Sáng 21/8, trong khuôn khổ chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.

Cần cơ chế giải quyết dứt điểm các “tồn tại lịch sử”

Phát biểu tại nghị trường, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH Đắk Lắk nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Đất đai không chỉ là sửa một số quy định còn bất cập, mà cần một bước đổi mới thực chất trong tư duy quản lý và sử dụng đất.

Liên quan đến vấn đề xử lý những tồn tại lịch sử trong cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ), quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất, đại biểu nêu rõ: Dự thảo Luật đã đề cập đến nguyên tắc đảm bảo cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp GCNQSDĐ, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất trong các trường hợp có những thiếu sót trong quá trình quản lý đất đai nhằm xử lý những tồn tại từ trước, đưa việc sử dụng đất vào thực tế, vào quản lý chính thức, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân. Tuy nhiên nguyên tắc này chưa làm rõ khái niệm như thế nào là "vi phạm về thủ tục", các tiêu chí để xác định vi phạm này là gì.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh phát biểu thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Liên hệ tại các địa phương, đại biểu cho rằng, vấn đề lớn nhất hiện nay là "đất lấn chiếm kéo dài", nếu không làm rõ “vi phạm về thủ tục” thì nút thắt về cấp GCNQSDĐ cho hàng nghìn hộ dân vẫn sẽ không được tháo gỡ. Hiện nay, việc xử lý đất lấn, chiếm trước ngày 1/7/2014 hoặc trước ngày Luật Đất đai 2024 có hiệu lực được các địa phương thực hiện nhiều cách khác nhau dẫn đến khiếu nại, khiếu kiện kéo dài.

Việc làm rõ quy định này sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc để các địa phương giải quyết dứt điểm các tồn tại về đất lấn chiếm trước đây, vừa giúp ổn định đời sống nhân dân, vừa khẳng định vai trò quản lý của Nhà nước đảm bảo công bằng giữa người sử dụng đất hợp pháp và người vi phạm. 

Về quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc nông, lâm trường quốc doanh đại biểu cho rằng, việc quy định phải “Lập phương án sử dụng đất” tại Khoản 2 Điều 83 chưa chưa đồng bộ với quy định tại khoản 4 khoản 5 Điều 83, có nguy cơ phát sinh khiếu kiện của người dân vì cùng một nguồn gốc đất thu hồi về từ nông lâm trường nhưng lại có cách phân biệt, điều chỉnh, quản lý với các phương thức khác nhau.

Mặt khác, việc lập phương án sử dụng đất sẽ phát sinh thêm 1 thủ tục hành chính, kéo dài thời gian, tốn kém nguồn lực, chi phí thuê tư vấn mà thực chất nội dung cốt lõi của phương án chỉ là việc định hướng sử dụng đất, trong khi hiện nay pháp luật đã có những quy định khá chặt chẽ việc sử dụng đất phải đảm bảo theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt, đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định theo hướng không nhất thiết “phải lập phương án sử dụng đất” khi bàn giao đất về địa phương.

Các đại biểu tham dự phiên làm việc. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đối với vấn đề “xử lý những tồn tại” liên quan đến đất nông, lâm trường, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt cho rằng, một trong 7 chính sách định hướng sửa đổi Luật đất đai lần này được Chính phủ đề cập đó là “khắc phục bằng được các tồn tại lịch sử trong quản lý, sử dụng đất, trong đó bao gồm đất có nguồn gốc từ nông, lâm trường quốc doanh”. Đây là định hướng giải quyết căn cơ những vấn đề phức tạp liên quan đến đất có nguồn gốc nông lâm trường, song định hướng này cần phải được luật hóa thành cơ chế cụ thể để xử lý các trường hợp được cho là “ tồn tại lịch sử”.

Theo đại biểu, Điều 83 dự thảo luật đã giải quyết được nhiều vấn đề song vẫn chưa đủ. Trong lần sửa đổi Luật đất đai này, cần có 1 cơ chế xử lý để giải quyết dứt điểm diện tích đất nông lâm nghiệp bị lấn chiếm trái phép qua các thời kỳ (không phân biệt thời điểm lấn chiếm) theo hướng công nhận cho đối tượng chính sách, đồng bào dân tộc thiểu số thiếu đất; cho thuê đất đối với đối tượng còn lại nếu phù hợp với quy hoạch; có giải pháp, lộ trình thu hồi đất bị lấn chiếm đối với diện tích đất còn lại nhằm bảo đảm kỷ cương, pháp luật gắn với ổn định cuộc sống của người dân và thực hiện chính sách đất đai cho đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Đồng thời cũng cần có quy định về cơ chế xử lý về trách nhiệm đối với các trường hợp vi phạm của công ty nông lâm trường không thuộc thẩm quyền của tỉnh làm cơ sở cho địa phương thu hồi đất theo khoản 3 Điều 83 dự thảo Luật. Với nguyên tắc: Không hợp thức hóa sai phạm, nhưng cũng không để những bất cập, thiếu thống nhất trong quản lý đất đai qua nhiều thời kỳ trở thành rào cản trong giải quyết quyền lợi chính đáng của người dân đang sử dụng ổn định.

