Có những người không viết một dòng nào trên mặt báo nhưng họ có đóng góp không nhỏ đối với quy trình vận hành của một cơ quan báo chí, đó là người làm công tác nhuận bút. Phía sau những con số nhuận bút, cả một thế giới ký ức, nghĩa tình và dòng chảy lịch sử được mở ra…
Qua bảng kê nhuận bút hằng tháng với những dãy số, họ có thể kể vanh vách câu chuyện về mạng lưới cộng tác viên rộng khắp. Có những cái tên quen thuộc đến mức người tổng hợp nhuận bút chỉ cần lướt qua là biết ngay bài viết thuộc lĩnh vực gì. Đơn cử như với Báo Đắk Lắk, họ biết rõ Phan Tuân, Hoài Nam, Đức Hạnh, Công Phong, Tú Anh là cộng tác viên ở những địa bàn, cơ sở nào.
Đó là Thu Phượng, Thu Huế, Mỹ Hạnh, Hồng Vân - các cộng tác viên "ruột" gánh vác chuyên mục “Sức khỏe cho mọi người” trên số báo cuối tuần. Hay mảng an ninh, quốc phòng luôn gắn liền với những cái tên quen thuộc như anh Quốc Dũng, Văn Chiểu, Ngọc Lân, Phan Diệm. Và những cái tên thường xuyên góp mặt trong ấn phẩm Nguyệt san hằng tháng như: Uông Thái Biểu, Lê Đức Dục, Phạm Xuân Hùng, Trần Trung Sáng, Phạm Xuân Dũng… với những bài ký sự, những bài phản ánh chân thực về con người, buôn làng tại Tây Nguyên…
 |
| Không đứng tên trên mặt báo, người làm công tác nhuận bút lặng lẽ gói ghém niềm vui và nghĩa tình gửi đến từng người cầm bút. Ảnh: Gia Nguyên |
Người làm công tác nhuận bút không chỉ đối thoại với những con số; họ chính là những người âm thầm giữ mối dây kết nối bền chặt, ấm áp giữa tòa soạn với bạn đọc và cộng tác viên. Đằng sau một lệnh chuyển tiền hay một phong bao nhuận bút là cả một câu chuyện về sự trân trọng và sẻ chia.
Cụ Đoàn Viết Doãn, một cộng tác viên lớn tuổi của tòa soạn, chân cụ đã yếu, mắt đã mờ nhưng có dịp vẫn gửi tòa soạn những bài viết qua các lá thư tay rất cẩn thận, tỉ mỉ. Cụ không rành về công nghệ cũng không có tài khoản ngân hàng nên bộ phận làm công tác nhuận bút của Báo và Phát thanh, Truyền hình Đắk Lắk thường đến tận nhà trao cho cụ. Đó không chỉ là một món tiền mà đó còn là sự trân trọng đối với một cộng tác viên lâu năm và thân thiết.
Những cộng tác viên ở vùng sâu, vùng xa như anh Tùng Lâm (xã Yang Mao) với những đề tài phản ánh sinh động về giáo dục và vùng đất căn cứ của tỉnh Đắk Lắk, hay anh Hà Văn Chung (bút danh Khăm Kẹo Tha Na Sủn Thon) với những bài viết thú vị về văn hóa Việt - Lào, đến những cộng tác viên ngoài tỉnh như Thái Mỹ (Đà Nẵng), Đặng Hoàng Thám (Cần Thơ), Tấn Vịnh (Quảng Nam cũ), Nguyễn Văn Song (Hưng Yên), Tịnh Bình (Tây Ninh)… số tiền nhuận bút nhận được không đơn thuần là giá trị vật chất để trang trải cuộc sống, nó là sự công nhận, là niềm tự hào khi tiếng nói từ cơ sở của họ đã được tòa soạn lắng nghe và tiếp sức lan tỏa.
Trong kho lưu trữ của một cơ quan báo chí, những tập bảng kê nhuận bút cũ vàng theo năm tháng không chỉ ghi số tiền phải trả, ở đó còn lưu lại dấu vết của những chuyến đi, những mùa mưa lũ trắng trời, những đợt chống dịch căng thẳng, và cả tên tuổi của những cây bút đã gắn bó cả đời với nghề báo...
Qua "ống kính" đặc biệt của hồ sơ nhuận bút, dòng chảy lịch sử của một tòa soạn hiện lên sống động hơn bao giờ hết. Sự trồi sụt của các con số không chỉ phản ánh chuyên mục nào đang được bạn đọc quan tâm, đề tài nào đang là tâm điểm của xã hội, hay địa bàn nào đang là “điểm nóng” của thông tin mà hơn tất cả, nó tái hiện chân thực nhịp đập hối hả, thăng trầm của những năm tháng làm báo.
Đó chính là cuốn nhật ký thầm lặng bằng số, ghi lại trọn vẹn cả thanh xuân và tâm huyết của những thế hệ làm báo.
Hải Yến
