Điền kinh Việt Nam đang đứng trước thách thức không nhỏ khi nhiều gương mặt kỳ cựu dần bước qua thời kỳ đỉnh cao, trong khi những nhân tố trẻ chưa đủ sức thay thế.

Lúc này, bài toán lực lượng kế cận trở thành nỗi lo lớn, nhất là khi mục tiêu của điền kinh nước nhà không chỉ là duy trì vị thế ở Đông Nam Á mà còn hướng đến khả năng cạnh tranh tại đấu trường châu lục.

Khoảng trống sau những trụ cột

Nguyễn Thị Hằng, Quách Thị Lan, Nguyễn Thị Oanh hay Vũ Thị Ngọc Hà là những gương mặt xuất sắc, có nhiều đóng góp cho thể thao nước nhà trong thời gian qua. Tuy nhiên, khi hướng đến Á vận hội lần thứ 21 (ASIAD 2030), khả năng duy trì phong độ đỉnh cao của các vận động viên (VĐV) này sẽ là dấu hỏi lớn bởi gánh nặng tuổi tác, vấn đề thể lực sau nhiều năm thi đấu.

Cụ thể, Nguyễn Thị Hằng là một trong những nhân tố chủ chốt của đội tiếp sức 4x400m nữ Việt Nam. Việc chân chạy này tuyên bố giải nghệ đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tìm kiếm gương mặt đủ khả năng lấp vào vị trí của Hằng ở cự ly vốn đòi hỏi sự kết hợp giữa tốc độ, sức bền và khả năng phối hợp đồng đội.

Vận động viên Lê Thị Tuyết của Đắk Lắk (thứ 2 từ trái qua) - tuyển thủ trẻ của điền kinh Việt Nam được kỳ vọng thay thế các đàn chị tại đội tuyển Điền kinh Việt Nam trong tương lai. Ảnh: facebook Lê Thị Tuyết

Tương tự, Quách Thị Lan cũng đã trải qua nhiều năm chinh chiến ở những đấu trường lớn. Ở tuổi 31, việc duy trì phong độ đỉnh cao đến ASIAD 2030 là không khả thi. Đáng lo hơn, Điền kinh Việt Nam chưa tìm ra nhân tố đủ sức đảm nhiệm ở nội dung tiếp sức 4x400m hỗn hợp nam, nữ mà cô đang thi đấu.

Một trường hợp đáng chú ý khác là Nguyễn Thị Thu Hà. Chân chạy này hiện 24 tuổi, vẫn còn cơ hội tiếp tục đóng góp cho đội tuyển, song để duy trì phong độ đến ASIAD 2030 và đủ sức cạnh tranh với các vận động viên khác lại là câu chuyện khác.

Việc các VĐV kỳ cựu rời đường chạy là quy luật tất yếu của thể thao thành tích cao. Điều đáng lo không nằm ở sự chuyển giao thế hệ, mà ở chỗ Điền kinh Việt Nam đã chuẩn bị đủ những nhân tố thay thế hay chưa, bởi nếu quá trình chuyển giao diễn ra bị động, thành tích của một số nội dung thế mạnh có thể sa sút, kéo theo khoảng trống kéo dài qua nhiều kỳ đại hội.

Đầu tư trọng điểm để tránh hụt hơi

Thực tế, điền kinh Việt Nam không thiếu những tài năng trẻ, triển vọng, như: Dương Thị Thảo, Lê Thị Tuyết hay Hà Thị Thúy Hằng. Tuy nhiên, triển vọng ở các giải trẻ và khả năng cạnh tranh huy chương ở đấu trường châu Á là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau.

Thực tế, khoảng cách về thể hình, thể lực, kỹ thuật và kinh nghiệm giữa VĐV Việt Nam với nhóm dẫn đầu châu lục, qua các thông số kỹ thuật là kém khá xa. Trong khi đó, các đối thủ ở Đông Nam Á như Thái Lan, Philippines và Singapore đang nỗ lực nâng cao chất lượng đào tạo, đầu tư vào những nội dung có khả năng cạnh tranh ở sân chơi lớn và họ đã thành công, có huy chương vàng tại đấu trường châu lục.

Tổng Thư ký Liên đoàn Điền kinh Việt Nam Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, đã đến lúc điền kinh Việt Nam cần thay đổi phương pháp, cách làm trong đào tạo lực lượng kế cận. Những tài năng trẻ không nên chỉ được tạo điều kiện thi đấu tích lũy kinh nghiệm mà cần có lộ trình cụ thể, với các cột mốc thành tích rõ ràng. VĐV phải được đánh giá định kỳ, xác định điểm mạnh, điểm yếu và xây dựng kế hoạch nâng cao chuyên môn theo từng giai đoạn, được trao cơ hội cọ xát quốc tế thường xuyên để sớm thích nghi với áp lực và cường độ thi đấu ở cấp độ cao.

Một vấn đề khác là cách phân bổ nguồn lực. Trong nhiều năm, Điền kinh Việt Nam duy trì vị thế ở SEA Games nhờ một số nội dung thế mạnh, nhưng khi bước lên đấu trường châu Á, thành tích chưa tương xứng với kỳ vọng. Điều này đặt ra yêu cầu rà soát hiệu quả đầu tư, lựa chọn những nội dung có tiềm năng cạnh tranh huy chương châu lục, đồng thời bảo đảm chiều sâu lực lượng ở các nội dung trọng điểm. Đầu tư có trọng tâm không đồng nghĩa với bỏ qua những nội dung khác, mà là sử dụng nguồn lực hợp lý để tạo ra bước tiến thực chất.

Quan trọng hơn, hệ thống đào tạo phải bảo đảm sự liên thông từ tuyến năng khiếu, đội trẻ đến đội tuyển quốc gia. Mỗi nội dung trọng điểm cần có nhiều VĐV cùng tiến bộ, tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh và phương án thay thế khi các trụ cột giảm phong độ hoặc giải nghệ. Công tác tuyển chọn cũng cần được mở rộng từ cơ sở, phát hiện sớm những nhân tố có tố chất phù hợp, tránh bỏ lỡ tài năng chỉ vì thiếu điều kiện tiếp cận môi trường huấn luyện chuyên nghiệp.

Khoảng trống thế hệ không phải là vấn đề có thể giải quyết trong một sớm một chiều. Để lứa VĐV trẻ đủ sức kế thừa thành tích của các đàn anh, đàn chị, Điền kinh Việt Nam cần sự kiên trì trong đầu tư, trong chiến lược phát triển. Thành công không chỉ được đo bằng số huy chương giành được tại một kỳ đại hội, mà còn ở khả năng duy trì thành tích ổn định qua nhiều thế hệ.

Đăng Triều