Giấc mơ về “miền đất hứa” nơi xứ người từng khiến một số đồng bào dân tộc thiểu số  ở Đắk Lắk bán nhà, bỏ buôn làng để vượt biên trái phép. Nhưng sau những lời hứa ngọt ngào là chuỗi ngày sống chui lủi, đói khổ, bị bóc lột và nỗi ám ảnh.

Cuối tháng 6/2026, chúng tôi cùng cán bộ Phòng An ninh nội địa - Công an tỉnh Đắk Lắk đến thăm gia đình anh Kpă Xuyên và chị Rơ Âu H’Hra ở xã Ea H’leo. Trong căn nhà cấp 4 vừa được xây mới bằng nguồn hỗ trợ của Công an tỉnh sau ngày hồi hương, anh Xuyên chậm rãi kể về hành trình lầm lỡ của mình.

Một trường hợp vượt biên hồi hương đã được cán bộ xã Ea Drăng (bìa phải) đến hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc cây trồng.

Năm 2018, tin theo lời dụ dỗ của các đối tượng FULRO lưu vong, anh cùng vợ con bán hết tài sản, vượt biên sang Thái Lan với hy vọng sẽ được định cư ở nước thứ ba. Khi ấy, trong suy nghĩ của anh, đó là con đường duy nhất để đổi đời. Thế nhưng, thực tế hoàn toàn trái ngược. Không giấy tờ hợp pháp, không biết tiếng, không người thân, gia đình anh sống lay lắt bằng những công việc nặng nhọc, thu nhập bấp bênh. Ba đứa con nhỏ thường xuyên đau ốm, cuộc sống phụ thuộc vào những khoản cứu trợ ít ỏi. “Ở đó cực lắm. Không có việc ổn định, bị bóc lột, lúc nào cũng sợ cảnh sát bắt. Khi ấy mình mới biết là bị lừa”, anh Xuyên kể.

Tháng 3/2025, trong một lần đi mua thuốc cho con, anh tình cờ gặp đoàn công tác của Bộ Công an Việt Nam đang làm việc tại Thái Lan; nhờ vậy, gia đình anh được giúp đỡ, hỗ trợ trở về. “Khi về đến quê hương, mình mới cảm thấy không nơi đâu bằng buôn làng mình”, anh nói.

Tại buôn Tri B (xã Ea Drăng), anh Ksơr Y Quang cũng vừa trở về sau hơn 8 năm lưu lạc ở Thái Lan. Năm 2018, nghe theo những lời hứa về cuộc sống sung túc nơi đất khách, anh bán hết tài sản, đưa cả gia đình vượt biên. Nhưng sang đến nơi, thực tế chỉ là chuỗi ngày cơ cực. Muốn quay về, anh lại bị các đối tượng phản động ngăn cản, đe dọa. “Chúng bảo về Việt Nam sẽ bị công an bắt, bị đánh đập nên tôi sợ. Sau này được Công an Đắk Lắk liên lạc vận động và hỗ trợ hồi hương, tôi mới hiểu tất cả những gì chúng nói đều là bịa đặt”, anh Quang chia sẻ.

Công an tỉnh bàn giao nhà Tình nghĩa tặng gia đình bà Rơ Âu H’Hra.

Còn với anh Nay Biên ở buôn Bung Tang (xã Ea Hiao), ký ức về những ngày sống bất hợp pháp ở Thái Lan vẫn là nỗi ám ảnh. “Không giấy tờ, không quyền lợi, lúc nào cũng lo bị truy quét. Về nước rồi mới biết Nhà nước và bà con buôn làng không bỏ rơi mình như họ nói”, anh tâm sự.

Theo Phòng An ninh nội địa - Công an tỉnh Đắk Lắk, từ năm 2015 đến nay, tỉnh Đắk Lắk đã vận động, hỗ trợ hơn 130 trường hợp đồng bào DTTS cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan tự nguyện hồi hương. Hầu hết công dân hồi hương không bị xử lý hành chính hay hình sự mà được chính quyền địa phương hỗ trợ nhu yếu phẩm, làm lại giấy tờ, ổn định nơi ở, tìm việc làm và tái hòa nhập cộng đồng.

Để ngăn chặn hiệu quả tình trạng vượt biên trái phép, Thượng tá Trần Công Hải, Trưởng Phòng An ninh nội địa cho rằng, ngoài việc tăng cường công tác quản lý, kiểm tra, xử lý của lực lượng chức năng, cần tập trung tuyên truyền nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của mỗi người dân. Trong đó, cần phát huy hơn nữa vai trò của già làng, trưởng buôn, người có uy tín và đặc biệt là chính từ những người từng vượt biên trở về. Khi chính những người từng trả giá cho quyết định sai lầm lên tiếng sẽ là bài học thuyết phục nhất cho mọi người trước các thủ đoạn lôi kéo, kích động của các đối tượng xấu.

Lê Thành