Các buôn làng của đồng bào dân tộc Êđê ở hai xã Sông Hinh và Suối Trai có tập tục cúng cổng làng. Đây là truyền thống lâu đời luôn được người Êđê gìn giữ.

Để chuẩn bị vật liệu làm cổng làng, đồng bào Êđê chọn bốn gốc lõi cây ké hay trâm xe lâu năm cao tầm 3,5 m, mỗi bên hai gốc để làm cổng vào làng. Họ coi cổng làng như một vị thần linh, ngăn chặn những điều không thiện lành, đón nhận mọi điều may mắn vào buôn làng để mọi người có cuộc sống an yên, và nó còn là biểu tượng cho sự hiếu khách.

Khi thợ rừng chọn được những gốc cây vừa ý, họ mời già làng đến làm lễ cúng xin thần linh sơn lâm cho được lấy cây mang về làm cổng làng. Lễ vật cúng gồm rượu ché đựng trong trái bầu khô, 3 vắt cơm, 3 trứng gà luộc, một ít gạo, muối và 3 tô nước suối, cúng khấn thần linh xong, già làng dùng rựa bổ vào mỗi gốc cây 3 nhát để làm phép. Sau đó anh em thợ rừng mới đốn hạ các gốc ké hay trâm xe đã chọn.

Theo ông Kpă Y Klét ở buôn Ea Chà Rang, xã Suối Trai, gốc cây đem về nhà được trau chuốt chỉn chu, khi dựng cổng lên thì thiết một lễ cúng gồm 3 ché rượu, 2 con gà cồ nướng, cơm gạo nếp. Trai trẻ trong làng đều tham gia dựng cổng làng. Dựng cổng làng xong, mọi người cùng quây quần uống rượu ché, thưởng thức gà nướng và cơm nếp, họ chuyện trò vui vẻ ngắm nhìn cổng làng, với kỳ vọng những điều tốt đẹp sẽ đến với dân làng.

Lễ cúng cổng làng buôn Krông Pa, xã Suối Trai.

Lễ cúng cổng làng được tổ chức vào dịp cuối tháng 6, đầu tháng 7 âm lịch. Đây là tập tục lâu đời không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Êđê. Lễ cúng cổng làng được người có uy tín của buôn làng vận động bà con ở khu dân cư đóng góp vật chất như rượu ché, gà, heo, gạo… để làm lễ vật tế thần linh cổng làng. Bà Nay H’Blíp, Trưởng buôn Krông Pa, xã Suối Trai cho hay: "Lễ vật cúng cổng làng tùy theo sự đóng góp của cư dân, có năm cúng heo, có năm cúng vài ba con gà, và nhiều sản vật ở địa phương như sắn, bắp, chuối, đu đủ… Nhưng lễ vật không thể thiếu đó là 3 ché rượu, gạo nếp nấu xôi, muối và nước suối ở đầu nguồn”.

Sau khi trưng bày các lễ vật, già làng khấn vái tạ ơn thần linh cổng làng trong thời gian qua đã giúp người dân buôn làng đoàn kết, thuận hòa giúp đỡ lẫn nhau, nhà nào cũng đủ no ba bữa, bò, heo đầy chuồng, con trai con gái lớn lên kết đôi kết bạn, thành vợ thành chồng ở chung một nhà ấm êm đôi lứa... Và chủ lễ cũng khấn cầu cho mưa thuận gió hòa để họ có những vụ mùa bội thu, dân làng có cuộc sống sung túc, thắt chặt tình đoàn kết trong đời sống cộng đồng.

Theo Nhà văn Y Điêng, đang sinh sống tại xã Sông Hinh cho biết: "Đồng bào Êđê hai xã Suối Trai và Sông Hinh ngụ cư lâu đời ở phía Đông Đắk Lắk có các lễ thức văn hóa truyền thống đặc trưng của dân tộc họ, trong đó có tục cúng cổng làng vào dịp giữa năm - cũng là lúc chuẩn bị gieo trồng lúa, bắp… vụ Hè thu. Đây là nét đẹp văn hóa từ xa xưa của người Êđê luôn được gìn giữ cho đến hôm nay".

Trần Lê Kha