Hơn nửa thế kỷ sau Đại thắng mùa Xuân 1975, những địa danh từng đi vào lịch sử như Buôn Ma Thuột, Núi Một, Bến vượt sông Sêrêpốk… vẫn vang vọng như biểu tượng của ý chí và bản lĩnh của người Việt.

“Đòn điểm huyệt” thay đổi cục diện chiến tranh

Nhắc đến Chiến thắng Buôn Ma Thuột (10/3/1975) là nhắc đến một trong những đỉnh cao của nghệ thuật quân sự Việt Nam. Trận đánh này được ví như “đòn điểm huyệt” làm tê liệt toàn bộ hệ thống phòng thủ của Mỹ ngụy ở Tây Nguyên, kéo theo sự sụp đổ dây chuyền trên toàn chiến trường miền Nam.

Buôn Ma Thuột giữ vị trí đặc biệt quan trọng về quân sự, chính trị, kinh tế và xã hội; là đầu mối giao thông chiến lược, trung tâm chỉ huy của địch ở Nam Tây Nguyên. Chính vì vậy, đối phương đã xây dựng nơi đây thành một cụm phòng thủ liên hoàn với ba tuyến bảo vệ kiên cố. Để đánh trận then chốt này, ta đã chuẩn bị hết sức công phu, giữ bí mật tuyệt đối. Đặc biệt, nghệ thuật nghi binh chiến lược được triển khai bài bản, liên tục đánh địch ở nhiều nơi khiến đối phương tin rằng Pleiku và Kon Tum mới là mục tiêu chủ yếu. Khi địch điều quân theo hướng sai lệch, Buôn Ma Thuột trở thành khoảng trống chiến lược để ta tung đòn quyết định.

Sinh viên Trường Đại học Phú Yên nghe thuyết minh về Di tích lịch sử quốc gia đường Hồ Chí Minh trên biển - Bến Vũng Rô.

Từng tham gia trực tiếp trận đánh then chốt Buôn Ma Thuột, cựu chiến binh Nguyễn Đình Thi (phường Thanh Xuân, Hà Nội) thời điểm đó là Trung đội trưởng Trung đội 2, Đại đội 2, Tiểu đoàn 4 của Trung đoàn 24 nhớ lại: Rạng sáng 10/3/1975, quân ta đồng loạt nổ súng tiến công thị xã Buôn Ma Thuột theo đúng kế hoạch tác chiến. Năm mũi tiến công được triển khai, trong đó mũi của Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 24 là mũi chủ công, được giao nhiệm vụ đánh lướt các vị trí vòng ngoài để đột kích thẳng vào Sở chỉ huy Sư đoàn 23 ngụy. Cùng lúc, sức mạnh hiệp đồng binh chủng giữa đặc công, bộ binh, pháo binh, xe tăng được phát huy tối đa, kết hợp chặt chẽ với sự nổi dậy làm chủ của nhân dân địa phương. Chỉ sau hơn một ngày chiến đấu quyết liệt, đến trưa 11/3/1975, quân ta đã hoàn toàn làm chủ thị xã Buôn Ma Thuột.

Chiến thắng Buôn Ma Thuột làm tan rã thế phòng ngự của địch ở Tây Nguyên, mở ra thời cơ giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Từ "đòn điểm huyệt" này, cục diện chiến tranh chuyển biến nhanh chóng, đưa dân tộc đến Đại thắng mùa Xuân 1975.

Lịch sử trận Núi Một 

Nếu Buôn Ma Thuột là đòn đánh mở màn chiến lược ở Tây Nguyên thì những trận truy kích tiếp nối như trận đánh Núi Một tại Sơn Hòa đã khiến chuyền của địch sụp đổ trên toàn khu vực.

Quyết định chạy khỏi Tây Nguyên, Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu lệnh các tướng lĩnh tập trung quân về giữ đồng bằng duyên hải miền Trung. Chiều 15/3/1975, địch rút quân chiến lược, bắt đầu từ Kon Tum và Pleiku. Ngày 17/3, Bộ Tư lệnh Quân khu 5 điện cho Sở chỉ huy tiền phương Phú Yên thông báo việc địch ở Tây Nguyên đang rút xuống theo Đường 7, đồng thời lệnh cho Phú Yên điều động toàn bộ lực lượng địa phương tập trung đánh tiêu diệt địch không cho chạy thoát về thị xã. Tiểu đoàn 96 cũng được lệnh lên Củng Sơn để phối hợp Sư đoàn 320 đánh địch

Trong quá trình rút chạy, một bộ phận quân địch vượt khỏi Cheo Reo (Gia Lai) chạy về thị trấn Củng Sơn (huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên), trong đó có nhiều xe tăng địch co cụm tại Núi Một. Dù còn nhiều khó khăn và chưa có thời gian phối hợp với lực lượng bộ đội chủ lực của Sư đoàn 320 nhưng nhận thấy thời cơ đã đến, Tiểu đoàn 96 vẫn quyết tâm nổ súng đánh địch.

