Sáng 22/4, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thuộc Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk đã đưa ra nhiều ý kiến tâm huyết nhằm hoàn thiện dự thảo Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam. Trọng tâm các phát biểu hướng đến việc giải quyết hài hòa giữa bảo tồn di sản với phát triển kinh tế, đặc biệt là các chính sách đặc thù cho nghệ nhân và phát huy các giá trị văn hóa Tây Nguyên.

Bảo tồn văn hóa và bài toán hài hòa giữa luật định với thực tiễn

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Lê Thị Thanh Xuân, Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở GD-ĐT Đắk Lắk đánh giá cao nỗ lực của Ban soạn thảo khi tham mưu Chính phủ trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam.

Quan tâm đến chính sách nhà nước trong việc bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống tốt đẹp của các dân tộc Việt Nam; các giá trị văn hóa có nguy cơ mai một, đại biểu đề nghị Ban soan thảo tiếp tục nghiên cứu, thiết kế nội dung này cần cụ thể và thể hiện rõ nội hàm “giá trị truyền thống tốt đẹp”, nguyên tắc, thứ tự ưu tiên để bảo tồn văn hóa có nguy cơ mai một của các dân tộc thiểu số. Hoặc trong quá trình triển khai cần thiết kế cụ thể, rõ ràng và phù hợp với thực tiễn, đảm bảo đạt mục tiêu, tránh dàn trải, kém hiệu quả.

Đại biểu Lê Thị Thanh Xuân, Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở GD-ĐT Đắk Lắk phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Liên quan đến những vấn đề thực tiễn tại địa phương, đại biểu Lê Thị Thanh Xuân cho biết: Văn hóa của người Tây Nguyên được cấu thành từ ba yếu tố: Đất - rừng - nguồn nước, trong đó hình ảnh con voi không chỉ là vật nuôi mà đã trở thành tín ngưỡng, thành viên trong gia đình và là biểu tượng của văn hóa Tây Nguyên, là đại sứ du lịch.

Tuy nhiên, đại biểu Lê Thị Thanh Xuân bày tỏ lo ngại khi số lượng voi nhà tại Đắk Lắk đang suy giảm nghiêm trọng. Hiện tại tỉnh Đắk Lắk chỉ còn khoảng 30-35 cá thể voi nhà. Không gian sinh tồn của voi nhà là sự giao thoa giữa rừng và buôn làng, tuy nhiên diện tích rừng suy giảm, người dân của buôn làng cũng chuyển đổi sinh kế sang sử dụng voi trong hoạt động du lịch.

Việc khai thác voi cho hoạt động du lịch quá mức đã được xác định là một trong những nguyên nhân làm cho voi nhà không thể sinh sản. Việc bảo tồn voi nhà bị điều chỉnh bởi Luật tục sang các quy định của pháp luật như Luật bảo tồn đa dạng sinh học; quy định về bảo vệ động vật hoang dã nguy cấp và khuyến nghị dừng sử dụng voi trong hoạt động du lịch, chuyển giao voi cho các Trung tâm bảo tồn voi, dự án sử dụng voi thân thiện trong hoạt động du lịch.

Đại biểu tham dự phiên làm việc. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đại biểu Lê Thị Thanh Xuân nhấn mạnh: Đây thực sự là bài toán khó để giải quyết hài hòa giữa bảo tồn văn hóa gắn với đảm bảo sinh kế, phát triển du lịch. Nếu tách voi ra khỏi đời sống của đồng bào, khỏi không gian văn hóa sẽ mất đi giá trị văn hóa của người Tây Nguyên nói riêng, của đồng bào các dân tộc thiểu số nói chung, để các giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn, phát huy và đóng góp vào tăng trưởng 2 con số, vì vậy dự thảo Nghị quyết cần thiết kế cụ thể và có chiều sâu.

Tránh việc vì muốn giữ văn hóa, truyền thống, chủ nhân văn hóa lại vi phạm pháp luật - nếu chủ voi không đăng kí tham gia mô hình du lịch thân thiện với voi thì sẽ không được chăn thả trong khu rừng do Ban Quản lí rừng quản lí và nếu vi phạm sẽ bị xử lí…

“Muốn giữ tiếng chiêng ngân, phải giữ được cái bụng ấm”

Đóng góp ý kiến từ góc độ một người trực tiếp làm công tác nghệ thuật, đại biểu Y Bhen Kđoh, diễn viên ca, Đoàn Ca múa dân tộc, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đắk Lắk nhấn mạnh tầm quan trọng của chính sách đãi ngộ nghệ nhân.

