Giữa buôn Tuôr (xã Hòa Phú) yên bình, tiếng khung dệt của phụ nữ Êđê vẫn đều đặn vang lên mỗi ngày. Phía sau những sắc màu thổ cẩm là hành trình gìn giữ mạch nguồn văn hóa đầy tâm huyết, nơi bà H’Nẽ Byă đang ngày ngày "thắp lửa" và truyền nghề cho thế hệ mai sau.

Cuộc đời bà H’Nẽ Byă (SN 1959) luôn gắn liền với nhịp khung dệt truyền thống tại buôn Tuôr. Ngày còn bé, bà thường ngồi bên mẹ và các chị trong buôn, say mê ngắm những sợi chỉ màu đan cài trên khung dệt. Từ sự tò mò ban đầu, cô bé Êđê ngày ấy dần học cách chọn sợi, nhuộm màu, phối hoa văn và thành thạo nghề lúc nào không hay.

Ngày xưa, phụ nữ Êđê hầu như ai cũng biết dệt. Những tấm vải thổ cẩm dùng để may váy áo, khăn choàng hay trang trí trong nhà dài đều do chính tay chị em làm ra. Thế nhưng, nhịp sống hiện đại cùng sự tiện dụng của quần áo may sẵn đã khiến những khung dệt trong buôn dần thưa vắng. Người trẻ không còn mặn mà với nghề xưa, khiến bà H’Nẽ không khỏi trăn trở trước nguy cơ mai một của nét văn hóa cha ông. 

Ngày ngày, bà H’Nẽ Byă vẫn miệt mài bên khung cửi.

Để hồi sinh mạch nguồn ấy, mới đây, UBND xã Hòa Phú đã phối hợp tổ chức lớp tập huấn dệt thổ cẩm cho phụ nữ buôn Tuôr. Lớp học thu hút hàng chục học viên trẻ tham gia, và bà H’Nẽ chính là người đứng lớp, miệt mài hướng dẫn, chia sẻ kinh nghiệm với học viên. Bên khung dệt, bà kiên nhẫn “cầm tay chỉ việc”, từ việc mắc sợi, điều chỉnh lực tay cho đến kỹ thuật bắt hoa văn truyền thống. Những lúng túng ban đầu với sợi chỉ rối tung, đường dệt lệch lạc dần biến mất dưới sự chỉ dẫn tận tình, nhường chỗ cho những nét hoa văn chuẩn xác, sắc sảo dần hình thành. 

Với bà H’Nẽ, thổ cẩm không đơn thuần là sản phẩm thủ công mà còn là nơi lưu giữ những câu chuyện của buôn làng. Vì vậy, mỗi khi truyền nghề, bà không những dạy cách dệt mà còn kể cho họ nghe ý nghĩa của từng họa tiết, để thế hệ trẻ hiểu và trân trọng giá trị văn hóa mà cha ông để lại. Nhờ sự kiên trì của người nghệ nhân tâm huyết cùng sự chung tay của chính quyền, các tổ chức xã hội, nhiều phụ nữ trong buôn Tuôr đến nay đã có thể tự tay dệt nên những tấm thổ cẩm cho riêng mình.

Chị H’Ra Niê, một học viên trong buôn, không giấu được niềm hạnh phúc khi tự tay hoàn thành chiếc chăn đầu tiên tặng người thân. Chị chia sẻ: “Giờ đây tôi đã biết dệt, có thể làm thêm nhiều vật dụng trong nhà, thậm chí làm sản phẩm bán cho khách du lịch. Sau này tôi cũng sẽ dạy lại cho con mình để nghề dệt thổ cẩm luôn được gìn giữ trong buôn làng”.

Không riêng gì chị H’Ra, nhiều học viên khác sau khóa học đã tự tay làm nên những sản phẩm như túi xách, khăn choàng, đồ trang trí... Các sản phẩm này không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt gia đình mà còn có thể bán cho du khách, mở ra một nguồn thu nhập mới cho bà con.

Du khách tham quan, trải nghiệm quy trình dệt thổ cẩm tại buôn Tuôr.

Ông Trần Văn Thể, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Hòa Phú cho biết, lớp truyền nghề tại buôn Tuôr đã đạt mục tiêu kép: Bảo tồn nét văn hóa cha ông và tạo sinh kế nông nhàn cho phụ nữ Êđê. Chính quyền xã sẽ tiếp tục hỗ trợ người dân làm du lịch trải nghiệm ngay tại khung dệt, gắn liền với các mô hình homestay cộng đồng. Tại đây, du khách không chỉ đến để ngắm thổ cẩm, mà còn để sống, cảm nhận và hòa mình vào dòng chảy văn hóa, ẩm thực, lễ hội đặc sắc địa phương.

Đặc biệt, xã Hòa Phú sẽ bắt tay với các công ty lữ hành để đưa nghề dệt thổ cẩm thành điểm nhấn cốt lõi trong các tour khám phá văn hóa Êđê; hướng dẫn bà con thành lập hợp tác xã, xây dựng nhãn hiệu tập thể và minh bạch nguồn gốc để nâng tầm giá trị sản phẩm. Những sản phẩm thổ cẩm buôn Tuôr sẽ không chỉ bày bán tại chỗ, mà sẽ theo chân các kênh phân phối du lịch, cửa hàng đặc sản, và tự tin bước lên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội để đến tay người yêu văn hóa khắp mọi miền.

Thế Hùng