Gắn nhiệm vụ giáo dục với bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Trung học cơ sở (DTNT THCS) Cư M’gar (xã Quảng Phú) đã xây dựng mô hình “Hệ sinh thái trải nghiệm trong quản lý giáo dục đặc thù nhằm bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc”.

Bằng những cách làm sáng tạo, phù hợp, nhà trường từng bước khơi dậy niềm tự hào về cội nguồn và ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc trong thế hệ trẻ.

Đưa văn hóa dân tộc vào học đường

Trường Phổ thông DTNT THCS Cư M’gar có 100% học sinh dân tộc thiểu số; các em thuộc nhiều dân tộc khác nhau, sắc thái văn hóa đa dạng thể hiện qua trang phục, tiếng nói, phong tục và nếp sinh hoạt. Đây không chỉ là nét đặc thù mà còn là lợi thế để nhà trường tổ chức các hoạt động giao lưu, trải nghiệm, giúp học sinh hiểu hơn về văn hóa của nhau, cùng xây dựng môi trường học tập đoàn kết, tôn trọng sự khác biệt.

Đàn t'rưng - sản phẩm sáng tạo của thầy trò Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Cư M’gar.

Từ thực tế đó, mô hình “Hệ sinh thái trải nghiệm trong quản lý giáo dục đặc thù nhằm bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc” được triển khai với mục tiêu đưa những giá trị truyền thống đến gần hơn với học sinh. Thay vì chỉ tiếp cận kiến thức qua sách vở, các em được trực tiếp tìm hiểu, thực hành và trải nghiệm những nét văn hóa đặc trưng của các dân tộc.

Thông qua các buổi sinh hoạt dưới cờ, giờ ra chơi và sinh hoạt câu lạc bộ vào chiều thứ Tư hằng tuần, học sinh được giới thiệu về trang phục, ẩm thực, nhạc cụ, phong tục, tập quán; qua đó các em được chia sẻ những hiểu biết từ gia đình, buôn làng, đồng thời khám phá thêm nét đẹp văn hóa của bạn bè.

Em Triệu Khánh Vy (dân tộc Tày, học sinh lớp 8) chia sẻ: "Nhờ những buổi sinh hoạt ở trường, em biết thêm nhiều điều về trang phục của các dân tộc khác và càng yêu quý nét đẹp văn hóa của dân tộc mình". Cùng lớp với Vy, em Trần Bảo Ngọc (dân tộc Mường) thì hào hứng khi được tìm hiểu các món ăn truyền thống. Ngọc cho hay: "Mỗi dân tộc có những món ăn với cách chế biến và hương vị riêng. Khi được nghe thầy cô giới thiệu, xem hình ảnh và chia sẻ cùng các bạn, em biết thêm nhiều món ăn hay, thú vị".

Kết nối truyền thống với công nghệ số

Một điểm đáng chú ý trong mô hình là kết hợp trải nghiệm trực tiếp với ứng dụng công nghệ số nhằm lưu giữ, giới thiệu và phát huy giá trị văn hóa.

Tại nhà truyền thống của trường, các khu vực trưng bày và tư liệu giới thiệu hiện vật, trang phục truyền thống được tích hợp mã QR. Qua thao tác quét mã, học sinh có thể dễ dàng truy cập thông tin, hình ảnh và video thuyết minh để tìm hiểu sâu hơn về những giá trị văn hóa được giới thiệu.

Một tiết học của học sinh tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Cư M’gar.

Đặc biệt, vào đầu năm học 2026 - 2027, thầy và trò nhà trường đã hoàn thiện sản phẩm “Chế tạo bộ nhạc cụ bằng tre, phục vụ cho phần đọc nhạc của bộ môn Nghệ thuật cấp THCS”. Không chỉ chế tạo nhạc cụ phục vụ giảng dạy, nhóm thực hiện còn huy động học sinh cùng tham gia quay, dựng video hướng dẫn đọc nhạc và đệm theo từng bài học trong sách giáo khoa Âm nhạc. Các video được chuyển thành mã QR giúp học sinh dễ dàng truy cập, xem bài mẫu và tự luyện tập.

Cô Nguyễn Thị Hoa Mai, Hiệu trưởng Trường Phổ thông DTNT THCS Cư M’gar cho biết, điểm quan trọng của mô hình không chỉ nằm ở việc tổ chức các hoạt động tìm hiểu văn hóa mà còn tạo điều kiện để học sinh trở thành chủ thể trong quá trình gìn giữ và lan tỏa những giá trị truyền thống. Từ những kiến thức được tiếp cận, các em được khuyến khích chủ động tìm hiểu, sưu tầm tư liệu, chia sẻ câu chuyện về dân tộc mình và giao lưu với bạn bè các dân tộc khác. Nhà trường cũng từng bước ứng dụng công nghệ số trong lưu trữ, giới thiệu tư liệu, giúp học sinh có thêm nguồn tham khảo và cách tiếp cận văn hóa phù hợp với môi trường học tập hiện nay.

Những nỗ lực trong đổi mới quản lý, tổ chức hoạt động giáo dục và xây dựng môi trường học đường của thầy và trò Trường Phổ thông DTNT THCS Cư M’gar đã được ghi nhận với danh hiệu Tập thể Lao động xuất sắc trong hai năm học liên tiếp 2023 - 2024 và 2024 - 2025; được Chủ tịch UBND tỉnh tặng bằng khen trong xây dựng mô hình quản lý và dạy học xuất sắc giai đoạn 2023 - 2025 cùng nhiều thành tích khác.

Hoàng Tuyết