Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 28/10 dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, các đại biểu thảo luận tại hội trường về 2 dự án: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Thảo luận tại phiên họp, các đại biểu ghi nhận tinh thần cầu thị của cơ quan soạn thảo, đồng thời tập trung đóng góp nhiều giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định về cạnh tranh, đặc biệt là trên không gian số. 

Góp ý về cơ chế xử lý vi phạm trên môi trường trực tuyến, đại biểu đề nghị giao Chính phủ quy định cụ thể cơ chế phối hợp giữa Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, lực lượng quản lý thị trường và cơ quan quản lý về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Cơ chế này cần phân định rõ ràng trách nhiệm tiếp nhận, xử lý, chia sẻ chứng cứ điện tử và thời hạn phối hợp giữa các đơn vị.

Quang cảnh phiên làm việc. Ảnh: quochoi.vn

Theo phân tích của đại biểu, một hành vi sai phạm trên môi trường mạng thường có mối liên quan giữa quảng cáo, bảo vệ người tiêu dùng và cạnh tranh. Nếu thiếu quy trình phối hợp rành mạch, vụ việc dễ bị chậm trễ, xử lý trùng lặp hoặc bỏ sót, đồng thời gây phiền hà cho người dân và doanh nghiệp khi phải giải trình nhiều lần. 

Về phương pháp xác định thị phần trên nền tảng số và kiểm soát nhóm doanh nghiệp liên kết, đại biểu đánh giá cao việc bổ sung tiêu chí dựa trên số lượng và giá trị giao dịch. Tuy nhiên, do kết quả tính thị phần liên quan trực tiếp đến việc xác định doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường và áp dụng chế tài, đại biểu đề xuất cần luật hóa các nguyên tắc cốt lõi về dữ liệu.

Theo đó, số liệu tính toán phải gắn đúng thị trường liên quan, phản ánh giao dịch thực tế đã hoàn tất, loại trừ giao dịch giả tạo hoặc đơn hàng bị hủy, hoàn trả và tránh tính trùng lặp trong nội bộ nhóm liên kết. Bên cạnh đó, cần thiết lập quy trình đối soát bảo mật dữ liệu và trao quyền giải trình cho doanh nghiệp khi phát sinh tranh chấp số liệu. 

Liên quan đến việc xác định sức mạnh thị trường đáng kể từ kiểm soát dữ liệu, hiệu ứng mạng lưới và hệ sinh thái số, đại biểu lưu ý cần xây dựng phương pháp đánh giá khách quan, minh bạch. Việc này nhằm phân biệt rạch ròi giữa lợi thế kinh doanh hợp pháp từ đổi mới sáng tạo, công nghệ với hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, tránh rủi ro pháp lý kìm hãm sự phát triển của các mô hình kinh doanh mới. 

Đại biểu tham dự phiên làm việc. Ảnh: quochoi.vn

Đối với các hành vi cạnh tranh không lành mạnh, đại biểu tán thành việc bổ sung quy định ngăn chặn hành vi thiết kế giao diện lừa đảo (như tạo sự khan hiếm giả, làm mờ nút hủy đơn). Tuy nhiên, đại biểu kiến nghị cần xác định bản chất hành vi làm sai lệch ý chí tự nguyện của khách hàng tự thân đã là hành vi cạnh tranh không lành mạnh, không nên bắt buộc cơ quan quản lý phải chứng minh mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa việc lừa dối người dùng với thiệt hại của đối thủ cạnh tranh. Ngoài ra, đại biểu đề xuất bổ sung thêm ba nhóm hành vi phổ biến hiện nay gồm: tự ưu đãi bằng thuật toán, khóa chặt dữ liệu và tổ chức chiến dịch đánh giá giả mạo có tổ chức. 

Trước băn khoăn của đại biểu về đề xuất ngưỡng thị phần 10% để xác định vị trí thống lĩnh thị trường, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết quy định này dựa trên thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế. Trong nền kinh tế số, nhiều doanh nghiệp có thị phần không quá lớn nhưng nắm giữ dữ liệu người dùng, công nghệ và hệ sinh thái vẫn có sức mạnh chi phối thị trường. Dự thảo cũng làm rõ thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính là 5 năm đối với vụ việc phức tạp cần thời gian tố tụng và 1 năm đối với các hành vi còn lại. 

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Tổng Thư ký Quốc hội phối hợp cùng cơ quan chủ trì thẩm tra tổng hợp các ý kiến thảo luận để Chính phủ tiếp thu, giải trình, hoàn thiện dự thảo luật trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét trước khi trình Quốc hội thông qua vào cuối kỳ họp.

Lan Anh (tổng hợp)