóng bên dòng Seine - một trong những hình ảnh biểu tượng của Paris.

Đứng trên đại lộ Champs-Élysées vào một buổi chiều, trong tiết trời mùa thu, nhìn những cặp đôi nắm tay nhau giữa dòng người qua lại, tôi chợt nhớ đến Paris trong "Hội hè miên man" của Ernest Hemingway - một thành phố mà những ký ức về nó vẫn theo người ta ngay cả khi đã rời đi. Paris, cái tên từng chỉ hiện lên trong sách địa lý, trên những tấm bưu thiếp, trong trí tưởng tượng mơ hồ, giờ ở trước mắt tôi với tất cả những gì chân thực, sống động. Và tôi dường như cũng đã hiểu vì sao người ta cứ mãi nhắc về Paris như nhắc về một mối tình cũ.

Tản bộ dọc bờ sông Seine, bức tranh Paris dần hiện lên với cuộc sống giàu nhịp điệu và thanh âm. Người dân ngồi trò chuyện bên vỉa hè, du khách thong thả dừng chân chụp ảnh. Giai điệu jazz từ một quán cà phê ven đường khẽ vang lên, vài cặp đôi ngẫu hứng cùng khiêu vũ theo tiếng nhạc… Sức hấp dẫn của Paris với tôi vì vậy không chỉ nằm ở những công trình nổi tiếng mà còn ở khả năng biến những không gian quen thuộc của đời sống đô thị thành một phần của trải nghiệm.

Khoảng xanh của vườn Tuileries giữa nhịp sống sôi động của Paris.

Tuy nhiên, điều khiến Paris trở nên đặc biệt còn ở cách thành phố gìn giữ ký ức. Những địa chỉ từng gắn với các nhân vật lịch sử vẫn hiện diện như một phần của đời sống đô thị đang không ngừng vận động. Đó là nghĩa trang Passy, quận 16, gần ngay tháp Eiffel, nơi an nghỉ của rất nhiều danh họa, nhà soạn nhạc, nhà thiết kế lừng danh thế giới. Nghĩa trang ấy còn là nơi an nghỉ của cựu hoàng Bảo Đại, vị hoàng đế cuối cùng của Triều Nguyễn. Chính sự tĩnh lặng nơi những phần mộ giữa lòng Paris hoa lệ đã tạo nên một khoảng lặng đặc biệt.

Đứng trước phần mộ Bảo Đại, tôi nhớ đến Buôn Ma Thuột, nơi tên ông cũng gắn với một địa chỉ đã trở thành di tích lịch sử. Biệt điện Bảo Đại, nằm trong khuôn viên Bảo tàng Đắk Lắk, từng là nơi ông ở và làm việc trong những năm cuối thập niên 1940. Giữa nghĩa trang Passy, tôi chợt nhận ra dù cách nhau hàng nghìn cây số, những vùng đất vẫn có con đường riêng để ký ức được gìn giữ và hiện diện.

Tấm biển tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại ngõ Compoint, quận 17 - một địa chỉ lưu dấu những năm tháng Chủ tịch Hồ Chí Minh sống và hoạt động cách mạng tại Paris.

Đó là ngõ Compoint (quận 17) - một địa chỉ đặc biệt đối với nhiều người Việt Nam khi đến Paris bởi ở đây có căn nhà số 9 từng là nơi Bác Hồ kính yêu đã sống để hoạt động cách mạng trên đất Pháp trong những năm 1921 - 1923. Con ngõ nhỏ hôm nay đã mang diện mạo khác nhưng căn nhà cũ vẫn lưu dấu bằng tấm biển tưởng niệm do Đảng Cộng sản Pháp, Đại sứ quán Việt Nam và Hội Việt kiều tại Pháp gắn năm 1983. Trên tấm biển đồng đen, dòng chữ vàng đúc nổi bằng tiếng Pháp với nội dung: “Tại nơi đây, từ năm 1921 đến năm 1923, Nguyễn Ái Quốc, người thường được biết đến với tên gọi Hồ Chí Minh, đã sống và chiến đấu vì quyền độc lập và tự do cho nhân dân Việt Nam và các dân tộc bị áp bức khác”.

Từ căn phòng chỉ khoảng 9 m² trên tầng hai, Bác Hồ đã sống và hoạt động trong những năm tháng quan trọng tại Paris. Người tham gia Hội Liên hiệp thuộc địa, gặp gỡ những người đấu tranh đến từ nhiều nước và cùng tham gia xuất bản báo Le Paria (Người Cùng Khổ) - diễn đàn của những người dân thuộc địa. Số báo đầu tiên ra tháng 4/1922, do Người đảm nhiệm vai trò chủ nhiệm kiêm chủ bút.

Một tuyến phố rợp bóng cây ở quận 16, Paris, gần nghĩa trang Passy.

Hơn một thế kỷ đã trôi qua, ngõ Compoint giờ nằm giữa một Paris hiện đại với nhiều đổi thay. Nhưng địa chỉ nhỏ ấy như một nơi chốn lưu giữ ký ức về người con ưu tú của dân tộc Việt Nam trên hành trình đi tìm đường cứu nước, trở thành một phần của lịch sử cách mạng Việt Nam.

Có Paris của những người tìm đến tháp Eiffel, Louvre, Champs-Élysées, tận hưởng vẻ đẹp của thành phố như một giấc mơ. Có Paris tất bật, hối hả của những người đi làm mỗi ngày trên những chuyến tàu điện ngầm. Có Paris của những quán cà phê nhỏ, tiệm bánh nép bên góc phố với nhịp đời thường. Có một Paris lưu giữ trong mình những dấu tích của thời gian. Và cũng có cả Paris của những người đang phải chật vật mưu sinh giữa một đô thị đông đúc, đắt đỏ và không phải lúc nào cũng dễ sống.

Có lẽ vì thế, những gì đáng nhớ nhất sau một chuyến đi đôi khi lại nằm ngoài những khung hình quen thuộc…

Bài 3: Strasbourg - Những lớp thời gian bên dòng Ill

(*) Xem từ số báo ra ngày 4/10/2026

Hương Lê