Nguồn lực đầu tư từ các chương trình mục tiêu quốc gia những năm qua đã thực sự làm thay đổi diện mạo nông thôn và cải thiện đời sống người dân. Thế nhưng, sự chồng chéo, phân tán trong cơ chế quản lý của nhiều chương trình cùng lúc đang tạo thành những rào cản, đòi hỏi phải có sự đổi mới kịp thời.

Dấu ấn đổi thay

Giai đoạn 2021 - 2025, tổng vốn đầu tư phát triển của tỉnh Đắk Lắk từ các chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) đã phân bổ chi tiết cho các đơn vị, địa phương, dự án thành phần trên 5.490 tỷ đồng, trong đó nguồn ngân sách Trung ương (NSTW) hơn 4.159 tỷ đồng; nguồn ngân sách tỉnh (NST) là 1.331 tỷ đồng. Trên cơ sở số vốn được giao, các cơ quan, đơn vị, địa phương đã triển khai thực hiện, đến nay đã quyết toán, hoàn thành với tổng số vốn kết dư hơn 71,163 tỷ đồng (NSTW: hơn 46,5 tỷ đồng, NST: gần 24,663 tỷ đồng).

Nguồn lực này đã từng bước phát huy hiệu quả, làm đổi thay rõ nét cuộc sống của từng hộ dân và cách thức vận hành của hệ thống chính trị cấp cơ sở. Đó là những mô hình sinh kế cụ thể ở từng thôn, buôn; là tư duy đổi mới mang tính bước ngoặt tại các xã vùng đồng bào DTTS; là nguồn lực kiến tạo cùng tinh thần tự lực vươn lên…

Gia đình chị H Đian Mlô (buôn Kô, xã Krông Búk) chăm sóc bò sinh sản được Nhà nước hỗ trợ.

Buôn Kô (xã Krông Búk) có 301 hộ với 1.349 khẩu, trong đó đồng bào DTTS chiếm hơn 71%. Riêng trong năm 2025, buôn Kô ghi nhận 14 hộ thoát nghèo. Điển hình như gia đình chị H Đian Mlô (buôn Kô) trước đây cứ luẩn quẩn trong vòng xoáy đói nghèo, thu nhập bấp bênh từ việc làm thuê trong khi phải nuôi 3 con nhỏ. Năm 2024, gia đình chị được hỗ trợ 2 con bò sinh sản và 80 triệu đồng từ nguồn Chương trình tiết kiệm Làm theo lời Bác của Huyện ủy Krông Búk (cũ) để xây dựng căn nhà mới kiên cố. Có điểm tựa an cư và tư liệu sản xuất, đến cuối năm 2025, gia đình chị tự nguyện viết đơn xin ra khỏi diện hộ nghèo.

Cũng tại buôn Kô, gia đình anh Y Khơn Mlô có 6 người con, nhiều năm phải sống trong căn nhà cũ chật chội, xuống cấp. Năm 2024, anh được nhận 74 triệu đồng từ Chương trình 1719 để xây dựng nhà ở mới. Cảm nhận được sự quan tâm, động viên thường xuyên của chính quyền địa phương, vợ chồng anh đã có động lực vươn lên, tình nguyện viết đơn xin thoát nghèo vào cuối năm 2025, nhường sự hỗ trợ cho những hộ còn khó khăn hơn.

Theo chị H Đôch Niê, Trưởng buôn Kô, việc các hộ dân tự nguyện xin thoát nghèo là minh chứng cho sự chuyển biến tích cực trong nhận thức, từng bước xóa bỏ tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước. Tinh thần tự lực này đang lan tỏa mạnh mẽ, trở thành động lực nội sinh cho mục tiêu giảm nghèo bền vững trong cộng đồng.

Tìm hướng tháo gỡ vướng mắc

Để các CTMTQG phát huy hiệu quả, phát huy tối đa hiệu quả nguồn lực Nhà nước, thời gian qua các địa phương đã linh hoạt lồng ghép các nguồn vốn, bám sát thực tế để “cầm tay chỉ việc”, tháo gỡ kịp thời những điểm nghẽn từ cơ sở.

