Nghị quyết số 57-NQ/TW (ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị) xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt để đất nước phát triển nhanh, bền vững. Để góp phần hiện thực hóa mục tiêu đó, giáo dục phổ thông cần phải khơi dậy tư duy sáng tạo, tinh thần dám nghĩ, dám làm và năng lực giải quyết vấn đề trong mỗi học sinh.

Thời gian qua, nhiều trường học đã nỗ lực khơi dậy sự sáng tạo của học sinh theo tinh thần Nghị quyết 57 thông qua các hoạt động giáo dục STEM và nghiên cứu khoa học với những đề tài, dự án gắn với nhu cầu thực tiễn.

Tại Trường THPT số 1 Nguyễn Trãi (xã Cuôr Đăng), song song với việc tiếp thu kiến thức qua sách giáo khoa, các em học sinh còn được các thầy giáo cô giáo hướng dẫn thực hiện những nhiệm vụ khoa học, đổi mới sáng tạo bằng dự án, sản phẩm cụ thể.

Đề tài “Ứng dụng enzyme sinh học trong tách sợi lá dứa để tạo sản phẩm sợi tóc giả, sợi cọ vẽ, sợi dây buộc” là một trong những hoạt động giáo dục có sản phẩm nghiên cứu cụ thể của tập thể lớp 12A9 trong năm học 2025 - 2026. Dưới sự hướng dẫn của cô giáo Nguyễn Thị Như Hà, các em học sinh đã thử nghiệm, điều chỉnh tỷ lệ enzyme, nhiệt độ, độ pH và thời gian xử lý lá dứa để xây dựng thành công quy trình tách sợi lá dứa. Qua nhiều lần thực nghiệm, nhóm đã tối ưu hóa quy trình xử lý, tạo ra sợi có độ bền cao, mềm, giữ màu tốt và có khả năng ứng dụng vào nhiều sản phẩm khác nhau.

Từ 10 kg lá dứa tươi, các em có thể thu được khoảng 0,5 kg sợi khô chất lượng cao để sản xuất sợi tóc giả, cọ vẽ và dây buộc. Quy trình này là một hướng đi cụ thể để thay thế phương pháp tách sợi lá dứa truyền thống bằng phương pháp cơ học hoặc dùng hóa chất khiến sợi dễ đứt gãy, khô cứng, hiệu suất thấp và tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường.

Gian hàng trưng bày sản phẩm từ Đề tài “Ứng dụng enzyme sinh học trong tách sợi lá dứa để tạo sản phẩm sợi tóc giả, sợi cọ vẽ, sợi dây buộc” của học sinh Trường THPT số 1 Nguyễn Trãi (xã Cuôr Đăng).

Cô Nguyễn Thị Như Hà, giáo viên hướng dẫn dự án chia sẻ, quá trình thực hiện dự án giúp học sinh vận dụng kiến thức liên môn Sinh học, Hóa học, Công nghệ và Toán để nghiên cứu quy trình sử dụng đồng thời ba loại enzyme (gồm Pectinase, Xylanase và Cellulase) nhằm phân giải có chọn lọc các thành phần không mong muốn, nhưng vẫn giữ nguyên cấu trúc cellulose của sợi. Điều đáng ghi nhận là giá trị của đề tài không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng mà còn ở tư duy nghiên cứu khoa học được hình thành trong quá trình học tập. Học sinh không chỉ học kiến thức về enzyme trên trang sách mà còn biết vận dụng vào thực tiễn, góp phần tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, giảm ô nhiễm môi trường và mở ra hướng tiếp cận kinh tế tuần hoàn.

Cùng với đó, nhiều trường học cũng khuyến khích học sinh phát huy khả năng sáng tạo thông qua các dự án STEM, khởi nghiệp gắn với tiềm năng địa phương. Tại Trường THPT Phan Đăng Lưu (xã Pơng Drang), hoạt động STEM và trải nghiệm sáng tạo được lồng ghép chặt chẽ với giáo dục khởi nghiệp, hướng học sinh khai thác giá trị từ những nguyên liệu tưởng chừng bỏ đi. Tiêu biểu là dự án “Sản phẩm thủ công từ xơ mướp”, trong đó học sinh đã thiết kế và hoàn thiện nhiều sản phẩm thân thiện với môi trường như lót giày, găng tay, đế lót ly, túi thơm đựng hạt cà phê hoặc thảo dược...

Em Trần Thái Khánh Đan, một trong những thành viên thực hiện dự án, chia sẻ rằng nhóm mong muốn tạo ra những sản phẩm có thể thay thế một phần vật liệu nhựa và tận dụng nguồn nguyên liệu tự nhiên sẵn có. Bởi xơ mướp có nhiều ưu điểm như nhẹ, bền, phân hủy sinh học nên nhóm quyết định nghiên cứu để tạo ra các sản phẩm vừa hữu ích, vừa góp phần bảo vệ môi trường.

Học sinh Trường THPT Phan Đăng Lưu (xã Pơng Drang) giới thiệu sản phẩm thủ công từ xơ mướp.

Hai dự án với hai hướng tiếp cận khác nhau nhưng đều có điểm chung là lấy nhu cầu thực tế làm xuất phát điểm; vận dụng kiến thức liên môn để tạo ra sản phẩm hữu ích cho cộng đồng. Đây cũng là tinh thần cốt lõi mà giáo dục STEM hướng tới, đồng thời phù hợp với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết 57.

Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 57, tất cả các cơ sở giáo dục phổ thông trên địa bàn tỉnh đều tập trung, quan tâm phương pháp giáo dục đổi mới sáng tạo, lấy học sinh làm trung tâm. Giáo dục phổ thông không chỉ nhằm trang bị kiến thức mà còn phải tạo môi trường để học sinh hình thành tư duy đổi mới sáng tạo ngay từ những bài học hằng ngày. Mỗi giờ học cần khuyến khích học sinh đặt câu hỏi, chủ động tìm tòi, thử nghiệm và đề xuất giải pháp cho những vấn đề thực tiễn.

Khi được trao cơ hội khám phá và trải nghiệm, học sinh sẽ phát huy năng lực sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề, làm việc nhóm và khả năng thích ứng - những năng lực cốt lõi của nguồn nhân lực trong kỷ nguyên số. Theo TS. Phan Bá Lê Hiền, Hiệu trưởng Trường THPT số 1 Nguyễn Trãi (xã Cuôr Đăng), nói: “Nhà trường luôn nỗ lực đưa lý thuyết và thực hành, trải nghiệm phải song hành. Qua đó, giúp học sinh không chỉ nắm chắc kiến thức mà còn thấu hiểu thực tiễn, tìm thấy niềm vui và giá trị trong mỗi ngày đến trường” TS. Hiền nhấn mạnh.

Bà Võ Thị Minh Duyên, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Đắk Lắk, cho biết thời gian tới ngành sẽ tiếp tục đẩy mạnh giáo dục STEM/STEAM trong các cơ sở giáo dục phổ thông theo hướng gắn lý luận với thực tiễn, khuyến khích học sinh tập trung nghiên cứu những "bài toán" của địa phương, ưu tiên những lĩnh vực là thế mạnh của tỉnh như: nông nghiệp công nghệ cao (cây cà phê, hồ tiêu, sầu riêng, chăn nuôi đại gia súc); chế biến nông, thủy sản; ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn Không gian văn hóa Cồng chiêng và ngôn ngữ các dân tộc Êđê, M’nông; hay các giải pháp bảo vệ môi trường, du lịch sinh thái bền vững…

Thanh Hường