Trong những năm gần đây, rối loạn phổ tự kỷ ngày càng gia tăng và là vấn đề được xã hội quan tâm. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không phải gia đình nào cũng nhận biết sớm các dấu hiệu để đưa trẻ đi khám và can thiệp kịp thời.

Các chuyên gia y tế nhấn mạnh: Vấn đề không nằm ở bản thân tự kỷ mà ở thời điểm can thiệp. Giai đoạn vàng là trước 3 tuổi nhưng phần lớn phụ huynh lại đưa trẻ đi khám khá muộn. Khi con có biểu hiện không bình thường, nhiều gia đình cho rằng con “chậm nói”, “nhút nhát” hay “có cá tính riêng”, đến khi trẻ 4 - 5 tuổi biểu hiện rõ ràng hơn thì việc can thiệp trở nên khó khăn hơn, hiệu quả hạn chế và chi phí điều trị tăng cao.

Mỗi ngày Khoa Nhi tổng hợp (Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên) tiếp nhận trung bình từ 7 - 10 trẻ đến khám và điều trị các rối loạn phổ tự kỷ; trong đó nhiều trẻ đến khám khi đã 4 - 6 tuổi, thậm chí 9 - 12 tuổi.

Như trường hợp của cháu H.T.C (11 tuổi, ở phường Thành Nhất), Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên là địa chỉ thứ ba mà cháu C. được trị liệu và chữa trị, thậm chí có nơi mẹ cháu C. phải nghỉ làm cả năm để đồng hành cùng các cô giáo trong việc trị liệu cho con.

Theo chia sẻ của gia đình thì 6 tuổi cháu vẫn chưa biết nói, không tập trung chú ý, chạy nhảy, nghịch ngợm luôn tay, lúc này gia đình cho con đi can thiệp tại trường mầm non tư thục. Hiện giờ, C. đang học lớp 3 nhưng cháu không tập trung học tập, khó khăn trong việc giao tiếp với bạn nên gia đình đưa con đến cơ sở y tế khám và C. được chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ.

Can thiệp sớm giúp trẻ tăng cơ hội hòa nhập.

Trường hợp khác là cháu M.T.H (4 tuổi, ở xã Hòa Phú). Gia đình chỉ phát hiện bất thường khi con đi học mầm non, ở trường cô nói gì con đều không hợp tác, không chơi cùng các bạn, không biết tự xúc ăn, không tự đi vệ sinh… Mẹ cháu H. chia sẻ: “Khi còn nhỏ con chỉ nói những từ đơn như ba, mẹ, mèo…; khi có nhu cầu thì la hét, khóc lóc, ăn vạ nhưng con vẫn tự thực hiện các nhu cầu cá nhân (tự xúc ăn, tự đi vệ sinh), chỉ đến trường hoặc gặp người lạ con mới không hợp tác. Vì vậy, gia đình nghĩ con chậm nói, khủng hoảng lứa tuổi thôi”.

Theo bác sĩ Phan Thị Hồng Hạnh, Khoa Nhi tổng hợp (Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên), trẻ mắc các rối loạn phổ tự kỷ có thể bộc lộ bất thường từ 12 - 18 tháng tuổi, tập trung ở ba nhóm chính: giao tiếp (trẻ chậm hiểu ngôn ngữ, không phản ứng khi được gọi tên); ngôn ngữ (12 tháng tuổi chưa bập bẹ, 16 tháng chưa nói từ đơn, 24 tháng chưa nói được cụm hai từ); hành vi (thích chơi một mình, lặp lại hành động, khó chuyển sự chú ý). Ngoài ra, trẻ có thể kèm theo các biểu hiện như: không sử dụng cử chỉ như chỉ tay, vẫy tay; xếp đồ vật theo hàng dài, chơi một trò chơi lặp đi lặp lại; tập trung vào một chi tiết nhỏ của đồ chơi. Một số trẻ chậm phát triển về vận động, ít hứng thú với các trò chơi tương tác, kết bạn.

Điều quan trọng nhất là cha mẹ cần quan sát con mỗi ngày. Nếu thấy trẻ có dấu hiệu bất thường kéo dài, nên đưa đi đánh giá càng sớm càng tốt. Can thiệp trước 3 tuổi sẽ mang lại hiệu quả rất khác biệt. Tự kỷ không phải là bệnh có thể chữa khỏi ngay mà là một tình trạng cần đồng hành lâu dài với các phương pháp như trị liệu ngôn ngữ, hành vi và giáo dục đặc biệt. Phát hiện sớm, can thiệp đúng cách cùng sự đồng hành kiên trì của gia đình, nhiều trẻ tự kỷ vẫn có thể phát triển và hòa nhập xã hội.

Hồng Vân