“Đó là quyết định táo bạo và thành công. Chúng ta tiêu diệt tại chỗ 70 tên địch, thu 7 xe tăng M41 còn nguyên vẹn, bắn cháy 7 xe tăng M41, thu 7 súng ĐKZ 75 mm, 7 súng 12 li 7, 10 súng đại liên, 6 máy PRC25, 2 xe Jeep và nhiều quân trang, quân dụng. Sau đó, Tiểu đoàn 96 phối hợp với bộ đội chủ lực siết chặt vòng vây, phát triển tiến công đánh chiếm trận địa pháo 105 mm”, ông Nguyễn Đình Tùng, nguyên Bí thư Huyện ủy Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên cũ, nhớ lại. Chiến thắng này góp phần to lớn giải phóng Phú Yên và miền Nam, tiến đến thống nhất đất nước.

Kỳ tích Đường 5

Sau khi thất thủ tại Buôn Ma Thuột, quân đội Sài Gòn tháo chạy hỗn loạn xuống đồng bằng qua Đường 5 (nay là Quốc lộ 25, xã Tây Hòa). Tại đây, quân và dân đã phối hợp nhịp nhàng để bẻ gãy cuộc rút lui quy mô lớn của địch từ Tây Nguyên xuống đồng bằng, đập tan ý đồ co cụm chiến lược và tạo đà trực tiếp cho Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.

Chiến thắng Đường 5 không chỉ có ý nghĩa về mặt quân sự mà còn là minh chứng cho nghệ thuật chiến tranh nhân dân. Việc cắt đứt con đường tháo chạy ra biển của địch tạo ra hiệu ứng domino, giúp nối liền vùng giải phóng Tây Nguyên với đồng bằng, tạo bàn đạp vững chắc cho các cánh quân tiến về Sài Gòn.

Chiến tranh đã lùi xa 51 năm, nhưng những dấu ấn lịch sử vẫn trường tồn với thời gian, là minh chứng rõ nét của một thời sống và chiến đấu oanh liệt cho đến ngày toàn thắng của quân và dân ta. Đây cũng là những “địa chỉ đỏ” để giáo dục truyền thống yêu nước, niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ mai sau.

Bến vượt huyền thoại Sêrêpốk

Ở vùng biên giới phía Tây của tỉnh, Di tích quốc gia đặc biệt đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh (đoạn qua bến phà Sêrêpốk, xã Buôn Đôn) là địa điểm được cán bộ, đảng viên, đoàn viên, thanh niên và nhân dân thường xuyên đến tham quan, tìm hiểu lịch sử, quá trình đấu tranh anh dũng của quân và dân ta.

Thế hệ trẻ bộ đội biên phòng tìm hiểu lịch sử Di tích quốc gia đặc biệt Bến vượt sông Sêrêpốk.

Tại Bến vượt sông Sêrêpốk, từ mùa khô năm 1973 đến tháng 5/1975, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 4 và Trung đoàn 574, Sư đoàn 470 đã thi công cầu, đường từ Đường 19 vào Nam Tây Nguyên, làm ngầm cho xe tăng, cầu nối cho xe ô tô, pháo binh hạng nặng, bộ binh vượt sông Sêrêpốk. Bến vượt sông Sêrêpốk là trọng điểm đánh phá ác liệt của không quân, pháo binh Mỹ ngụy khiến 57 cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 470 hy sinh và nhiều đồng đội bị thương.

Khó khăn, đau thương, mất mát là vậy song các cán bộ, chiến sĩ vẫn quyết tâm bám trụ, góp phần làm nên những chiến công vang dội, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Ngày 9/12/2013, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2383/QĐ-TTg xếp hạng Di tích đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh, trong đó Bến vượt sông Sêrêpốk được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt.

Quỳnh Anh - Nhật Huy - Văn Tài - Thế Hùng