ASIAD (Á vận hội) được xem là “thước đo” quan trọng, đánh giá chính xác chất lượng của nền thể thao các nước ở cấp độ châu lục.

Đây là sân chơi quy mô, thử thách khắc nghiệt hơn nhiều SEA Games khi Việt Nam phải cạnh tranh với những nền thể thao hàng đầu châu Á, trong đó có nhiều cường quốc thể thao thế giới.

Thước đo của chiều sâu và tính bền vững

Không ai có thể phủ nhận rằng việc đoạt một tấm huy chương, đặc biệt là Huy chương Vàng (HCV) tại ASIAD có giá trị, ý nghĩa chuyên môn rất lớn. Ở những môn thuộc hệ thống Olympic, thành tích tại ASIAD còn cho thấy vận động viên (VĐV) đã tiến đến trình độ có thể cạnh tranh ở đấu trường thế giới.

Giá trị của HCV ASIAD trước hết nằm ở chất lượng, trình độ của đối thủ mà VĐV phải vượt qua. ASIAD 20 tại Aichi-Nagoya (Nhật Bản) quy tụ lực lượng hùng hậu của 45 quốc gia và vùng lãnh thổ, tranh tài ở 43 môn thể thao. Nhiều VĐV tham dự là những gương mặt hàng đầu thế giới hoặc châu lục ở các môn Olympic.

Đó là lý do không thể lấy thành tích ở đấu trường khu vực như SEA Games làm căn cứ, cơ sở để đánh giá chính xác vị thế của thể thao Việt Nam. Một VĐV có thể giành HCV liên tiếp ở Đông Nam Á nhưng khi bước ra ASIAD phải đối mặt với những đối thủ có trình độ, đẳng cấp vượt trội hơn nhiều.

Xạ thủ Nguyễn Thu Trang (thứ nhất từ trái qua) được đánh giá là đủ khả năng cạnh tranh huy chương với những tay súng hàng đầu của châu lục tại ASIAD 20.

Sự khắc nghiệt ấy đều khắp ở các môn. Chỉ trong những ngày đầu, nhiều VĐV Việt Nam đã phải dừng bước ở các vòng đấu đầu tiên. Ở môn MMA, những võ sĩ được kỳ vọng như Lò Thị Phụng và Quàng Văn Minh đã không thể tiến xa hơn tứ kết. Ở các môn karate, boxing, khoảng cách chuyên môn với các đối thủ hàng đầu châu lục cũng nhanh chóng bộc lộ, các võ sĩ của chúng ta đã không thể tiến xa. Những kết quả ấy cho thấy một thực tế: tại ASIAD, không có chỗ cho yếu tố may mắn, càng không dễ dàng để chuyển hóa ưu thế khu vực, sân nhà.

Một tấm huy chương có thể ghi dấu tài năng đặc biệt của một cá nhân. Nhưng nếu muốn đánh giá chất lượng của cả nền thể thao, điều quan trọng hơn là khả năng duy trì thành tích qua nhiều kỳ ASIAD, nhất là những môn trong hệ thống thi đấu Olympic.

Lịch sử ASIAD cho thấy sự khác biệt ấy rất rõ. Thái Lan hiện là nền thể thao ở khu vực Đông Nam Á có thành tích tốt nhất tại đấu trường này, với 144 HCV, 189 HCB và 311 HCĐ, đứng thứ 7 trên bảng tổng sắp lịch sử. Indonesia đứng thứ 11, Philippines thứ 12 và Malaysia thứ 13.

Những con số này không chỉ phản ánh số huy chương, mà còn cho thấy chiều sâu của hệ thống thể thao mỗi quốc gia: khả năng tuyển chọn, đào tạo trẻ, duy trì lực lượng kế cận, đầu tư cho các môn trọng điểm và tạo ra những VĐV đủ sức cạnh tranh lâu dài ở cấp độ châu lục.

Sau ASIAD 19, Việt Nam mới có 3 HCV tại một kỳ đại hội và thành tích tích lũy trong lịch sử ASIAD còn thấp hơn nhiều quốc gia trong khu vực. Điều đó lý giải vì sao ASIAD luôn là bài kiểm tra quan trọng đối với thể thao thành tích cao Việt Nam.

Cũng chính từ kết quả ASIAD, các nhà quản lý mới có thêm cơ sở để đánh giá, đề ra chiến lược đầu tư trọng điểm: Môn nào duy trì được khả năng tranh chấp huy chương qua nhiều kỳ đại hội cần tiếp tục được đầu tư; môn nào liên tục thất bại cần nhìn lại công tác đào tạo, tuyển chọn, huấn luyện và định hướng thi đấu.

Bài kiểm tra cho Olympic

Giá trị của ASIAD còn nằm ở khả năng định hướng chiến lược cho những chu kỳ tiếp theo. Đối với các môn Olympic, thành tích tại đấu trường châu lục là một trong những căn cứ quan trọng để xác định năng lực cạnh tranh của VĐV trước khi hướng tới những đấu trường lớn hơn.

Vì thế, tại ASIAD 20, mục tiêu của đoàn thể thao Việt Nam được đặt ở mức từ 4 - 6 HCV đồng thời phấn đấu vào top 20 trên bảng tổng sắp. Đoàn Việt Nam có 348 VĐV tranh tài ở 33 môn và phân môn. Đây là mục tiêu được xây dựng trong bối cảnh châu Á ngày càng xuất hiện nhiều nền thể thao mạnh và khoảng cách chuyên môn giữa các quốc gia ngày càng lớn.

Con số 4 HCV vì thế không đơn giản là một chỉ tiêu thành tích. Nó phản ánh khả năng xác định đúng những môn, nội dung có tiềm năng tranh chấp và khả năng biến sự chuẩn bị trong nhiều năm thành thành tích cụ thể tại đấu trường lớn.ASIAD 20 mới đi được hơn 1/2 chặng đường. Những tấm huy chương vẫn đang chờ các VĐV Việt Nam chinh phục ở những bộ môn tiềm năng. Song rõ ràng, đấu trường ASIAD đã cho thấy rõ giá trị của “thước đo” này: Không phải cứ có thành tích ở khu vực là có thể đứng vững ở châu lục; muốn giành HCV ASIAD phải có một lực lượng VĐV đủ sức cạnh tranh và phía sau đó là cả một hệ thống đào tạo, đầu tư được xây dựng trong thời gian dài.

Đó cũng chính là ý nghĩa lớn nhất của một tấm HCV ASIAD. Nó không chỉ xác nhận thành công của một VĐV tại một cuộc thi mà còn phần nào cho thấy chất lượng và chiều sâu của nền thể thao.

Đăng Triều