Chiều 21/8, tiếp tục Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất dưới sự chủ trì cuả Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội thảo luận ở hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên thảo luận.

Đóng góp ý kiến vào định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023, nhiều ĐBQH cho rằng, mục tiêu cuối cùng của Luật Nhà ở không chỉ xây thêm được bao nhiêu căn nhà, quan trọng hơn là người dân thực sự tiếp cận được một chỗ ở phù hợp, ổn định và không bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển đô thị.

Thiết lập “lưới an sinh” bảo vệ người yếu thế, ngăn chặn đầu cơ

Thảo luận tại hội trường, nhiều đại biểu quan tâm tới việc bảo đảm quyền lợi cho người dân trong cải tạo, xây dựng lại các khu chung cư cũ. Việc cải tạo chung cư nếu không đi kèm chính sách hỗ trợ thỏa đáng có thể tạo nên áp lực tài chính vượt quá khả năng chi trả của nhiều cư dân.

Đại biểu nhấn mạnh Luật Nhà ở sửa đổi phải đồng thời bảo đảm hai quyền cơ bản của người dân là quyền tài sản và quyền có chỗ ở. Bên cạnh phương án bồi thường tài chính, Nhà nước cần thiết kế một "lưới an sinh" vững chắc dành cho những hộ gia đình thực sự khó khăn.

Những cơ chế hỗ trợ này có thể bao gồm việc bố trí cho người dân tiếp cận nhà ở xã hội, thuê hoặc mua nhà với mức chi phí phù hợp. Việc hoàn thiện khung pháp lý theo hướng nhân văn sẽ ngăn ngừa nguy cơ một chính sách nhằm cải tạo đô thị lại vô tình đẩy người nghèo vào cảnh không chỗ ở. 

Đoàn chủ tọa tại phiên họp. Ảnh: quochoi.vn

Đi đôi với việc bảo vệ nhóm đối tượng yếu thế, công tác quản lý và phân phối nhà ở xã hội cũng được đặt ra như một nhiệm vụ trọng tâm nhằm ngăn chặn đầu cơ, trục lợi chính sách. Một số đại biểu chỉ ra rằng Nhà nước đang dành nguồn lực công rất lớn về quỹ đất, ưu đãi lãi suất, miễn giảm thuế và đơn giản hóa thủ tục hành chính để hỗ trợ phát triển nhà ở xã hội.

Vì vậy, vấn đề mấu chốt không chỉ là số lượng căn nhà hoàn thành mà quan trọng là sản phẩm đó phải đến đúng đối tượng thụ hưởng. Thực tế đã phát sinh lỗ hổng khi một người đã có nhà ở tại địa phương này nhưng vẫn có thể đủ điều kiện mua nhà ở xã hội ở địa phương khác. Các đại biểu yêu cầu phải có cơ chế kiểm tra, giám sát minh bạch, áp dụng dữ liệu dân cư để sàng lọc hồ sơ nghiêm ngặt. 

Đại biểu cũng kiến nghị Nhà nước cần chủ động quy hoạch quỹ đất an toàn, đầu tư đồng bộ hạ tầng thiết yếu và có chính sách hỗ trợ 100% kinh phí làm nhà cho các hộ đặc biệt khó khăn, người già neo đơn, người khuyết tật để chính sách an sinh thực sự chạm tới người thụ hưởng. 

Thành lập Quỹ nhà ở tại địa phương

Cùng với chính sách phát triển nhà ở để bán, phân khúc nhà ở cho thuê được nhiều đại biểu khẳng định là giải pháp mang tính đột phá nhằm hiện thực hóa mục tiêu "bảo đảm chỗ ở" cho người lao động.

Đây là phương thức an cư tối ưu, phù hợp với túi tiền của công nhân khu công nghiệp, người có thu nhập thấp, cán bộ, công chức trẻ và những đối tượng chưa đủ tích lũy để sở hữu nhà. Dù vậy, để thị trường này phát triển lành mạnh, bền vững, các đại biểu đề nghị cần phân định rạch ròi giữa chính sách khuyến khích thị trường thuần túy với chính sách hỗ trợ bằng nguồn lực công. 

