Sáng 23/8, trong khuôn khổ chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Các đại biểu thuộc Đoàn ĐBQH Đắk Lắk tập trung phân tích, thảo luận nhiều nội dung quan trọng nhằm bảo đảm tính nghiêm minh, nhân văn, sát với thực tiễn đời sống. 

Quy định rõ tiêu chí xác định mức độ nguy hiểm của hành vi chuẩn bị

Liên quan đến quy định “chuẩn bị phạm tội” (khoản 1 Điều 14) đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk nhận định: Theo dự thảo, phạm vi các tội danh phải chịu trách nhiệm hình sự từ giai đoạn chuẩn bị được mở rộng đáng kể, gồm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, các tội về công nghệ cao và một số tội phạm kinh tế.

Việc mở rộng này xuất phát từ yêu cầu phòng ngừa tội phạm từ sớm, từ xa. Trong điều kiện tội phạm sử dụng công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, không gian mạng và các phương tiện kỹ thuật hiện đại ngày càng gia tăng, nếu chỉ xử lý khi hậu quả đã xảy ra thì nhiều trường hợp sẽ không còn khả năng khắc phục.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk phát biểu thảo luận tại hội trường. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cũng cần nhìn nhận: Chế định chuẩn bị phạm tội luôn phải được áp dụng một cách thận trọng. Bản chất của giai đoạn chuẩn bị là người phạm tội chưa bắt đầu thực hiện hành vi khách quan của cấu thành tội phạm. Nếu mở rộng phạm vi truy cứu trách nhiệm hình sự quá nhiều mà không quy định rõ tiêu chí xác định mức độ nguy hiểm của hành vi chuẩn bị, có thể dẫn đến nguy cơ hình sự hóa những hành vi mới dừng ở ý định hoặc các hoạt động chuẩn bị chưa đủ khả năng gây thiệt hại thực tế. 

Đại biểu nêu rõ: Nghiên cứu quy định tại khoản 1 Điều 14 trong dự thảo Bộ Luật này cho thấy: các điểm a, b,c sử dụng các khái niệm  “Tham gia”, “ Tổ chức”, “Chỉ đạo” nhưng chưa có tiêu chí đủ rõ để phân biệt với các vai trò đồng phạm quy định tại điều 17 dẫn đến việc áp dụng khó khăn, không thống nhất, nhất là tội phạm công nghệ và các tội phạm trên không gian mạng. Đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu, chỉnh lý để đảm bảo pháp luật không bỏ lọt phương thức chuẩn bị phạm tội mới, vừa tránh hình sự hóa các loại tội phạm.

Đối với căn cứ miễn trách nhiệm hình sự (Điểm c khoản 1 Điều 29), theo đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt phạm vi quy định này chưa bao quát một số trường hợp đặc thù. Thực tiễn, có trường hợp hành vi phạm tội không xuất phát từ ý thức coi thường pháp luật mà nguyên nhân chủ yếu từ phong tục, tập quán và nhận thức xã hội như hành vi tảo hôn ở miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tại một số địa phương, cơ quan tiến hành tố tụng đã xét xử hành vi tảo hôn theo tội danh “Giao cấu với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi” với khung hình phạt tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng.

Như vậy, nếu chỉ căn cứ vào mức độ tội phạm để xử lý có thể dẫn đến áp dụng pháp luật máy móc, chưa phù hợp với tính chất và nguyên nhân của hành vi. Việc hoàn thiện chính sách hình sự phải đồng thời bảo đảm yêu cầu bảo vệ người chưa thành niên, phòng ngừa tảo hôn và xâm hại tình dục; không hợp thức hóa phong tục tập quán trái pháp luật nhưng cũng cần hướng đến nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự với mục đích giáo dục pháp luật, phòng ngừa vi phạm.

