Ở buôn Wiâo (xã Krông Năng), nghệ nhân Y Wơn Niê đã dành phần lớn cuộc đời để gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Ê đê, từ chế tác nhạc cụ tre nứa, chỉnh chiêng đến truyền dạy cồng chiêng cho thế hệ trẻ. Ông âm thầm góp sức để những thanh âm của núi rừng tiếp tục ngân vang trong đời sống cộng đồng.

Ngôi nhà dài của nghệ nhân Y Wơn Niê ở buôn Wiâo dễ nhận ra giữa những ngôi nhà hiện đại xung quanh. Đây là một trong số ít ngôi nhà dài truyền thống còn được gìn giữ. Ở đó, những nhạc cụ của người Ê đê được ông trân trọng gìn giữ như báu vật. Với ông, đó không chỉ là những vật dụng hay phần thưởng mà còn là dấu ấn của một hành trình gắn bó với văn hóa truyền thống.

Vừa trò chuyện, nghệ nhân Y Wơn lần lượt giới thiệu những chiếc đàn brô, goong, tù và, đing năm, đing tắk ta... Mỗi loại có một hình dáng, âm sắc và không gian sử dụng riêng, gắn với đời sống tinh thần của cộng đồng. Ông không nhớ mình đã chế tác bao nhiêu nhạc cụ vì công việc ấy đã theo ông từ thuở nhỏ. Theo nghệ nhân Y Wơn, để làm được một nhạc cụ không chỉ cần đôi tay khéo léo mà trước hết phải có tình yêu và sự am hiểu. Người chế tác phải hiểu âm thanh của từng loại nhạc cụ, nắm được đặc tính của chúng và đặc biệt chú trọng khâu lựa chọn nguyên liệu. Những thanh tre, ống nứa qua bàn tay ông vì thế không còn là những vật liệu đơn thuần mà còn mang theo hơi thở của núi rừng và đời sống cộng đồng.

Nghệ nhân Y Wơn Niê giỏi chơi và chế tác các nhạc cụ dân tộc của người Ê đê.

Mỗi loại nhạc cụ cũng gắn với một câu chuyện. Đing năm thường được sử dụng để thổi theo điệu hát Ayray trong các dịp lễ cúng, tang lễ; tù và dùng để đánh thức, tập trung mọi người; đàn goong gắn với những đêm tâm tình, hát đối đáp, giao duyên của các chàng trai, cô gái... Với nghệ nhân Y Wơn, được hòa mình vào những thanh âm quen thuộc cũng là cách tìm lại sự bình yên sau những ngày lao động trên nương rẫy.

Nếu những nhạc cụ tre nứa là một phần tình yêu của nghệ nhân Y Wơn Niê thì cồng chiêng lại là một phần sâu nặng trong đời sống tinh thần của ông. Bộ chiêng quý cùng chiếc trống da trâu được truyền qua ba thế hệ trong gia đình luôn được ông gìn giữ cẩn thận. Là người gắn bó lâu đời với đội chiêng buôn Wiâo, ông không chỉ đánh chiêng giỏi mà còn thuần thục việc chỉnh chiêng.

Điều đáng quý hơn là nhiều năm qua, nghệ nhân Y Wơn dành thời gian truyền dạy cồng chiêng cho thanh thiếu niên trên địa bàn. Với ông, dạy chiêng không đơn thuần là hướng dẫn cách cầm chiêng, cách đánh từng nhịp mà quan trọng hơn là giúp lớp trẻ hiểu, yêu và tự hào về văn hóa của dân tộc mình.

Chị H Pha Mlô ở buôn Wiâo vẫn nhớ từ nhỏ đã được nghe tiếng đàn, tiếng chiêng của nghệ nhân Y Wơn Niê. Trong các lễ hội và hoạt động của buôn, ông luôn có mặt. “Với chúng tôi, ông như một người dẫn dắt, gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của cả cộng đồng buôn Wiâo”, H Pha Mlô chia sẻ.

Bí thư Chi bộ buôn Wiâo Y Ñam Niê cho biết, điều đáng quý ở nghệ nhân Y Wơn Niê là vốn hiểu biết văn hóa phong phú. Ông không chỉ giỏi các loại nhạc cụ, thuộc nhiều bài dân ca, dân vũ của người Ê đê mà còn biết nhiều bài cúng. Những đóng góp của ông được các cấp, ngành ghi nhận bằng nhiều giấy khen, bằng khen. Người dân buôn Wiâo luôn yêu quý nghệ nhân ngoài 80 tuổi này bởi sự tận tụy, bền bỉ với văn hóa cộng đồng.

Thanh Xuân