Như tại xã Pơng Drang, thay vì hỗ trợ “cào bằng”, chính quyền chủ động khảo sát nhu cầu thực tế của từng thôn. Xã tổ chức hỗ trợ các loại cây, con giống chất lượng cao kết hợp chuyển giao khoa học kỹ thuật để bà con dễ dàng tiếp thu, ứng dụng. Cách làm này được thể hiện rõ qua dự án chăn nuôi bò cái sinh sản trên địa bàn xã. Bên cạnh trao con giống, dự án còn huy động những người có kinh nghiệm sản xuất, làm kinh tế giỏi tham gia ngay từ khâu nghiên cứu, lập dự án và đảm nhận vai trò trưởng nhóm, trực tiếp hướng dẫn hộ nghèo kỹ thuật chăm sóc, phòng bệnh, phát triển đàn bò. Đặc biệt, các hộ tham gia dự án phải đối ứng kinh phí xây dựng chuồng trại trước khi nhận hỗ trợ bò. Quy định này vừa bảo đảm điều kiện chăm sóc vật nuôi, vừa tạo sự chủ động, trách nhiệm của hộ nghèo đối với tài sản được hỗ trợ.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Pơng Drang Nguyễn Hải Đông cho biết: Đảng bộ, chính quyền xã xác định phải chuyển mạnh từ tư duy “hỗ trợ” sang “khơi dậy nội lực”, lấy người dân làm chủ thể; không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ trước mắt mà phải tạo điều kiện để bà con tự vươn lên bằng chính năng lực của mình. Xã đang tập trung đổi mới tư duy thực hiện chính sách dân tộc theo hướng trao cơ hội phát triển bền vững, đầu tư cho giáo dục, đào tạo nghề và đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong nông nghiệp...

Diện mạo xã Cư Pơng có nhiều thay đổi nhờ vốn đầu tư các chương trình mục tiêu quốc gia và chính sách dân tộc.

Cùng chung tư duy khơi dậy sức dân, tại xã Cư Pơng, việc triển khai các CTMTQG mang đậm dấu ấn của tinh thần đại đoàn kết. Điểm sáng nổi bật nhất của xã là công tác chăm lo cho người nghèo, yếu thế theo mô hình “cùng vận động, cùng tham gia, cùng giám sát” và “huy động nguồn lực đa dạng, phát huy nội lực”. Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Nguyễn Quang Hùng cho biết, trong công tác xóa nhà tạm, nhà dột nát, với nguồn hỗ trợ một phần từ Nhà nước, xã linh hoạt huy động doanh nghiệp, nhà hảo tâm hỗ trợ vật tư; lực lượng đoàn viên thanh niên, dân quân, phụ nữ góp ngày công; đồng thời vận động chính các hộ dân chủ động chuẩn bị thêm kinh phí, tận dụng vật liệu sẵn có của gia đình, dòng họ.

Tuy nhiên, từ thực tiễn cơ sở cũng thẳng thắn nhìn nhận những rào cản, khó khăn đang đặt ra, đòi hỏi các chính sách giai đoạn tới cần được tích hợp, hoàn thiện hơn. Đặc thù địa bàn rộng, dân cư phân tán, tỷ lệ đồng bào DTTS cao khiến công tác tuyên truyền gặp không ít trở ngại; một bộ phận người dân vẫn còn tư tưởng ỷ lại vào chính sách.

Đáng chú ý, nguồn lực đầu tư chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế. Hạ tầng ở một số khu vực còn thiếu đồng bộ, nhất là giao thông nội vùng và nước sinh hoạt. Trong khi đó, sinh kế của người dân chủ yếu vẫn phụ thuộc vào nông nghiệp nhỏ lẻ, lại đang chịu tác động tiêu cực từ biến đổi khí hậu, giá cả thị trường bấp bênh. Tình trạng thiếu đất sản xuất, thiếu việc làm, chất lượng nguồn nhân lực thấp cùng nguy cơ mai một bản sắc văn hóa truyền thống trong quá trình đô thị hóa đang là những bài toán khó.

Vì vậy, chủ trương tích hợp các CTMTQG đang tạo ra kỳ vọng sẽ tháo gỡ những khó khăn nói trên. “Địa phương rất kỳ vọng vào những chủ trương mới, nguồn lực mới được khơi thông để từng bước giải quyết triệt để những khó khăn nội tại, nâng cao toàn diện đời sống vật chất, tinh thần cho bà con”, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Cư Pơng Nguyễn Quang Hùng nhấn mạnh.

Lan Anh - Như Quỳnh