(E-Magazine) Níu chân trò, giữ con chữ - Kỳ cuối: Giữ chân học sinh bằng sự đồng hành

Với những học sinh có hoàn cảnh khó khăn, việc học nhiều khi bị giằng co bởi trách nhiệm gia đình. Các em vừa đến lớp, vừa phải phụ giúp cha mẹ chăm sóc em nhỏ, thậm chí nghỉ học khi gia đình phát sinh công việc.

 

H.M.R., học sinh lớp 5 Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Buôn Đôn (xã Buôn Đôn), là một trường hợp như vậy. Năm học 2024 - 2025, em nhiều lần nghỉ học để ở nhà trông hai em nhỏ, một em hơn 2 tuổi và một em 4 tuổi. Biết hoàn cảnh của em, cô Hoàng Thị Lưu, giáo viên chủ nhiệm, thường xuyên đến tận nhà động viên, vận động em trở lại trường.

 

Theo cô Lưu, nhà trường đã hỗ trợ H.M.R. nhiều mặt, từ tặng quà, trao xe đạp đến hỗ trợ việc đi lại. Tuy nhiên, sang năm học 2025 - 2026, tình trạng nghỉ học ngắt quãng vẫn tái diễn. Mỗi khi mẹ đi làm thuê mà không có người trông hai em nhỏ, H.M.R. lại phải ở nhà.

 

Mẹ H.M.R., chị H. Phong Rya, cho biết em được nhà trường hỗ trợ sách vở, quần áo, ăn ở và các điều kiện học tập. Tuy nhiên, khi em đến trường, ở nhà lại không có người chăm sóc hai em nhỏ. Gia đình mong muốn có thêm chính sách hỗ trợ sinh kế hoặc chăm sóc trẻ nhỏ để người mẹ có thể đi làm mà vẫn bảo đảm việc học cho con.

 

Câu chuyện của H.M.R. cho thấy, duy trì sĩ số không chỉ là đưa học sinh đến lớp mà còn phải tháo gỡ những khó khăn khiến các em không thể duy trì việc học.

 

Theo đánh giá của Sở GD&ĐT, khó khăn kinh tế là một trong những nguyên nhân nổi bật dẫn đến tình trạng học sinh bỏ học. Ở những gia đình nghèo, cận nghèo, học sinh có thể phải nghỉ học để lao động, phụ giúp gia đình hoặc chăm sóc em nhỏ, người thân.

 

Bên cạnh đó là những nguyên nhân về học tập và tâm lý như học lực yếu, hổng kiến thức, chán học, thiếu động lực. Hoàn cảnh gia đình, cha mẹ đi làm xa, thiếu sự quan tâm; tác động từ bạn bè, mạng xã hội, trò chơi trực tuyến và tình trạng tảo hôn cũng có thể làm gia tăng nguy cơ bỏ học. Với học sinh dân tộc thiểu số, hạn chế về tiếng Việt cũng là một rào cản trong tiếp thu kiến thức.

 

Nguy cơ bỏ học không chỉ xuất hiện vào đầu năm học mà có thể phát sinh trong năm, nhất là sau các kỳ nghỉ, thời điểm gia đình cần thêm nhân lực lao động hoặc mùa thu hoạch nông sản. Vì vậy, những biểu hiện như nghỉ học nhiều ngày, sa sút kết quả học tập, ít giao tiếp với bạn bè, thiếu động lực học tập cần được phát hiện sớm.

 

Tại Điểm trường buôn Tul A, Trường Tiểu học và THCS Lê Hồng Phong (xã Ea Wer), khoảng 85% học sinh là người dân tộc thiểu số. Để duy trì sĩ số, nhà trường chú trọng nắm chắc hoàn cảnh từng học sinh để có cách hỗ trợ phù hợp.

 

Gia đình chị H’Unh Hmok ở buôn Tul A thuộc diện hộ nghèo. Nhiều năm qua, thầy cô Trường Tiểu học và THCS Lê Hồng Phong thường xuyên thăm hỏi, động viên, hỗ trợ những vật dụng cần thiết để các con chị duy trì việc học.

