Nghị định 180 đã mở rộng cánh cửa pháp lý, thổi luồng gió mới vào tư duy quản trị lâm nghiệp. Việc thương mại hóa "bể chứa" carbon không chỉ giải bài toán tài chính cho bảo vệ rừng mà còn kiến tạo một hệ sinh thái kinh tế xanh bền vững tại Tây Nguyên.

Khơi thông “mỏ vàng” từ carbon rừng

Đắk Lắk hiện quản lý khối tài sản lâm nghiệp lớn bậc nhất khu vực với 743.171 ha đất có rừng (trong đó rừng tự nhiên chiếm 530.868 ha, rừng trồng 212.303 ha) cùng gần 310.000 ha đất lâm nghiệp chưa có rừng. Hệ thống rừng đặc dụng, phòng hộ quy mô lớn như Vườn quốc gia Yok Don, Chư Yang Sin, Ea Sô, Nam Kar… tạo nên một "bể hấp thụ" carbon khổng lồ và ổn định.

Để biến tiềm năng này thành lợi thế, Đắk Lắk là 1 trong 5 tỉnh tham gia vào Chương trình giảm phát thải khu vực Tây Nguyên và Nam Trung Bộ (Sáng kiến LEAF). Theo tính toán của Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, kết quả đóng góp của tỉnh đạt giảm phát thải hơn 2 triệu tấn CO2 trên diện tích 537.319,9 ha rừng tự nhiên. Tính trong giai đoạn 2021 - 2025, dự kiến mang về nguồn tài chính điều phối từ 9,59 đến 14,39 triệu USD (tương đương khoảng 251,95 - 377,92 tỷ đồng). Cùng với đó, tỉnh hiện có 245.640,6 ha rừng trồng và gần 310.386,5 ha đất lâm nghiệp chưa có rừng, đây cũng là dư địa rất lớn để chủ động tạo nguồn tín chỉ carbon mới ngoài rừng tự nhiên.

Công tác quản lý, bảo vệ rừng góp phần kiến tạo một hệ sinh thái kinh tế xanh bền vững.

Theo Chi cục Kiểm lâm, rừng không chỉ có vai trò bảo vệ hệ sinh thái, điều tiết nguồn nước mà còn góp phần hấp thụ, lưu giữ carbon. Khi các cơ chế đo đạc, đánh giá và công nhận được đáp ứng, nguồn tài nguyên này có thể tạo thêm giá trị kinh tế, bổ sung nguồn lực cho công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Đặc biệt, Nghị định 180 có hiệu lực (từ 15/7/2026) được coi là bước ngoặt thể chế, đánh dấu lần đầu tiên giá trị môi trường của rừng ở Việt Nam được luật hóa thành dịch vụ kinh tế trực tiếp. Và đây là cơ hội lớn để Đắk Lắk phát triển thị trường tín chỉ carbon từ nguồn tài nguyên rừng.

Ông Phạm Hồng Lượng, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cho biết, nghị định mới quy định tương đối toàn diện về bên cung ứng và bên sử dụng dịch vụ, trình tự xây dựng và đăng ký dự án carbon rừng, cơ chế tiếp nhận, quản lý, sử dụng nguồn thu từ carbon rừng cùng các quy định về kiểm tra, giám sát, báo cáo và chia sẻ thông tin.

Một trong những điểm mới quan trọng của nghị định là quy định về quyền carbon rừng. Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, UBND cấp tỉnh hoặc chủ rừng sẽ là đại diện chủ sở hữu đối với kết quả giảm phát thải hoặc tín chỉ carbon rừng phát sinh từ các dự án do mình trực tiếp tổ chức thực hiện. Quyền này chỉ được xác lập khi chủ thể trực tiếp triển khai dự án carbon rừng, tạo cơ sở pháp lý xác định rõ chủ thể sở hữu, được cấp và chuyển nhượng tín chỉ carbon theo yêu cầu của các tiêu chuẩn carbon quốc tế.

Đòn bẩy tái cơ cấu ngành lâm nghiệp

Nghị định 180 không chỉ đưa lại nguồn vốn từ bên ngoài mà còn kích hoạt sự thay đổi sâu sắc về tư duy kinh tế lâm nghiệp ngay tại cơ sở.

Đối với Đắk Lắk, nghị định này tạo ra tác động sâu rộng ở nhiều khía cạnh. Cơ hội lớn nhất là chính sách này sẽ làm thay đổi căn bản tư duy kinh tế lâm nghiệp: người giữ rừng chuyển từ tư duy khai thác, chặt hạ sang nuôi dưỡng rừng để lưu giữ carbon. Những diện tích rừng tự nhiên nghèo kiệt hay rừng phòng hộ vốn không có giá trị khai thác gỗ thương mại nay trở thành tài sản sinh lời cao. Đồng thời, nghị định này cũng tạo động lực tái cơ cấu ngành lâm nghiệp bền vững, khi mà hấp thụ CO2 là dịch vụ môi trường rừng mới. Đây chính là cơ chế mới tạo đòn bẩy kinh tế trực tiếp thúc đẩy chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình canh tác gỗ nhỏ chu kỳ ngắn sang thâm canh rừng trồng gỗ lớn chu kỳ dài, phát triển chứng chỉ bền vững (FSC/VFCS) và các mô hình nông lâm kết hợp. Việc này vừa giúp nâng cao khả năng tích lũy trữ lượng carbon ổn định, vừa tăng tối đa giá trị gia tăng trên cùng một đơn vị diện tích đất lâm nghiệp.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin với hệ sinh thái động thực vật phong phú, đa dạng.

Ông Nguyễn Quốc Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm chia sẻ: "Kỳ vọng lớn nhất của chúng tôi là tạo ra một vòng tuần hoàn kinh tế xanh khép kín". Trước mắt nguồn thu dự kiến hàng trăm tỷ đồng từ tài sản carbon (chỉ tính riêng dự án LEAF ước tính mang lại từ 251,95 đến 377,92 tỷ đồng) sẽ giải quyết bài toán cốt lõi là người giữ rừng sống được bằng nghề rừng.

Khi mức chi trả dịch vụ môi trường rừng được cộng hưởng thêm giá trị carbon (dự kiến bình quân tăng thêm từ 398.560 đến 597.840 đồng/ha tùy thuộc vào đàm phán), thu nhập của các hộ gia đình nhận khoán, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ sẽ tăng lên rõ rệt. Một khi người dân thấy rõ rừng là nguồn thu nhập cao và ổn định hằng năm, họ sẽ tự giác trở thành những người bảo vệ rừng chủ động nhất, triệt tiêu tận gốc các hành vi phá rừng lấn chiếm đất đai, giúp ổn định trật tự an ninh môi trường và tạo động lực cho tăng trưởng xanh của tỉnh.

Minh Thuận - Vạn Tiếp