Từ những căn bếp nhỏ giữa buôn làng, các món ăn truyền thống của đồng bào Êđê, M’nông… đang theo chân các bà, các mẹ ra chợ, vào homestay, lên bàn tiệc, trở thành một phần hấp dẫn trong hành trình khám phá văn hóa Đắk Lắk của du khách.

Trải nghiệm thú vị cho du khách

Ở các buôn làng Tây Nguyên, gian bếp lửa là không gian đặc biệt trong nhà sàn, là nơi luôn rộn ràng tiếng dao thớt, tiếng củi cháy hòa cùng mùi thơm của thịt nướng, cá suối, rau rừng. Bên bếp lửa, các bà, các mẹ không chỉ chuẩn bị món ăn mà còn kể những câu chuyện về nguyên liệu, cách chế biến, tập quán và đời sống. Một nắm rau rừng hái trên rẫy, một xiên thịt nướng, hay ché rượu cần… không đơn thuần là thức uống, món ăn. Đằng sau đó là ký ức núi rừng, mùa rẫy, những ngày lễ hội và nét văn hóa đón khách thân tình. Ẩm thực, vì thế, trở thành cánh cửa mở đưa du khách bước vào đời sống đồng bào địa phương.

Phụ nữ xã Ea Drông chuẩn bị những món ăn truyền thống tham gia một cuộc thi ẩm thực ở địa phương.

Tại nhà văn hóa cộng đồng buôn Tring (phường Buôn Hồ), quán cơm đồng bào của chị em người Êđê nhiều năm nay vẫn đỏ lửa. Các bà, các mẹ cùng nhau chế biến những món ăn quen thuộc phục vụ thực khách. Một suất cơm vài chục nghìn đồng, bài trí không cầu kỳ nhưng gom đủ hương vị Tây Nguyên: vị đắng của cà, vị thơm của thịt nướng, vị đậm đà của cá khô, vị tươi thanh của rau rừng… Với những người phụ nữ nơi đây, nấu cơm cho khách không chỉ là phục vụ, mà là cách kể câu chuyện về đất, về rừng và về cộng đồng mình.

Bà H Nưn Mlô chuẩn bị những phần cơm phục vụ thực khách

Tại xã Liên Sơn Lắk, các món ăn truyền thống của người M’nông, như: cơm lam, gà nướng, canh cà đắng da trâu, lá mì giã… đã trở thành “linh hồn” trong thực đơn du lịch. Là hộ làm du lịch cộng đồng tại buôn Juin, bà H Wai Buôn Dăp chia sẻ, nhiều du khách, đặc biệt là khách quốc tế rất thích trải nghiệm văn hóa và ẩm thực bản địa.

Tuy nhiên, để món ăn bước ra khỏi bếp nhà thành sản phẩm du lịch, người dân phải học thêm nhiều kỹ năng: từ lựa chọn, sơ chế nguyên liệu, bảo đảm an toàn thực phẩm đến định lượng, bài trí và cách giới thiệu món ăn.

Hương vị cũ, hành trình mới

Đưa món ăn ra khỏi bếp lửa buôn làng không có nghĩa là thương mại hóa đơn thuần, mà là đưa vào thị trường du lịch nhưng vẫn giữ được “cái hồn” vốn có.

Gà nướng, cơm lam, thịt nướng - những món ăn được nhiều thực khách lựa chọn khi đến quán Pai R'lăm - Ẩm thực bản địa Hồ Lăk.

Tại quán Pai R'lăm (buôn Juin), anh Y Lâm Đăng Bing chủ động giảm độ cay để phù hợp với khẩu vị du khách đa phương. Anh chú trọng trình bày chỉn chu song nhất quyết giữ nguyên nguyên liệu địa phương, phương thức chế biến và những câu chuyện văn hóa gắn liền với từng món ăn.

Từ những món ăn gia đình, một chuỗi giá trị sinh kế đang hình thành. Gia vị truyền thống, muối chấm, đồ khô, nông sản chế biến… được đóng gói, xây dựng thương hiệu làm quà tặng du lịch. Giá trị của món ăn không dừng lại ở số tiền trên hóa đơn, mà kết nối thành chuỗi mắt xích: người trồng nguyên liệu, người thu hái, người chế biến, người phục vụ và người làm sản phẩm lưu niệm.

Du khách trải nghiệm ẩm thực truyền thống tại Pai R'lăm - Ẩm thực bản địa Hồ Lắk.

Đặc biệt, ẩm thực giúp phụ nữ buôn làng bước ra làm du lịch. Những kỹ năng nội trợ quen thuộc nay trở thành nghề dịch vụ tạo thu nhập ổn định. Quan trọng hơn, khi ẩm thực truyền thống được du khách đón nhận, thế hệ trẻ có thêm lý do để học cách chế biến từ bà, từ mẹ. Những công thức lâu nay chỉ truyền miệng trong gia đình giờ đây được ghi chép, chuẩn hóa và trao truyền bài bản.

Từ những gian bếp đơn sơ nơi buôn làng, món ăn truyền thống đang bắt đầu hành trình mới: không rời bỏ bản sắc, mà mang theo hơi ấm của bếp lửa buôn làng vươn xa hơn trên các hành trình du lịch.

Thúy Hồng