Đại biểu cho rằng, bên cạnh việc hỗ trợ kinh phí truyền dạy, cần quan tâm sâu sắc hơn đến an sinh và sinh kế bền vững. Do vậy, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo nên làm rõ hơn quyền lợi và trách nhiệm của các nghệ nhân ưu tú, nghệ nhân nhân dân trong việc truyền dạy di sản, không chỉ dừng lại ở hỗ trợ kinh phí.

Đại biểu Y Bhen Kđoh, Đoàn Ca múa dân tộc, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đắk Lắk phát biểu thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đại biểu nêu rõ, thực tế cho thấy, nhiều nghệ nhân rất tâm huyết nhưng đời sống còn gặp nhiều khó khăn. Nếu không có điều kiện sống ổn định, họ không thể toàn tâm toàn ý cho việc truyền dạy và giữ lửa văn hóa. Vì vậy, chính sách đãi ngộ nghệ nhân không chỉ dừng lại ở trợ cấp tài chính, mà cần: "Ưu tiên hỗ trợ các tư liệu sản xuất, các chương trình hỗ trợ sinh kế đặc thù cho nghệ nhân tại các vùng khó khăn".

“Muốn giữ tiếng chiêng ngân, phải giữ được cái bụng ấm. Bảo tồn văn hóa phải bắt đầu từ việc bảo đảm đời sống cho chủ thể sáng tạo ra văn hóa đó”, đại biểu Y Bhen nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung Chính sách ưu tiên đầu tư phát triển hệ thống thiết chế văn hóa và không gian sáng tạo văn hóa cho các tỉnh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, biên giới, hải đảo; bảo đảm phát triển đồng bộ, hiện đại, đa chức năng, trong đó có thiết chế quy mô phù hợp để tổ chức, đăng cai các nhiệm vụ, sự kiện cấp quốc gia và quốc tế.

Đồng thời, cần nhấn mạnh yếu tố đổi mới sáng tạo và cơ chế đột phá trong tổ chức, vận hành và khai thác các thiết chế văn hóa theo hướng hình thành hệ sinh thái sáng tạo, thúc đẩy khởi nghiệp, sản xuất và phân phối sản phẩm, dịch vụ văn hóa, qua đó góp phần phát triển công nghiệp văn hóa, nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của văn hóa Việt Nam, gắn với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Quang cảnh phiên làm việc. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Liên quan đến chính sách đãi ngộ, phát triển tài năng văn hóa, thể thao, đại biểu Y Bhen Kđoh đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung nội dung: Đặc cách không áp dụng giảm 10% biên chế hằng năm đối với các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp.

Cho phép các đơn vị chủ động tuyển dụng nhân tài theo vị trí việc làm đặc thù, đồng thời thực hiện tinh giản đối với bộ phận hành chính gián tiếp để dồn chỉ tiêu cho bộ phận chuyên môn trực tiếp. Xây dựng cơ chế hợp đồng dài hạn đối với các tài năng hiếm có, nghệ nhân ưu tú mà không phụ thuộc hoàn toàn vào chỉ tiêu biên chế cứng của viên chức trong đơn vị nghệ thuật.

Đại biểu cũng đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ tiêu chí xác định “tài năng”, “chuyên gia” để áp dụng cơ chế đặc thù. Quy định chặt chẽ việc tuyển dụng không qua thi tuyển để bảo đảm phù hợp với pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức và đảm bảo công khai, minh bạch trong quá trình thực hiện.

Đối với các chính sách chuyển đổi số và phát triển văn hóa số, đại biểu Y Bhen cho rằng, cần nhấn mạnh hơn cơ chế thực thi bảo vệ bản quyền tự động trên môi trường số, vì đây là "xương sống" của công nghiệp văn hóa. Đại biểu đề nghị Chính phủ cần quy định thật kỹ nội dung này, vì trong thực tế rất nhiều vấn đề phức tạp, tranh chấp liên quan đến bản quyền sản phẩm văn hóa, nhất là trên môi trường số.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng thẳng thắn đề nghị xem xét các chính sách đặc thù cho nghệ sĩ biểu diễn, như vấn đề lương và tuổi nghề của diễn viên múa để phù hợp với tính chất lao động đặc biệt của ngành…

Lan Anh