El Nino được dự báo tiếp tục duy trì ở cường độ rất mạnh trong thời gian tới, kéo theo nguy cơ nắng nóng, khô hạn, thiếu nước. Hiện tượng cực đoan này đang tạo sức ép lên hệ thống điện khi phụ tải tăng trong khi nguồn nước phục vụ thủy điện không ổn định và có thể suy giảm.

Phụ tải tăng nhanh trong mùa khô

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, El Nino hiện ở ngưỡng cường độ rất mạnh. Trong tháng 10 - 12/2026, xác suất El Nino đạt cường độ rất mạnh và nhiều khả năng tiếp tục duy trì trong những tháng đầu năm 2027. Đáng chú ý, nhiệt độ trung bình tại nhiều khu vực được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm. Riêng tháng 12/2026 và tháng 1/2027, khu vực cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có thể cao hơn từ 1,5 - 2,50C. Cùng với đó, lượng mưa tại một số khu vực có khả năng thấp hơn trung bình, làm gia tăng nguy cơ khô hạn và thiếu nước.

Đối với hệ thống điện, tác động đáng lo ngại nhất nằm ở sự cộng hưởng của hai yếu tố: Thời tiết nóng làm nhu cầu sử dụng điện tăng, trong khi khô hạn có thể làm giảm lượng nước về các hồ thủy điện.

Thực tế vận hành hệ thống điện trong năm 2026 cho thấy áp lực từ phụ tải. Sáu tháng đầu năm, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống ước đạt 171,1 tỷ kWh, tăng 9,5% so với cùng kỳ năm 2025. Điện thương phẩm đạt khoảng 151,8 tỷ kWh, tăng 9,67%. Ngày 27/5, công suất cực đại toàn quốc đạt 57.189 MW, mức cao nhất từ trước đến nay.

Ngành điện Đắk Lắk chủ động vận hành linh hoạt các nguồn điện và sử dụng điện tiết kiệm, hợp lý nhằm giữ ổn định hệ thống, tiết kiệm.

Tại khu vực miền Trung - Tây Nguyên, phụ tải cũng liên tục lập những kỷ lục mới. Ngày 8/6, công suất cực đại đạt 4.904 MW, sản lượng điện tiêu thụ đạt 102,6 triệu kWh; trước đó, ngày 27/5, công suất cực đại đạt 4.777 MW. Riêng tại Đắk Lắk, công suất phụ tải cực đại 9 tháng đầu năm 2026 đạt 818,8 MW, tăng 22,05% so với cùng kỳ năm 2025. Sản lượng điện thương phẩm lũy kế đạt 3.105,06 triệu kWh, tăng 11,48%. Riêng tháng 7, sản lượng điện thương phẩm đạt 344,35 triệu kWh, tăng 22,64% so với cùng kỳ năm trước.

Đây là mức tăng đáng chú ý, bởi phụ tải của Đắk Lắk không chỉ chịu tác động từ nhu cầu sinh hoạt. Tại nhiều khu vực, nhất là phía Tây tỉnh, điện năng phục vụ bơm tưới cho cây công nghiệp, cây ăn quả tăng mạnh trong thời kỳ khô hạn.

Như vậy, khi nhiệt độ tăng, hai nhóm phụ tải có thể cùng tăng: điện phục vụ làm mát và điện phục vụ sản xuất nông nghiệp. Đây là yếu tố khiến phụ tải có thể tăng nhanh trong thời gian ngắn, tạo áp lực lên cả nguồn và lưới điện.

Chủ động từ nguồn đến nhu cầu sử dụng điện

Theo phân tích của các ngành chức năng, hiện tượng El Nino không đồng nghĩa với việc hệ thống điện chắc chắn thiếu điện. Tuy nhiên, hiện tượng này làm gia tăng những yếu tố bất lợi trong cùng một thời điểm. Về kỹ thuật, khi nguồn nước về các hồ thủy điện giảm, khả năng huy động thủy điện cũng bị ảnh hưởng. Đây là vấn đề đáng lưu ý bởi thủy điện không chỉ cung cấp sản lượng điện mà còn có khả năng đáp ứng nhanh khi phụ tải tăng cao.

Nếu nguồn thủy điện bị hạn chế, hệ thống phải tăng huy động các nguồn khác để bù đắp, trong đó có nhiệt điện. Khi đó, yêu cầu về than, khí và nhiên liệu dự phòng cũng tăng theo. Nếu xảy ra đồng thời sự cố nguồn hoặc lưới điện, dư địa vận hành của hệ thống sẽ tiếp tục bị thu hẹp. Vì vậy, bảo đảm an ninh năng lượng trong điều kiện El Nino không chỉ là xây dựng thêm nguồn điện, mà quan trọng hơn là bảo đảm các nguồn hiện có vận hành ổn định, chuẩn bị đủ nhiên liệu, điều tiết hợp lý nguồn nước và duy trì khả năng truyền tải điện đến những khu vực có phụ tải tăng cao.

Tại Đắk Lắk, với tốc độ tăng công suất phụ tải hơn 22% trong 9 tháng năm 2026, nguy cơ quá tải cục bộ tại một số khu vực cần được tính toán từ sớm. Đặc biệt, những khu vực vừa có nhu cầu sinh hoạt tăng cao, vừa tập trung phụ tải bơm tưới cần được theo dõi sát để có phương án vận hành phù hợp.

Trước thực trạng đó, ngành điện tỉnh Đắk Lắk đã có những giải pháp điều chỉnh phụ tải cũng như cảnh báo về việc sử dụng điện tiết kiệm, hợp lý và hiệu quả. Đây không chỉ là giải pháp giảm tiền điện cho từng hộ gia đình hay chi phí sản xuất của doanh nghiệp, mà còn góp phần tạo thêm dư địa cho hệ thống vào những thời điểm phụ tải tăng cao.

Việc chủ động từ sớm, vận hành linh hoạt các nguồn điện và sử dụng điện tiết kiệm, hợp lý sẽ là những giải pháp quan trọng để giữ ổn định hệ thống, bảo đảm điện cho sản xuất và đời sống, nhất là trong những thời điểm thời tiết tiếp tục diễn biến bất lợi.

Thanh Xuân