 

“Được thầy cô quan tâm, giúp đỡ, động viên nên dù hoàn cảnh khó khăn, mình cũng cố gắng lo cho con đi học. Cháu không có bút, không có sách, vở thì mình nói với thầy cô. Có điều kiện nào thì thầy cô giúp đỡ mình cái đó”, chị H’Unh chia sẻ.

 

Thực tế cho thấy, ngăn nguy cơ bỏ học cần bắt đầu từ việc phát hiện sớm khó khăn của từng học sinh và hỗ trợ đúng lúc. Nhưng để giữ các em ở lại trường, không chỉ cần bảo đảm sách vở, phương tiện đến lớp mà còn phải giúp các em theo kịp chương trình, củng cố kiến thức và duy trì động lực học tập.

 

Tại Trường Tiểu học và THCS Vụ Bổn (xã Vụ Bổn), việc giữ học sinh ở lại trường được bắt đầu từ những khó khăn cụ thể trong học tập. Cô Phạm Thị Thu Hường nhận thấy hai học sinh N.Q.C và N.T.A.N đọc yếu, phát âm chưa rõ, thiếu tự tin khi đọc trước lớp.

 

Để giúp các em củng cố kiến thức, cô Hường hướng dẫn các em dành 15 - 30 phút mỗi ngày luyện đọc. Các em đọc cho phụ huynh nghe hoặc ghi âm, quay video gửi giáo viên. Cô Hường trực tiếp nghe, nhận xét, sửa lỗi phát âm và yêu cầu các em luyện lại những phần chưa đạt.

 

Sau một thời gian, hai học sinh đọc trôi chảy, phát âm rõ và tự tin hơn khi đọc trước lớp. Sự hỗ trợ kịp thời giúp các em từng bước củng cố kiến thức và lấy lại động lực học tập. Với những học sinh có nguy cơ hụt kiến thức, việc được giáo viên quan tâm, hỗ trợ kịp thời giúp các em không cảm thấy bị bỏ lại phía sau. Đây cũng là một trong những yếu tố góp phần hạn chế tình trạng chán học, bỏ học.

 

Với học sinh vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, rào cản còn đến từ khoảng cách địa lý và điều kiện đi lại. Vì vậy, Đắk Lắk đang triển khai các mô hình bán trú, nội trú nhằm tạo môi trường học tập ổn định hơn.

 

Tại các trường bán trú, học sinh được tổ chức ăn, nghỉ và học tập tại trường, giảm thời gian và chi phí đi lại, nhất là với những em ở xa. Với học sinh nội trú, nhà trường bảo đảm điều kiện ăn, ở, học tập và rèn luyện; giáo viên đồng hành cả trong giờ học và sinh hoạt hằng ngày, giúp các em hình thành nền nếp, tính tự lập và kỹ năng sống.

 

Cùng với nhà trường, các tổ chức, đoàn thể và cộng đồng cũng góp thêm điểm tựa cho học sinh thông qua học bổng, nhận đỡ đầu, tặng sách vở, xe đạp, đồng phục và đồ dùng học tập.

 

Theo Giám đốc Sở GD&ĐT Lê Thị Thanh Xuân, để duy trì sĩ số, ngành Giáo dục cần phối hợp chặt chẽ với gia đình, chính quyền địa phương, các tổ chức, đoàn thể; kịp thời nắm bắt hoàn cảnh và hỗ trợ học sinh có nguy cơ bỏ học, nhất là ở vùng khó khăn. Cùng với giải pháp của ngành, cần huy động nguồn lực xã hội để tạo điều kiện cho học sinh yên tâm đến trường và duy trì việc học.

 

Để giữ học sinh ở lại trường bền vững, những hỗ trợ trước mắt cần đi cùng các giải pháp lâu dài, từ đầu tư trường lớp đến chính sách hỗ trợ phù hợp với thực tế.

