Kết luận số 76-KL/TW của Bộ Chính trị về tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền địa phương hai cấp, lần đầu tiên xác định xây dựng các đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân tiêu biểu, gắn với mục tiêu đưa cấp xã trở thành trung tâm vận hành mới ở cơ sở.

Đây không đơn thuần là sự điều chỉnh về tổ chức bộ máy, mà là bước chuyển quan trọng trong tư duy chỉ đạo, chuyển trọng tâm từ việc sắp xếp tổ chức sang nâng cao chất lượng quản trị - lấy cơ sở làm nơi khởi nguồn của đổi mới, phát triển và phục vụ nhân dân, như khẳng định của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại phiên bế mạc Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV: “Cấp xã là tuyến đầu của quản trị công, trực tiếp thực thi, phục vụ nhân dân, xử lý, giải quyết mọi vấn đề phát sinh từ thực tiễn cuộc sống, nhu cầu của người dân và doanh nghiệp. Do vậy, cấp xã phải được xây dựng đủ sức quản trị sự phát triển”.

Các đồng chí: Hồ Quốc Dũng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ; Lương Nguyễn Minh Triết, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk kiểm tra thực tế vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại xã Ea Bung. Ảnh: Hà My

Chỉ đạo này xác định rõ vị trí của cấp xã trong mô hình mới. Cấp xã không còn là cấp hành chính chủ yếu làm nhiệm vụ thừa hành, mà trở thành chủ thể trực tiếp của quản trị công tại cơ sở. Đây là nơi chính sách được chuyển hóa thành kết quả, quyền lực công tiếp xúc trực tiếp với người dân và cũng là nơi uy tín, hiệu quả của bộ máy được kiểm chứng hằng ngày.

Điểm nhấn của Kết luận 76-KL/TW không chỉ lựa chọn địa phương làm mô hình điểm, mà đặt ra một chuẩn mới về năng lực quản trị cấp cơ sở. Hạt nhân tiêu biểu được đo bằng khả năng quản trị hiện đại, phục vụ người dân hiệu quả và tạo ra những cách làm có thể nhân rộng. Và tinh thần này đang từng bước được hiện thực hóa trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.

Tại Đắk Lắk, sự thay đổi rõ nét nhất khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp là chuyển đổi số mạnh mẽ, giải quyết thủ tục hành chính nhanh gọn, với tỷ lệ hồ sơ đúng hạn đạt khoảng 97%, khoảng cách giữa chính quyền và người dân được thu hẹp. Việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ đã giúp bộ máy cấp xã tiếp nhận và xử lý nhiều nhiệm vụ mà trước đây phải đẩy lên tuyến trên.

Các xã, phường giờ đây không chỉ giải quyết các thủ tục đơn thuần, mà còn nắm giữ các lĩnh vực phức tạp như quy hoạch, đầu tư công, quản lý tài chính - ngân sách và đặc biệt là công cuộc chuyển đổi số. Sự thay đổi không dừng ở tên gọi hay cơ cấu tổ chức, cấp xã đã trở thành cấp chính quyền trực tiếp xử lý phần lớn những công việc gắn với đời sống hằng ngày, từ đất đai, xây dựng, hộ tịch, tư pháp, tài chính, môi trường, công thương, văn hóa, an sinh xã hội đều là những lĩnh vực phức tạp, nhạy cảm và thường xuyên phát sinh tại cơ sở.

Cán bộ cấp xã không còn chỉ làm nhiệm vụ tiếp nhận, chuyển hồ sơ hoặc thực hiện những công việc hành chính đơn giản, mà họ đã trực tiếp thẩm định, quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả xử lý. Việc đưa quyền lực và trách nhiệm quản trị về gần dân giúp công việc không còn phải đi qua nhiều tầng nấc; thời gian giải quyết có điều kiện được rút ngắn; trách nhiệm của cơ quan và cá nhân thực thi cũng dễ xác định hơn.

Năng lực thực thi của cấp xã, sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp là thước đo hiệu quả hoạt động của cả hệ thống. Để cấp xã thực sự trở thành tuyến đầu của quản trị công, điều cốt lõi không chỉ là giao thêm nhiệm vụ mà phải xây dựng cấp xã mạnh về quyết định và giám sát để giải quyết kịp thời những vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Muốn vậy, yếu tố then chốt vẫn là con người.

Việc Trung ương xác định năm 2026 là “năm cán bộ cơ sở” cho thấy trọng tâm cải cách không chỉ nằm ở hoàn thiện thể chế mà còn ở xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã đủ năng lực, bản lĩnh và tư duy quản trị hiện đại. Khi mỗi cán bộ cấp xã thực sự trở thành người tổ chức thực thi hiệu quả, gần dân, hiểu dân và chịu trách nhiệm trước nhân dân, năng lực thực thi cấp xã và sự hài lòng của người dân sẽ là thước đo hiệu quả của hoạt động cấp cơ sở.

Thúy Hằng