Phát triển thị trường quyền sử dụng đất nông nghiệp

Góp ý về phát triển thị trường quyền sử dụng nông nghiệp theo tinh thần Nghị quyết 21-NQ/TW, đại biểu Lê Đào An Xuân, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH Đắk Lắk đề nghị thiết kế lại Điều 28 theo hướng giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm đối với nhận chuyển nhượng đất nông nghiệp.

Đại biểu nêu rõ: Khoản 7, khoản 8 Điều 28 yêu cầu tổ chức kinh tế nhận chuyển nhượng đất nông nghiệp phải có phương án sử dụng đất được chấp thuận; cá nhân không trực tiếp sản xuất nông nghiệp, nếu nhận đất trồng lúa vượt hạn mức, cũng phải thành lập tổ chức kinh tế và có phương án được phê duyệt. Nếu mọi trường hợp đều phải xin chấp thuận phương án thì rất dễ phát sinh thêm 1 dạng thủ tục hành chính tiền kiểm và tạo cơ chế xin - cho, nhất là khi chưa có tiêu chí rõ ràng để đánh giá một phương án sử dụng đất là đạt hay không đạt.

Đại biểu Lê Đào An Xuân, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh phát biểu thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đại biểu đề nghị chỉ yêu cầu phương án sử dụng đất khi diện tích vượt một ngưỡng nhất định, hoặc đối với 1 số loại đất như đất trồng lúa, đất lâm nghiệp, hoặc với khu vực nhạy cảm, vùng sản xuất tập trung quy mô lớn. Không nên coi việc thành lập doanh nghiệp là thước đo hiệu quả sử dụng đất. Nếu cá nhân, hộ kinh doanh, tổ hợp tác, hợp tác xã chứng minh được năng lực tài chính, hiệu quả sử dụng đất đều có thể nhận quyền sử dụng đất quy mô lớn.

Đối với “hạn mức trần 15 lần” tại Điều 81, đại biểu cho rằng quy định chung 1 mức trần chưa phù hợp và đề nghị không ấn định cứng mức trần 15 lần trong Luật; giao Chính phủ quy định khung tiêu chí; HĐND cấp tỉnh quyết định hạn mức theo loại đất, điều kiện tự nhiên, mô hình sản xuất và yêu cầu bảo đảm sinh kế. 

Liên quan đến việc hình thành “thị trường cho thuê quyền sử dụng đất nông nghiệp”, đại biểu đề nghị bổ sung sau Điều 85 một điều riêng về phát triển thị trường cho thuê quyền sử dụng đất nông nghiệp, quy định nguyên tắc đăng ký cung - cầu thuê đất trên Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai; cho phép tổ chức phát triển quỹ đất, hợp tác xã hoặc tổ chức đủ điều kiện làm trung gian tập hợp quyền thuê; quy định rõ quyền đầu tư, sở hữu và xử lý công trình, hạ tầng sản xuất trên đất thuê; cơ chế điều chỉnh giá thuê và hoàn trả đất khi hết hạn.

Cùng với đó, cần bảo đảm người thuê đất dài hạn có đủ an toàn pháp lý để đầu tư vào sản xuất; vì vậy tại Điều 85 hoặc Điều 86 cần bổ sung quy định: người thuê dài hạn được đầu tư công trình phục vụ trực tiếp sản xuất theo phương án đăng ký; tài sản được đăng ký và bảo hộ; không làm phát sinh quyền đối với đất của bên cho thuê; khi chấm dứt hợp đồng phải có cơ chế chuyển giao, tháo dỡ hoặc bồi hoàn rõ ràng.

Theo đại biểu, cần luật hóa việc đăng ký giao dịch điện tử khi cho thuê đất nông nghiệp; các hợp đồng thuê đất từ một thời hạn hoặc quy mô nhất định phải được đăng ký điện tử. Điều này giúp quản lý không gian nông nghiệp tốt hơn: biết nơi nào được tích tụ sử dụng hiệu quả, nơi nào bỏ hoang, nơi nào giá đất biến động bất thường hoặc có hiện tượng đầu cơ đất.

Đại biểu Lê Đào An Xuân nhấn mạnh: “Từ thực tiễn tại Đắk Lắk với không gian sản xuất nông nghiệp lớn, đa dạng, chúng tôi cho rằng cần sớm phát triển thị trường thuê đất nông nghiệp như một cấu phần độc lập của thị trường quyền sử dụng đất, với mục tiêu dịch chuyển sang phương thức sử dụng đất hiệu quả hơn, nhưng không nhất thiết người nông dân phải mất đất. Nếu làm được như vậy, đất đai thật sự trở thành nguồn lực cho tái cơ cấu nông nghiệp, thúc đẩy sản xuất quy mô lớn, phát triển chuỗi giá trị và nâng cao thu nhập của người dân”.

Lan Anh