 

Tại Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Buôn Đôn, năm học 2026 - 2027 là năm đầu tiên nhà trường hoạt động theo mô hình nội trú liên cấp, với hơn 40 lớp và hơn 1.100 học sinh. Dù cơ sở vật chất được đầu tư khang trang, một số học sinh ở buôn Drang Phôk - buôn nằm trong vùng lõi của Vườn Quốc gia Yok Đôn vẫn gặp khó khăn khi khoảng cách từ nhà đến trường từ 15 đến hơn 20 km.

 

Theo thầy Thái Văn Lộc, Hiệu trưởng nhà trường, từ kiến nghị của phụ huynh, trường đang đề xuất hỗ trợ phương tiện đưa đón học sinh, trước mắt là học sinh lớp 1 đến lớp 3. Nếu được triển khai, xe sẽ đưa các em từ buôn Drang Phôk đến trường vào buổi sáng và đón về vào buổi chiều, giúp giảm khó khăn đi lại và tạo điều kiện để các em học tập, sinh hoạt trong môi trường nội trú.

 

Cùng với chính sách hỗ trợ của Trung ương, tỉnh Đắk Lắk đã ban hành thêm chính sách chăm lo học sinh bán trú, nội trú tại các trường phổ thông nội trú ở xã biên giới. Theo Nghị quyết số 19/2026/NQ-HĐND, học sinh được hỗ trợ tiền đi lại theo khoảng cách từ nhà đến trường; mức cao nhất 240.000 đồng/học sinh/tháng đối với học sinh tiểu học, THCS ở cách trường từ 15 km trở lên.

 

Học sinh bán trú được hỗ trợ thêm 110.000 đồng/học sinh/tháng tiền ăn; học sinh nội trú được hỗ trợ thêm 300.000 đồng/học sinh/tháng, trong thời gian không quá 9 tháng/năm học. Những chính sách này góp phần giảm chi phí cho gia đình, tạo điều kiện để học sinh vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới yên tâm đến lớp.

 

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thiên Văn nhấn mạnh, quan điểm của tỉnh là không để bất kỳ học sinh nào phải nghỉ học vì hoàn cảnh kinh tế của gia đình. UBND tỉnh đang xây dựng Đề án thực hiện Cuộc vận động “Không để học sinh bỏ học vì lý do kinh tế” giai đoạn 2026 - 2030, với mục tiêu hỗ trợ kịp thời những học sinh có nguy cơ bỏ học, nhất là học sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, học sinh mồ côi, khuyết tật, học sinh dân tộc thiểu số ở những địa bàn khó khăn.

 

Theo dự thảo Đề án, mức hỗ trợ dự kiến là 936.000 đồng/học sinh/tháng tiền ăn trong 9 tháng/năm học và 800.000 đồng/năm học cho 2 bộ đồng phục, tương đương 9,224 triệu đồng/học sinh/năm học. Mức hỗ trợ cụ thể sẽ do HĐND tỉnh quyết định trên cơ sở khả năng cân đối ngân sách và quy định pháp luật.

 

Cùng với đó, đầu tư trường lớp là giải pháp căn cơ để tháo gỡ rào cản về khoảng cách và điều kiện học tập. Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị về đầu tư xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại 248 xã biên giới đất liền, Đắk Lắk đã đẩy nhanh tiến độ xây dựng 4 trường tại các xã Buôn Đôn, Ia R’vê, Ia Lốp và Ea Rốk, hoàn thành trước thềm học mới 2026 - 2027 để đáp ứng nhu cầu học tập của hơn 4.700 học sinh.

 

Giữ một học sinh ở lại trường không chỉ là giữ một chỗ ngồi trong lớp học, mà là giữ cho các em cơ hội tiếp tục học tập, nuôi dưỡng ước mơ và xây dựng tương lai. Để không em nào phải rời trường vì nghèo khó, khoảng cách hay hoàn cảnh gia đình, cần sự chung tay của nhà trường, gia đình, chính quyền và cộng đồng, với những chính sách sát thực tế và sự đồng hành đủ lâu dài để mỗi học sinh đều có cơ hội đi trọn hành trình học tập.

 

Nội dung: Hà My - Thanh Hường

Hình ảnh: PV - CTV

Trình bày: Mạnh Hùng