Kỳ cuối:  Bảo đảm an toàn trước thiên tai

Trước diễn biến thời tiết ngày càng cực đoan, việc xây dựng năng lực chống chịu, phòng ngừa từ sớm, từ cơ sở không chỉ bảo vệ tính mạng, tài sản nhân dân mà đã trở thành một bộ phận quan trọng trong tư duy phát triển bền vững của tỉnh. Liên quan đến vấn đề này, Báo và Phát thanh, Truyền hình Đắk Lắk đã có cuộc trao đổi với đồng chí LƯƠNG NGUYỄN MINH TRIẾT, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh.

* Thưa đồng chí Bí thư Tỉnh ủy, Đắk Lắk đang chuyển từ tư duy “ứng phó khi thiên tai xảy ra” sang "chủ động phòng ngừa, quản lý rủi ro". Theo đồng chí, sự chuyển đổi này cần được cụ thể hóa như thế nào?

Trước hết phải thay đổi nhận thức và cách tiếp cận. Bài học lớn nhất từ đợt lũ lịch sử năm 2025 là không được chủ quan trước những hình thái thiên tai ngày càng cực đoan, bất thường. Trong mọi tình huống, tính mạng, sức khỏe và an toàn của nhân dân phải được đặt lên trên hết, trước hết. Đây phải là nguyên tắc xuyên suốt trong mọi phương án và quyết định phòng, chống thiên tai.

Đồng chí Lương Nguyễn Minh Triết.

Muốn làm được như vậy, trước hết từng địa phương phải nắm chắc địa bàn, dân cư, các khu vực có nguy cơ và làm rõ trách nhiệm của từng cấp, ngành. Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã, phường phải chịu trách nhiệm trước cấp ủy, chính quyền cấp trên và trước nhân dân về công tác phòng, chống thiên tai trên địa bàn. Phải nắm rõ khu vực nguy hiểm, số hộ, số người cần sơ tán, phương án di chuyển, nơi tránh trú, lực lượng, phương tiện, vật tư và thời gian triển khai; không để đến khi nước lên, đường bị chia cắt mới bắt đầu xử lý.

Phương châm “bốn tại chỗ” phải được thực hiện thực chất, không chỉ dừng ở phương án trên giấy. Phải có đủ lực lượng, phương tiện, vật tư, hậu cần và chỉ huy tại chỗ; phải xác định rõ khả năng ứng phó đến đâu, khi nào cần chi viện và đơn vị nào sẽ chi viện. Với những tình huống vượt quá khả năng của địa phương, phải chủ động hiệp đồng chặt chẽ với quân đội, công an, biên phòng, không để xảy ra khoảng trống trong cứu hộ, cứu nạn.

Khi có nguy cơ cao, phải chủ động đưa lực lượng, phương tiện đến trước tại các địa bàn trọng điểm, sẵn sàng sơ tán dân, cứu hộ, cứu nạn; không chờ thiên tai xảy ra mới điều động.

Cùng với đó, phải xử lý các điểm xung yếu, nhất là hồ đập, vùng hạ du và hạ tầng thiết yếu. Mỗi điểm nguy cơ phải có người phụ trách, giải pháp, thời hạn và nguồn lực cụ thể; điểm nguy cơ nào chưa xử lý được phải có phương án bảo vệ và theo dõi riêng.

Cảnh báo phải đi trước thiên tai và gắn với hành động cụ thể: xác định rõ khu vực nguy hiểm, tuyến đường có thể bị chia cắt, thời điểm sơ tán và người dân cần làm gì. Tăng cường kết nối dữ liệu khí tượng, thủy văn, dân cư, công trình, bản đồ nguy cơ và ứng dụng công nghệ trong cảnh báo, ra quyết định.

* Với tầm nhìn lâu dài, Đắk Lắk cần xây dựng năng lực phòng, chống thiên tai theo hướng nào, và vai trò của cấp ủy, chính quyền các cấp trong công tác này như thế nào, thưa đồng chí?