Quang cảnh phiên làm việc. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đại biểu đề nghị cần mở rộng phạm vi xem xét miễn trách nhiệm hình sự đối với một số trường hợp phạm tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng có tính đặc thù, thành khẩn, tự nguyện khắc phục hậu quả, được người bị hại tự nguyện hòa giải và việc miễn trách nhiệm không ảnh hưởng đến lợi ích Nhà nước, quyền lợi hợp pháp của người khác. 

Đối với tội “ Khai thác thủy sản trái phép” (Điều 242a), đại biểu thống nhất với sự cần thiết bổ sung tội “khai thác thủy sản trái phép” trong dự thảo Bộ Luật. Quy định này chủ yếu xử lý người khai thác trái phép tại vùng biển thuộc quyền quản lý của quốc gia, vùng lãnh thổ khác hoặc tổ chức quản lý nghề cá khu vực, đồng thời yêu cầu hành vi đã bị xử phạt hành chính hoặc đã bị kết án mà còn vi phạm. Đại biểu cho rằng, với cách thiết kế này có thể bỏ lọt trường hợp phạm tội lần đầu nhưng có tổ chức, có tính chất phạm tội nghiêm trọng như: sử dụng nhiều tàu, dùng thủ đoạn che giấu tinh vi hoặc gây hậu quả nghiêm trọng.

Ngoài ra, Điều luật cũng chưa làm rõ phạm vi vùng biển áp dụng, nhất là vùng chưa phân định cũng như việc mô tả hành vi trực tiếp khai thác và các hành vi tổ chức, chỉ đạo, môi giới, cung cấp tài chính, tiêu thụ sản phẩm hoặc can thiệp VMS nhằm che giấu hành trình… Đề nghị Cơ quan soạn thảo chỉnh lý phạm vi Điều 242a theo hướng làm rõ các hành vi, các dấu hiệu định tội hoặc định khung bảo đảm phân biệt với vi phạm hành chính thông thường, không lấy tiền sự làm điều kiện duy nhất.

Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thị Thu Nguyệt nhấn mạnh: "Việc hình sự hóa hành vi khai thác thủy sản trái phép đặc biệt nghiêm trọng tại Điều 242a cần đi đôi với quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể, tiêu chí chứng minh và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Đây là điều kiện quan trọng để quy định không chỉ đúng về chính sách mà thực sự khả thi trong thực tiễn.”

Thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình

Thảo luận về nội dung thu hẹp hình phạt tử hình, đại biểu Đỗ Khắc Hưởng, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Quốc hội cho rằng, thu hẹp hình phạt tử hình đã và đang là chủ trương, chính sách hình sự lớn và nhất quán của Đảng, Nhà nước ta phù hợp với tinh thần bảo đảm quyền con người theo Hiến pháp năm 2013 và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Đại biểu Đỗ Khắc Hưởng, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Quốc hội phát biểu thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Từ các căn cứ về cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn, pháp luật quốc tế, đại biểu Đỗ Khắc Hưởng đồng thuận với đề xuất tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình như trong dự thảo bộ luật (với các tội: bạo loạn; hiếp dâm người dưới 16 tuổi; mua bán trái phép chất ma túy, chống loài người, tội phạm chiến tranh), cũng như việc nhập Điều 113 quy định về tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân vào Điều 299 quy định về tội khủng bố thành một điều luật chung để giảm tội danh có hình phạt tử hình.

Đồng thời đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc, nghiên cứu để có thể sửa đổi các điều luật quy định về tội phạm còn có hình phạt tử hình theo hướng nâng định lượng hậu quả của tội phạm, giảm bớt tình tiết định khung hình phạt ở các khoản có quy định hình phạt tử hình; và sửa đổi Điều 40 của Bộ luật Hình sự theo hướng bổ sung các trường hợp không áp dụng, không thi hành hình phạt tử hình. Đại biểu cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc, nghiên cứu theo hướng bổ sung hình phạt tù chung thân không xét giảm án vào bộ luật.

Trong phiên làm việc sáng nay, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Dầu khí (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan; Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) và thảo luận dự án Nghị quyết về việc di chuyển di tích.

Lan Anh