Từ những khoản bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm xã hội (BHXH) cần hoàn trả đến đất công bị lấn chiếm, sử dụng trái phép, Viện KSND hai cấp trên địa bàn tỉnh đang từng bước đưa Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội Về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công vào thực tiễn. 

Cuối tháng 8/2026, Viện KSND Khu vực 5 ban hành quyết định khởi kiện hai vụ án dân sự công ích, yêu cầu hoàn trả tổng số tiền hơn 27 triệu đồng chi phí khám, chữa bệnh BHYT. 

Trong vụ thứ nhất, Viện KSND Khu vực 5 khởi kiện và yêu cầu ông L.H.T. (trú xã Krông Ana) phải hoàn trả số tiền gần 24 triệu đồng cho BHXH tỉnh. Đây là khoản tiền mà cơ quan bảo hiểm đã chi trả cho việc điều trị của một bị hại, xuất phát từ hậu quả của hành vi vi phạm pháp luật của ông T. đã được tuyên trong Bản án sơ thẩm số 34/2023/HS-ST, ngày 26/9/2023 của TAND huyện Krông Ana (nay là TAND Khu vực 5). 

Đối với vụ thứ hai, Viện KSND Khu vực 5 khởi kiện và yêu cầu ông L.X.T. (trú xã Krông Ana) phải hoàn trả số tiền hơn 3,3 triệu đồng là chi phí khám, chữa bệnh mà Quỹ BHYT đã thanh toán cho một bị hại, từ hậu quả vụ án hình sự liên quan đến ông T. theo Bản án sơ thẩm số 14/2024/HS-ST, ngày 20/6/2024.

Lãnh đạo, kiểm sát viên của Viện KSND Khu vực 5 kiểm tra hồ sơ của các vụ án dân sự công ích trên địa bàn.

Ông Đặng Văn Hào, Viện trưởng Viện KSND Khu vực 5 cho biết, trước khi khởi kiện, đơn vị đã ban hành quyết định yêu cầu các cá nhân chấm dứt hành vi vi phạm, áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả và hoàn trả các chi phí nêu trên, nhưng cả hai đều không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ. 

Nhận thấy quyền lợi của Nhà nước và Quỹ BHYT bị ảnh hưởng trực tiếp, nên Viện KSND Khu vực 5 đã ban hành kiến nghị tới BHXH tỉnh. Trên cơ sở kiến nghị, BHXH tỉnh có công văn phản hồi thống nhất nội dung và đề nghị Viện KSND Khu vực 5 thực hiện quyền khởi kiện dân sự công ích theo đúng thẩm quyền để bảo đảm thu hồi quỹ bảo hiểm, bảo vệ tài sản Nhà nước. Hiện nay hồ sơ hai vụ việc này đã được chuyển đến TAND Khu vực 5 để giải quyết theo quy định.

Không dừng lại ở việc thụ lý hồ sơ, hiệu quả của cơ chế này đã được chứng minh qua các phiên tòa đưa ra xét xử trong thời gian qua. Điển hình như vào cuối tháng 8/2026, Viện KSND Khu vực 13 đã phối hợp với TAND cùng cấp mở phiên tòa xét xử vụ án dân sự công ích đầu tiên trên địa bàn. Theo hồ sơ, bà N.T.N.L. (trú xã Tây Hòa), không thuộc đối tượng hưởng trợ cấp hằng tháng theo quy định, nhưng bà L. vẫn kê khai không đúng để được hưởng trợ cấp BHXH từ 1/8/2010 - 30/7/2024 với tổng số tiền hơn 170 triệu đồng.

Quang cảnh một phiên tòa xét xử vụ án dân sự công ích. Ảnh: Viện KSND tỉnh.

Thực hiện sự phân công, ủy quyền của Viện KSND tỉnh, Viện KSND Khu vực 13 đã chủ động làm rõ nội dung của vụ án; đánh giá tài liệu, chứng cứ; thực hiện quyền tranh tụng và phát biểu quan điểm về việc giải quyết vụ án và được Hội đồng xét xử TAND Khu vực 13 chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện, buộc bà L. phải hoàn trả toàn bộ số tiền hơn 170 triệu đồng cho Quỹ BHXH tỉnh.

Theo ông Ngô Xuân Minh, Phó Viện trưởng Viện KSND Khu vực 6, nhiều vụ việc tồn tại trong thời gian dài đã được xác minh, xử lý theo hướng ưu tiên khắc phục hậu quả, bảo đảm quyền và lợi ích chung. Một trong những vụ việc kéo dài là trường hợp ông N.T.Đ. (trú xã Đắk Phơi) lấn chiếm, sử dụng 14 ha đất rừng thuộc sự quản lý của Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Ka từ năm 2005. Vụ việc xảy ra tại địa bàn xa khu dân cư, địa hình phức tạp, việc đi lại khó khăn và đã qua nhiều lần kiểm tra, xử lý của các cơ quan chức năng nhưng chưa được giải quyết dứt điểm.

Viện KSND Khu vực 6 chủ động mở rộng xác minh, làm việc với các cơ quan, đơn vị và người vi phạm; thu thập, củng cố các tài liệu, chứng cứ liên quan. Trên cơ sở chỉ đạo của Viện KSND tỉnh, đơn vị tiếp tục phối hợp thực hiện các thủ tục cần thiết, đồng thời lựa chọn phương thức có tính thuyết phục cao là tuyên truyền, giải thích, vận động người vi phạm tự nguyện chấm dứt hành vi… Kết quả, vào đầu tháng 8/2026, ông Đ. đã tự nguyện chấm dứt việc chiếm dụng, xác định lại ranh giới và bàn giao toàn bộ 14 ha đất rừng cho Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Ka.

Có thể thấy, việc thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 đang được Viện KSND hai cấp trên địa bàn tỉnh vận dụng theo tính chất, mức độ và kết quả khắc phục của từng trường hợp. Với những vi phạm có thể khắc phục bằng sự tự nguyện, cơ quan kiểm sát tập trung xác minh, kiến nghị, tuyên truyền, vận động. Khi nghĩa vụ không được thực hiện, cơ chế khởi kiện dân sự công ích đang trở thành một phương thức để xử lý những vi phạm làm ảnh hưởng đến tài sản Nhà nước, quỹ an sinh và lợi ích cộng đồng.

Duy Tiến