Phòng ngừa thiên tai phải trở thành một bộ phận của tư duy phát triển. Mọi quy hoạch, đầu tư, xây dựng hạ tầng và tổ chức sản xuất phải tính đến rủi ro thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao khả năng chống chịu; trong đó tính mạng, sức khỏe và an toàn của người dân phải được đặt lên hàng đầu.

Phòng, chống thiên tai là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Cấp ủy phải lãnh đạo, chính quyền tổ chức thực hiện, lực lượng chức năng sẵn sàng; cấp xã, phường phải nắm chắc địa bàn, dân cư, điểm nguy cơ và chịu trách nhiệm về phương án ứng phó trên địa bàn mình. Đồng thời, phải xây dựng cơ chế hiệp đồng rõ ràng với các đơn vị lực lượng vũ trang và các lực lượng khác để kịp thời chi viện khi tình huống vượt quá khả năng tại chỗ.

Không chờ đến khi thiên tai xảy ra mới hành động mà phải chủ động từ khi trời còn yên, nước chưa dâng, đường chưa bị chia cắt. Mỗi phương án phải trở thành hành động; mỗi cảnh báo phải dẫn đến một quyết định; mỗi điểm nguy cơ phải có người chịu trách nhiệm. “Bốn tại chỗ” phải có thực lực; chi viện phải có phương án; sơ tán phải đi trước; thống kê, hỗ trợ, khắc phục hậu quả phải kịp thời, chính xác. Không để bị động, bất ngờ; không để người dân phải trả giá cho những điểm yếu đã biết nhưng chậm khắc phục.

Với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự chủ động từ cơ sở và tinh thần đặt tính mạng nhân dân lên trên hết, Đắk Lắk sẽ từng bước nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai, giảm thiểu thiệt hại, bảo đảm đời sống nhân dân và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

* Theo đồng chí, để có thể chống chịu thiên tai tốt hơn, tỉnh cần những giải pháp căn cơ nào?

 Muốn nâng cao khả năng chống chịu phải chuyển từ khắc phục sau thiên tai sang đầu tư cho phòng ngừa. Quy hoạch phải đi trước một bước, đánh giá đầy đủ nguy cơ thiên tai, biến đổi khí hậu; hạ tầng, khu dân cư, giao thông và sản xuất phải được đầu tư phù hợp với các kịch bản cực đoan.

Đồng chí Lương Nguyễn Minh Triết, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh kiểm tra công tác phòng, chống thiên tai, khắc phục hậu quả lũ lụt tại xã Đồng Xuân.

Quản lý nguồn nước phải theo hướng tổng thể, liên vùng, liên lưu vực; kết nối dự báo mưa, dòng chảy, hồ chứa và cảnh báo hạ du. Khoa học, công nghệ phải được ứng dụng thiết thực, từ quan trắc, dự báo, bản đồ nguy cơ, cảnh báo sớm đến nền tảng dữ liệu phục vụ điều hành.

Một yêu cầu rất quan trọng là phải làm tốt hơn công tác thống kê, đánh giá thiệt hại và hỗ trợ người dân sau thiên tai. Số liệu phải nhanh, chính xác, đúng thực tế; xác định rõ người bị ảnh hưởng, mức độ thiệt hại, nhu cầu hỗ trợ để nguồn lực đến đúng nơi, đúng đối tượng, đúng thời điểm. Đồng thời, phải khẩn trương khắc phục hạ tầng thiết yếu, khôi phục sản xuất, ổn định đời sống; không để người dân sau thiên tai tiếp tục gặp khó khăn do chậm thống kê, chậm hỗ trợ hoặc chậm khắc phục.

Phòng, chống thiên tai phải gắn với phát triển kinh tế - xã hội; mọi quy hoạch, dự án, công trình phải tính đầy đủ rủi ro, không để phát sinh những điểm yếu mới. Người dân vừa là đối tượng được bảo vệ, vừa là chủ thể của khả năng chống chịu, cần nâng cao kiến thức, kỹ năng phòng tránh, sơ tán và tự bảo vệ trong những giờ đầu khi thiên tai xảy ra.

Minh Hà - Hồ Hương