Kỳ 2:  Chủ động quản trị rủi ro

Cùng với việc hỗ trợ hạ tầng chống lũ cho người dân, phương án phòng chống thiên tai năm 2026 của Đắk Lắk đang được tái thiết lập toàn diện. Thay vì bị động ứng phó với thiên tai, các địa phương đang thực hiện bước chuyển chiến lược, chủ động quản trị rủi ro để hạn chế thiệt hại.

Không để bị động

Theo Đài Khí tượng thủy văn tỉnh Đắk Lắk, hình thái thời tiết những tháng cuối năm 2026 mang nhiều yếu tố cực đoan và khó lường. Hiện tượng El Nino được dự báo đạt cường độ rất mạnh với xác suất lên tới 98% trong giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12/2026. Mặc dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông dự kiến ít hơn trung bình nhiều năm nhưng các cơn bão có khả năng diễn biến cực đoan và khó dự báo hơn.

Đặc biệt, mùa mưa ở khu vực phía Tây tỉnh có khả năng kết thúc sớm; khu vực phía Đông lại đối mặt với các đợt mưa lớn. Cơ quan khí tượng cảnh báo đỉnh lũ trên các sông có thể đạt mức báo động 2 đến báo động 3, tiềm ẩn rủi ro cao về lũ quét, sạt lở đất tại các lưu vực sông suối nhỏ và ngập úng vùng trũng thấp.

Đoàn công tác của Sở Công Thương, Bộ Công Thương kiểm tra thủy điện Sông Ba Hạ.

Dựa trên cơ sở khoa học này, phương án ứng phó thiên tai năm 2026 đã thiết lập chi tiết kịch bản phòng vệ. Tại các lưu vực trọng điểm như sông Ba, sông Kỳ Lộ, sông Bàn Thạch và Srêpốk, tỉnh đã dự phòng sẵn các tình huống khẩn cấp, sẵn sàng phân bổ lực lượng quân đội, công an, dân quân tự vệ cùng trang thiết bị cứu hộ chuyên dụng.

Đồng chí Lương Nguyễn Minh Triết, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh nhìn nhận: Địa phương đang đối diện với thách thức lớn khi phải ứng phó đồng thời hai trạng thái đối lập: phía Tây vào mùa mưa lũ thì phía Đông tỉnh lại vào mùa khô hạn và ngược lại. Do đó, không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm cũ để ứng phó hình thái thiên tai cực đoan hơn. Tinh thần là không chạy theo thiên tai để ứng phó mà phải chủ động đi trước một bước, đặt bảo vệ tính mạng nhân dân là yêu cầu trước hết và trên hết.

Để cụ thể hóa nhiệm vụ, 102 xã, phường cập nhật phương án ứng phó chi tiết đến từng thôn, buôn theo nguyên tắc "6 rõ": Rõ khu vực nguy hiểm, rõ người chỉ huy, rõ lực lượng phương tiện, rõ tuyến sơ tán, rõ chế độ cảnh báo và rõ thời gian xử lý.

Ông Huỳnh Ngọc Hân, Chủ tịch UBND xã Tuy An Bắc cho biết: “Qua rà soát, toàn xã có 12 thôn với 246 hộ, 752 nhân khẩu nằm trong khu vực nguy cơ bị ảnh hưởng. Chúng tôi đã xác định cụ thể các vị trí an toàn, phương tiện và lực lượng phục vụ di dời khi cần thiết, quyết không để xảy ra tình trạng bị động khi thiên tai xảy ra". Khi có tình huống xảy ra, người dân sẽ được di dời đến các địa điểm an toàn đã được xác định từ trước như nhà tránh lũ, nhà văn hóa thôn, trường học và các hộ dân lân cận. 

Xã Yang Mao có địa hình đồi núi phức tạp, thường xuyên đối mặt với các hình thái thời tiết nguy hiểm như mưa lớn, lũ quét và sạt lở đất trong mùa. Theo ông Võ Tấn Trực, Chủ tịch UBND xã, địa phương quán triệt thực hiện nghiêm túc phương châm “bốn tại chỗ” cùng nguyên tắc “phòng ngừa chủ động, ứng phó kịp thời, khắc phục khẩn trương và hiệu quả”. Trong đó, công tác phòng ngừa được coi là nhiệm vụ cốt lõi. Bên cạnh theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, xã rà soát kỹ các vùng xung yếu thường xuyên sạt lở như thôn Ea Hăn, Yang Hăn, buôn Tơng Rang, Hà Nam, Buôn Chàm... để sẵn sàng phương án di dời dân. Hệ thống truyền thông được đa dạng hóa, giúp thông tin cảnh báo đến sớm với từng hộ dân.