Toàn cảnh phiên làm việc. Ảnh: quochoi.vn

Theo phân tích của các đại biểu, mức độ ưu đãi về đất đai hay thuế dành cho doanh nghiệp phải gắn liền với nghĩa vụ xã hội mà đơn vị đó cam kết thực hiện. Các dự án nhà ở thương mại vận hành theo cơ chế thị trường phải tuân thủ quy luật kinh doanh thông thường. Ngược lại, nếu dự án nhận được những hỗ trợ đặc thù của Nhà nước như giao đất không qua đấu thầu hay miễn tiền thuê đất, chủ đầu tư bắt buộc phải chịu sự ràng buộc về thời gian duy trì cho thuê, mức trần giá thuê và đối tượng phục vụ. Nếu vi phạm cam kết hoặc thương mại hóa dự án, doanh nghiệp phải hoàn trả toàn bộ các khoản ưu đãi đã được thụ hưởng. 

Để khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư dài hạn vào phân khúc nhà ở cho thuê, có đặc thù là vốn lớn, thu hồi chậm và rủi ro vận hành cao, các đại biểu kiến nghị cần thiết kế gói tín dụng ưu đãi chuyên biệt với thời hạn vay dài và lãi suất ổn định. Nếu thiếu nguồn vốn vay phù hợp, áp lực tài chính sẽ buộc chủ đầu tư phải tăng giá thuê, làm giảm khả năng tiếp cận của người lao động.

Song song đó, chủ trương thành lập Quỹ nhà ở tại các địa phương cũng được các đại biểu ủng hộ nhằm huy động nguồn lực phát triển nhà ở cho thuê, với yêu cầu bộ máy quản lý phải tinh gọn, tận dụng nguồn lực hiện có và vận hành minh bạch, không vì mục tiêu lợi nhuận. 

Đặc biệt, vấn đề phát triển nhà ở công vụ và nhà ở xã hội cho thuê tại các trung tâm hành chính mới sau khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính cũng là nội dung được nhiều đại biểu tập trung phản ánh. Việc sắp xếp bộ máy khiến nhiều cán bộ, công chức, viên chức và người lao động phải chuyển đến địa bàn công tác mới.

Tuy nhiên, quỹ nhà công vụ và nhà ở xã hội ưu đãi tại các trung tâm mới hiện rất hạn chế, thậm chí nhiều nơi chưa thể bố trí. Các chính sách hỗ trợ tiền thuê nhà chỉ mang tính tạm thời, chưa giải quyết được bài toán an cư lâu dài. Các đại biểu kiến nghị cần ưu tiên quy hoạch quỹ đất thuận lợi và có cơ chế huy động nguồn lực xã hội hóa để xây dựng nhà ở xã hội, nhà công vụ, giúp đội ngũ cán bộ yên tâm cống hiến… 

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên thảo luận. Ảnh: quochoi.vn

Phát biểu kết luận phiên thảo luận, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá, từ thực tiễn sinh động tại các địa phương và những trải nghiệm phong phú từ các lĩnh vực công tác, các ĐBQH đã đóng góp rất nhiều vấn đề cụ thể, thẳng thắn, tâm huyết, phân tích đánh giá sâu sắc những tồn tại, hạn chế, vướng mắc và đề xuất phương án hoàn thiện các chính sách, các quy định có liên quan của dự thảo Luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị, sau phiên họp này, Tổng Thư ký Quốc hội sẽ phối hợp với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tổ chức tổng hợp đầy đủ ý kiến của các đại biểu, cả thảo luận ở Tổ và thảo luận ở Hội trường để gửi Chính phủ, các Bộ, các cơ quan liên quan nghiên cứu tiếp thu. Đề nghị Bộ Xây dựng giúp Chính phủ khẩn trương phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, các Bộ, cơ quan có liên quan nghiêm túc nghiên cứu tiếp thu, chỉnh lý và báo cáo lại các đại biểu, tiếp tục tổ chức việc lấy ý kiến rộng rãi đối tượng áp dụng luật, phối hợp tổ chức các hội nghị, hội thảo, tọa đàm khoa học để nghiên cứu hoàn chỉnh hồ sơ dự thảo luật, bảo đảm chất lượng và tiến độ theo yêu cầu, trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ Hai.

Sau phiên thảo luận toàn thể tại hội trường, Quốc hội thảo luận ở tổ về cơ chế chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị; dự án Nghị quyết của Quốc hội về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp; việc tách Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận thành các dự án độc lập.

Lan Anh (tổng hợp)