Giai đoạn 2026 - 2030, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) tại tỉnh Đắk Lắk hướng tới những bước đột phá nhằm tạo chuyển biến mạnh mẽ về chất, kiến tạo những vùng nông thôn hiện đại, văn minh.

Sản xuất tập trung, cùng làm ăn lớn

Tỉnh Đắk Lắk hiện có 26 xã đạt chuẩn NTM. Trong giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh đặt mục tiêu sẽ có 68/88 xã đạt chuẩn NTM, trong đó có 8 xã đạt chuẩn NTM hiện đại.

Vấn đề quan trọng trong xây dựng NTM hiện nay không chỉ là xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn mà là quy hoạch, tổ chức cách thức sản xuất và canh tác một cách bài bản, ở đó nông dân là chủ thể thực hiện. Từ định hướng này, Đắk Lắk đang đẩy mạnh liên kết sản xuất trên quy mô lớn, xây dựng chuỗi giá trị gắn với những sản phẩm chủ lực.

Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk Lương Nguyễn Minh Triết thăm mô hình sản xuất nông nghiệp ở xã Cư M'gar.

Nền tảng cho việc liên kết sản xuất là câu chuyện vùng trồng. Đến nay, 320 mã số vùng trồng xuất khẩu đã được phê duyệt cho sầu riêng, xoài, vải, nhãn, chuối, ớt, dừa, đậu đỗ các loại với tổng diện tích hơn 9.538 ha. Cùng với đó, toàn tỉnh có 52 cơ sở được cấp mã đóng gói xuất khẩu sầu riêng, chuối, mít và các loại quả tươi. Về vùng trồng nội địa, toàn tỉnh có 75 mã số trên các loại cây trồng như lúa nước, mít, thanh long, bơ, cà phê, hồ tiêu, sầu riêng, rau, chuối và chanh leo với tổng diện tích hơn 1.260 ha.

Cùng với đó, mô hình sản xuất cũng được phát triển mạnh từ hướng nhỏ lẻ, manh mún sang quy mô kinh tế tập thể. Toàn tỉnh đã hình thành 4 liên hiệp hợp tác xã (HTX) nông nghiệp, 837 HTX nông nghiệp, 322 tổ hợp tác nông nghiệp. Theo số liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện có 156 HTX liên kết cung ứng vật tư và bao tiêu sản phẩm đầu ra cho thành viên. Ngoài ra còn có 5 tổ chức khoa học, 34 doanh nghiệp và 15.525 nông hộ tham gia liên kết. Điều này đã phát huy vai trò cầu nối của HTX, khai thác được nguồn vốn, kinh nghiệm tổ chức sản xuất, thị trường của doanh nghiệp; tạo cơ hội cho nông dân áp dụng khoa học công nghệ, nâng cao trình độ sản xuất.

HTX Nông nghiệp Công nghệ cao Xanh Cao Nguyên (xã Cư M'gar) đã xây dựng thành công chuỗi giá trị chanh leo bền vững trên diện tích hơn 50 ha, với khoảng 50 thành viên. Việc đồng bộ các giải pháp số như hệ thống tưới tự động, thiết bị bay không người lái phun dinh dưỡng, truy xuất nguồn gốc điện tử và quy trình canh tác hữu cơ tuần hoàn đã giúp giảm chi phí, tạo sản phẩm đồng đều. Ông Nguyễn Văn Thanh Bình, Giám đốc HTX này cho biết: “Liên kết sản xuất tập trung giúp giảm nhân công, chuyên môn hóa quá trình sản xuất, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu”.

Cùng với liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) được triển khai một cách đồng bộ, rộng khắp, tạo nên những thương hiệu nông sản ở các xã. Đến nay,  toàn tỉnh đã công nhận 764 sản phẩm OCOP của 374 chủ thể là HTX, doanh nghiệp, hộ kinh doanh, trong đó có 2 sản phẩm đạt 5 sao, 56 sản phẩm đạt 4 sao, 657 sản phẩm đạt 3 sao, 1 sản phẩm tiềm năng 5 sao.

Tư duy mới, cách làm mới

Chương trình xây dựng NTM tại tỉnh Đắk Lắk trong thời gian tới sẽ chuyển trọng tâm từ "đạt chuẩn" sang phát triển hiện đại, bền vững và thông minh với mục tiêu là nâng cao thu nhập, chất lượng cuộc sống người dân, hoàn thiện hạ tầng, giảm nghèo bền vững, gắn với bảo vệ môi trường, văn hóa và chuyển đổi số.

Tại xã Vân Hòa, cách tiếp cận trong xây dựng NTM có sự chuyển biến rõ rệt. Thay vì dàn trải nguồn lực, địa phương lựa tập trung vào những lợi thế sẵn có, tổ chức lại sản xuất theo hướng ứng dụng công nghệ cao, thích ứng biến đổi khí hậu và gắn với liên kết tiêu thụ. Theo ông Phạm Quốc Hoàng, Phó Chủ tịch UBND xã Vân Hòa, địa phương đã rà soát, tích hợp quy hoạch cũ để xây dựng lại các vùng sản xuất tập trung, ứng dụng công nghệ. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở sản xuất mà còn nâng cao giá trị, bảo đảm đầu ra và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nông dân phát triển các vùng sản xuất ứng dụng công nghệ, nâng cao năng suất.

Nông dân - chủ thể của chương trình cũng có những thay đổi trong cách nghĩ cách làm. Câu chuyện của anh Nguyễn Nhân ở xã Tuy An Bắc là một điển hình. Từ một cơ sở làm bánh tráng thủ công, anh Nhân mạnh dạn vay vốn, đầu tư máy móc, từng bước chuyển sang sản xuất quy mô lớn hơn. Sự chuyển đổi này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn cho thấy sự chuyển đổi tư duy từ việc làm có ăn sang làm để phát triển.

Điều đáng nói là những mô hình như vậy không xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Đằng sau đó là một chuỗi chính sách được thiết kế có chủ đích từ tín dụng ưu đãi, hỗ trợ khởi nghiệp đến khuyến khích ứng dụng khoa học kỹ thuật... Khi những “đòn bẩy” này được đặt đúng chỗ, người dân không còn bị động chờ hỗ trợ mà chủ động tìm cơ hội để vươn lên.

Ông Nguyễn Minh Huấn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: "Để phong trào thi đua xây dựng NTM đạt hiệu quả cao, tỉnh sẽ kết hợp nhiều nguồn lực để phát triển nông thôn gồm ngân sách nhà nước, vốn vay từ các tổ chức tín dụng, nguồn lực từ doanh nghiệp và sự đóng góp của cộng đồng. Đặc biệt, mỗi người dân khi tham gia vào phong trào đều thấy được vai trò và trách nhiệm của mình, từ đó tạo nên sức mạnh tổng hợp trong việc xây dựng NTM".

Minh Chi - Tuyết Hương