Chiều 5/11, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận ở tổ về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026 - 2035.

Tại Tổ thảo luận số 14 (gồm Đoàn ĐBQH hai tỉnh Đắk Lắk và Tuyên Quang), đồng chí Lương Nguyễn Minh Triết, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk, Tổ trưởng Tổ thảo luận chủ trì phiên làm việc.

Phát biểu định hướng thảo luận, đồng chí Lương Nguyễn Minh Triết nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược, liên ngành và liên vùng của Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026 - 2035 với tổng nguồn lực đề xuất rất lớn.

Đồng chí Lương Nguyễn Minh Triết chủ trì phiên thảo luận tổ. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đồng chí đề nghị các đại biểu tập trung phân tích, làm rõ tính đồng bộ, khoa học của hệ thống chỉ tiêu giữa hai giai đoạn; xem xét thấu đáo cơ chế phân bổ vốn và thẩm quyền điều chỉnh kinh phí; rà soát kỹ lưỡng phạm vi, đối tượng thực hiện nhằm tránh tình trạng trùng lặp, lãng phí nhiệm vụ và nguồn lực với các chương trình mục tiêu quốc gia khác.

Ưu tiên phân bổ nguồn lực cho vùng biên giới, vùng dân tộc thiểu số, địa phương khó khăn

Bày tỏ sự đồng thuận cao với sự cần thiết ban hành Nghị quyết, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo nhấn mạnh, tổng kinh phí thực hiện chương trình giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến hơn 45.300 tỷ đồng, giai đoạn 2031 - 2035 là hơn 18.151 tỷ đồng, thể hiện quyết tâm rất lớn của Đảng, Nhà nước. Tuy nhiên, điều quan trọng cốt lõi là nguồn lực ấy được đầu tư vào đâu, giải quyết vấn đề gì và đem lại cuộc sống an toàn, bình yên ở mức độ nào cho nhân dân. 

Từ thực tiễn vùng Tây Nguyên và tỉnh Đắk Lắk đại biểu đề nghị ưu tiên phân bổ nguồn lực cho địa bàn biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các địa phương còn nhiều khó khăn. Đồng thời kiến nghị Chính phủ không dừng lại ở các nguyên tắc chung chung mà phải cụ thể hóa ngay các tiêu chí phân bổ vốn. 

Đại biểu Nguyễn Hoàng Giang phát biểu thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đại biểu cũng băn khoăn trước tỷ lệ tái nghiện còn rất cao khi người cai nghiện trở về cộng đồng do thiếu việc làm, thiếu sinh kế và đối mặt với sự kỳ thị.

Đại biểu đề nghị phải làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa Công an, Y tế, chính quyền và đoàn thể; lấy chỉ tiêu người sau cai nghiện có việc làm và tỷ lệ tái nghiện làm thước đo đánh giá kết quả thực chất, thay vì chỉ dừng ở số lượng người đưa vào cơ sở cai nghiện. Riêng tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cần phát huy tối đa vai trò của già làng, trưởng buôn, người có uy tín để đồng hành, giúp đỡ người lầm lỡ tái hòa nhập bền vững. 

Tránh tình trạng “một đồng ngân sách gánh nhiều mục tiêu”

Đại tá Trần Quang Tâm, Phó Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đề nghị phải xử lý triệt để tình trạng chồng chéo, trùng lắp về phạm vi, đối tượng và nguồn lực giữa các chương trình mục tiêu quốc gia.

Đại biểu chỉ rõ, quy định loại trừ tại khoản 2 Điều 2 của dự thảo hiện mang tính định tính và hình thức cao. Thực tiễn giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy nhiều nhiệm vụ như tuyên truyền pháp luật, phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng hay cai nghiện tại gia đình đang bị lồng ghép dàn trải từ chi thường xuyên của các bộ, ngành đến các chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững. Nếu không có cơ chế kỹ thuật rõ ràng để minh bạch ranh giới dòng tiền, ngân sách rất dễ rơi vào cảnh “một đồng ngân sách gánh nhiều mục tiêu”.

