Không đợi tội phạm xuất hiện mới đấu tranh, không để phát sinh người nghiện rồi mới xử lý, nhiều địa phương ở Đắk Lắk đang đưa công tác phòng, chống ma túy về từng khu dân cư, gia đình, phát huy vai trò của người dân trong phòng ngừa ma túy ngay từ cơ sở.

Phát huy hiệu quả mô hình tự quản

Buôn Tơng Jŭ có 512 hộ với 2.310 nhân khẩu, chủ yếu là dân tộc Kinh, Êđê, Tày, Mường. Đây cũng là địa bàn phát triển du lịch cộng đồng, giao lưu ngày càng rộng. Cùng với cơ hội phát triển, nguy cơ ma túy và các loại tội phạm xâm nhập đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý địa bàn.

Đầu tháng 8/2026, mô hình “Buôn tôi tự quản” được triển khai tại buôn Tơng Jŭ (phường Ea Kao). Từ đây, chuyện phòng, chống ma túy không chỉ được nhắc đến trong các buổi tuyên truyền của lực lượng công an mà trở thành nội dung thường xuyên trong họp dân, nhóm Zalo cộng đồng và từng gia đình.

Lãnh đạo phường Ea Kao tặng hoa chúc mừng Ban chỉ đạo và thành viên mô hình “Buôn tôi tự quản” tại buôn Tơng Jŭ.

Bà H Yam Bkrông, Trưởng Ban công tác Mặt trận buôn Tơng Jŭ cho biết, trước đây một bộ phận người dân vẫn nghĩ phòng, chống ma túy là việc của công an. Qua tuyên truyền, bà con dần hiểu rằng nếu gia đình không quản lý tốt con em, khu dân cư không kịp thời phát hiện những biểu hiện bất thường thì ma túy có thể len lỏi vào buôn làng. Từ thay đổi nhận thức, người dân chủ động nhắc nhở con em, cung cấp thông tin khi phát hiện trường hợp nghi vấn.

Mô hình “Buôn tôi tự quản” do Công an phường Ea Kao chủ trì, với sự tham gia của cấp ủy chi bộ, Ban tự quản, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự và các đoàn thể buôn Tơng Jŭ. Người dân được hướng dẫn nhận biết biểu hiện của người sử dụng, mua bán trái phép chất ma túy; phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm và cách cung cấp thông tin. Đến nay, 100% hộ dân trong buôn đã ký cam kết thực hiện “3 không”: không thử, không tàng trữ, không bao che ma túy.

Thông qua mô hình, nhóm Zalo của buôn cũng phát huy được hiệu năng, trở thành kênh kết nối hiệu quả giữa lực lượng công an, Ban tự quản và người dân. Những cảnh báo về thủ đoạn phạm tội, các dạng ma túy “núp bóng” thực phẩm, đồ uống, thuốc lá điện tử được chuyển đến từng hộ. Chiều ngược lại, các biểu hiện bất thường trong khu dân cư được người dân phản ánh để lực lượng chức năng kiểm tra, xử lý.

Theo Trung tá Phạm Quang Sang, Phó Trưởng Công an phường Ea Kao, điểm cốt lõi của mô hình là lấy người dân làm chủ thể, lực lượng Công an làm nòng cốt và cầu nối. Khi từng gia đình, đoàn thể cùng tham gia thì khu dân cư tự quản, không ma túy mới có thể duy trì bền vững.

Nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của cộng đồng

Nếu ở buôn Tơng Jŭ, phòng ngừa bắt đầu từ sự tự quản của cộng đồng thì tại xã Pơng Drang, bài toán đặt ra trực tiếp hơn khi địa phương còn nhiều người liên quan đến ma túy. Từ sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đến nay, lực lượng chức năng của xã đã phát hiện, lập hồ sơ quản lý 52 trường hợp sử dụng trái phép chất ma túy; đưa 20 người đi cai nghiện bắt buộc và vận động 12 trường hợp cai nghiện tự nguyện. Hiện địa phương còn 24 trường hợp trong diện quản lý sử dụng trái phép chất ma túy, một người điều trị Methadone và 8 người thuộc diện quản lý sau cai.

Đại diện các ban ngành, đoàn thể, ban tự quản các thôn và trường học trên địa bàn xã Pơng Drang ký cam kết xây dựng địa bàn không ma túy.

Trước thực tế đó, Công an xã phối hợp cán bộ thôn và lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở đến từng khu dân cư, hộ gia đình tuyên truyền, rà soát, nắm người có nguy cơ. Tại thôn Cư Blang, số điện thoại đường dây nóng được cung cấp để người dân phản ánh khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn. Anh Y Yôn Mlô, người dân trong thôn cho biết, trước đây khi phát hiện biểu hiện bất thường, không biết báo cho ai hoặc còn ngại phản ánh. Nay có số điện thoại cụ thể, thông tin người cung cấp được giữ bí mật nên bà con yên tâm hơn.

Theo Trung tá Lê Văn Thanh, Trưởng Công an xã Pơng Drang, cách tuyên truyền cũng được đổi mới theo hướng gần gũi, dễ hiểu bằng hình ảnh, video và tình huống thường gặp. Công nghệ, trong đó có trí tuệ nhân tạo, được sử dụng hỗ trợ chuyển những quy định khô cứng thành kịch bản, hình ảnh, video ngắn để người dân dễ tiếp cận. Tại khu dân cư có đông đồng bào Êđê, một số nội dung được truyền tải bằng tiếng Êđê.

Cùng với tuyên truyền, trách nhiệm quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện và người sau cai được giao cụ thể cho từng lực lượng, từng địa bàn. Qua đó, từng trường hợp được theo dõi, hạn chế tình trạng bỏ sót hoặc tạo “khoảng trống” trong quản lý.

Cán bộ Công an xã Pơng Drang làm việc với đối tượng nghiện.

Tại xã Cư M’gar, lực lượng chức năng cũng bám 26 khu dân cư để rà soát, quản lý người liên quan đến ma túy; vận động quần chúng phát hiện, tố giác vi phạm và hỗ trợ người sau cai tái hòa nhập. 

Đây cũng là giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa được tỉnh triển khai đồng bộ để xây dựng địa bàn không ma túy. Đến giữa năm 2026, toàn tỉnh có 42/102 xã, phường đạt tiêu chí “không ma túy”; mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 50% đơn vị hành chính cấp xã đạt tiêu chí này.

Lê Thành