Chủ động quản lý rủi ro

Với mục tiêu giảm rủi ro trước khi lũ hình thành, công tác kiểm soát an toàn hệ thống 658 đập và hồ chứa trên địa bàn tỉnh là khâu đặc biệt quan trọng. Qua quá trình tổng rà soát trước mùa mưa bão, ngành chức năng đã phát hiện 150 hồ đập xuất hiện các hạng mục hư hỏng như thấm, nứt thân đập, sạt lở trượt mái, xói lở tràn.

Tỉnh cũng ghi nhận hơn 100 điểm có nguy cơ sạt lở và 10 hồ, đập chứa nước trong tình trạng mất an toàn. Nhằm khẩn trương xử lý trước cao điểm mùa mưa lũ, tỉnh đã công bố tình huống khẩn cấp đối với 8 danh mục nhiệm vụ, trong đó có khắc phục sạt lở bờ sông Krông Ana và xử lý hồ Ea Tir.

Đối với Hồ chứa nước Ea Tir (xã Ea Knuếc), hiện đã được ưu tiên bố trí nguồn vốn để khẩn trương sửa chữa, khắc phục. Công ty TNHH MTV Quản lý công trình Thủy lợi Đắk Lắk đã triển khai cắm biển cảnh báo tại các vị trí có nguy cơ mất an toàn; cắt cử cán bộ trực gác 24/24 giờ tại công trình mỗi khi có cảnh báo mưa lớn, lũ; theo dõi sát diễn biến thời tiết để chủ động phương án ứng phó ngay khi có sự cố phát sinh.

Đối với vùng hạ du, công tác bảo đảm an toàn tính mạng người dân được siết chặt. Đơn vị quản lý đã đề nghị UBND xã Ea Knuếc phối hợp tuyên truyền, khoanh vùng nguy hiểm để người dân chủ động phòng tránh trong quá trình canh tác nông nghiệp xung quanh hồ. Hai bên đang rà soát, chốt phương án sẵn sàng sơ tán khẩn cấp các hộ dân vùng hạ lưu khi thiên tai xảy ra.

Ông Nguyễn Thanh Phong, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh khẳng định: “Đây là những rủi ro đã được nhận diện. Sở đã yêu cầu các đơn vị quản lý nhanh chóng xử lý, khắc phục triệt để trước khi công trình bước vào giai đoạn chịu áp lực lớn do mưa lũ”.

Lực lượng công an xã Yang Mao phối hợp vận hành thử xuồng máy.

Ở khu vực hạ lưu, yêu cầu quản lý rủi ro tập trung vào việc kiểm soát điều tiết, không để "lũ chồng lũ". Ông Châu Đình Quốc, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Thủy điện Sông Ba Hạ chia sẻ: “Năm nay, phương án cảnh báo lũ được chúng tôi mở rộng nhiều lớp với 33 trạm cảnh báo từ xa vùng hạ du. Từ tháng 8/2026, công ty đã hợp đồng gửi tin nhắn SMS thông báo đến người dân hai bờ sông Ba. Công ty còn hợp đồng với Trung tâm cung ứng dịch vụ công các địa phương vùng hạ du sông Ba để phát thông báo điều tiết lũ trên hệ thống truyền thanh; hợp đồng và cấp loa cầm tay cho những người có uy tín tại các khu dân cư để truyền thông tin trực tiếp đến người dân...

UBND tỉnh cũng đã yêu cầu các địa phương, chủ hồ và cơ quan chức năng phối hợp chặt chẽ, triển khai phương án ứng phó theo từng cấp độ. Khi có dự báo mưa lớn, cơ quan chức năng, chủ hồ phải phối hợp đánh giá, chủ động đưa mực nước hồ về cao trình phù hợp để đón lũ, thay vì chờ nước dâng mới điều tiết. Đặc biệt phải bảo đảm người dân nắm được thông tin để chủ động bảo vệ tính mạng, tài sản, giảm rủi ro trước khi lũ về.

Kỳ cuối:  Bảo đảm an toàn trước thiên tai

Minh Hà - Hương Như