Đại tá Trần Quang Tâm thảo luận tại phiên làm việc. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Để khắc phục căn cơ tình trạng này, Đại tá Trần Quang Tâm kiến nghị Nghị quyết cần giao Chính phủ ban hành phụ lục danh mục các nội dung chi hoặc tiểu dự án loại trừ nhằm phân định ranh giới cụ thể, không để xảy ra trùng lắp vốn đầu tư công; cần thiết lập cơ chế phối hợp tài chính liên ngành thực hiện kiểm toán đồng bộ hằng năm..

Về hệ thống chỉ tiêu, Đại tá Trần Quang Tâm cho rằng cần điều chỉnh theo lộ trình linh hoạt, sát với thực tiễn và hạ tầng kỹ thuật. Ngoài ra, các chỉ tiêu nghiệp vụ như tỷ lệ điều tra, khám phá án rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng đạt 90% - 95% hay 100% số hóa dữ liệu cần gắn với tính khách quan tố tụng, tránh áp lực hành chính hóa và chạy theo con số thành tích trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao, tiền mã hóa biến đổi phức tạp.

Hoàn thiện cơ chế chuyển tiếp và phân cấp đi đôi với nguồn lực cho cấp xã

Góp ý xây dựng dự thảo Nghị quyết, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát thấu đáo quy định giám sát điện tử đối với người chưa thành niên và người chấp hành án hình sự tại cộng đồng. 

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt phát biểu thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Theo đại biểu, tính chất, mức độ vi phạm của các đối tượng không giống nhau; đồng thời việc áp dụng còn phụ thuộc rất lớn vào hạ tầng kỹ thuật, đường truyền, nhân lực và phương án xử lý sự cố. Do đó, việc đặt mục tiêu đạt trên 70% ở giai đoạn đầu và 100% đối tượng chấp hành án tại cộng đồng áp dụng giám sát điện tử vào năm 2035 là khó khả thi.

Đặc biệt đối với người chưa thành niên, cần quán triệt sâu sắc nguyên tắc bảo vệ trẻ em và bảo đảm lợi ích tốt nhất, tránh tạo tâm lý mặc cảm, bị kỳ thị làm ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình cải tạo, tái hòa nhập cộng đồng.

Đại biểu kiến nghị chỉnh lý quy định theo hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, giám sát nhưng phải phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm, yêu cầu quản lý và điều kiện thực tế, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người được giám sát. 

Về cơ chế điều chỉnh nguồn lực, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt chỉ rõ quy định cho phép điều chuyển kinh phí giữa các nội dung hiện còn mang tính nguyên tắc, thiếu tiêu chí định lượng và thiếu thẩm quyền thẩm định tính cần thiết. Nếu không kiểm soát chặt chẽ, việc điều chuyển dễ diễn ra tùy tiện, làm thay đổi thứ tự ưu tiên và ảnh hưởng đến mục tiêu ban đầu của chương trình. 

Quang cảnh phiên thảo luận tổ. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đối với quy định chuyển tiếp tại Điều 2, dự thảo chưa làm rõ cách xử lý đối với những nhiệm vụ, dự án đã được phê duyệt trong năm 2026 - 2027 theo Nghị quyết số 163/2024/QH15 nhưng không còn phù hợp khi các chỉ tiêu, mục tiêu của giai đoạn mới đã thay đổi. Việc cho phép áp dụng song song cơ chế cũ và mới sẽ dễ phát sinh bất cập, khiến cùng một địa phương, một lĩnh vực tồn tại hai cơ chế quản lý, phân bổ vốn khác nhau. 

Đại biểu lưu ý việc phân cấp thực hiện cho cấp xã theo khoản 4 Điều 4 phải được thiết kế đồng bộ với nguồn kinh phí đối ứng, trang thiết bị và hướng dẫn nghiệp vụ cụ thể.

Lan Anh