Trước những diễn biến ngày càng phức tạp và khó lường của thời tiết, Đắk Lắk không chỉ dừng lại ở các phương án ứng phó khi thiên tai xảy ra mà toàn hệ thống chính trị đang quyết liệt chuyển đổi toàn diện tư duy sang quản trị rủi ro chủ động từ sớm, từ xa.

Chu kỳ El Nino khốc liệt và những kịch bản dị thường

Nhận định từ Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Đắk Lắk cho thấy, hiện tượng El Nino đang quay trở lại với cường độ mạnh mẽ, dự báo sẽ gây ra tình trạng nắng nóng gay gắt, thiếu hụt lượng mưa và hạn hán nghiêm trọng trên diện rộng từ nay đến đầu năm 2027.

Hệ thống bơm dã chiến luôn sẵn sàng để lắp đặt nhằm ứng phó với các đợt khô hạn trên địa bàn Đắk Lắk.

Cụ thể, dự báo, hiện tượng El Nino giai đoạn 2026 - 2027 sẽ có diễn biến tương tự như đợt thiên tai lịch sử năm 2023, thậm chí có khả năng tương đương với chu kỳ khốc liệt năm 2015 - 2016, thuộc nhóm những đợt El Nino mạnh nhất kể từ năm 1950 đến nay. El Nino sẽ đạt đỉnh vào khoảng thời gian từ tháng 11/2026 - 1/2027 và tiếp tục ảnh hưởng sâu sắc đến hết quý 1/2027. Xác suất nhiệt độ mặt nước biển đạt đỉnh cao nhất có thể lên tới gần 20C với tỷ lệ ảnh hưởng từ 60 - 65%.

Dưới tác động của El Nino, thời tiết từ nay đến cuối năm sẽ diễn biến vô cùng phức tạp. Tình trạng nắng nóng gay gắt sẽ diễn ra trên diện rộng, đặc biệt là ở khu vực phía Đông tỉnh Đắk Lắk (bao gồm các xã như Sơn Hòa, Sông Hinh, Đồng Xuân…), với nền nhiệt phổ biến từ 38 - 400C và xuất hiện nhiều hơn. Tổng lượng mưa toàn tỉnh có xu hướng sụt giảm sâu từ 5 - 40% so với trung bình nhiều năm. Tình trạng thiếu nước sản xuất và hạn hán nghiêm trọng được dự báo sẽ xảy ra khốc liệt trong mùa khô 2026 - 2027 tại các địa phương trọng điểm như: Cư M'gar, Krông Bông, Ea Súp, Buôn Đôn, Đồng Xuân, Sông Hinh, Sơn Hòa...

Cùng với khô hạn, quy luật khí hậu hiện nay rất dễ đảo chiều. Cơ quan khí tượng cảnh báo, bão và áp thấp nhiệt đới trên biển Đông dù số lượng ít hơn (khoảng 8 - 10 cơn) nhưng diễn biến lại rất cực đoan. Giai đoạn từ tháng 10 - 12, đỉnh lũ trên các sông chính có thể đạt mức báo động 2 đến báo động 3, riêng các sông như Kỳ Lộ, Bàn Thạch, Tam Giang nguy cơ vượt mức báo động 3, tiềm ẩn nguy cơ cao về lũ quét, sạt lở đất và ngập úng.

Trước tính chất khốc liệt của chu kỳ El Nino lần này, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thiên Văn nhấn mạnh yêu cầu các cơ quan phải chủ động kịch bản ứng phó: "Dự báo tình trạng này sẽ tác động trực tiếp đến nguy cơ cháy rừng trên địa bàn tỉnh. Các cơ quan chức năng phải rà soát, chuẩn bị đầy đủ các thiết bị chuyên dụng như máy thổi, hệ thống máy bơm phun nước và phương án điều động lực lượng phản ứng nhanh khi có sự cố".

Hiện thực hóa tư duy "Quản trị rủi ro" từ sớm, từ xa

Để chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, UBND tỉnh Đắk Lắk đã ban hành Kế hoạch số 200/KH-UBND nhằm thay đổi căn bản từ tư duy ứng phó sang quản trị rủi ro, tăng cường phòng ngừa chủ động, thực hiện phân cấp phân quyền theo nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và rõ kết quả.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thiên Văn chỉ rõ: Thiên tai là yếu tố bên ngoài tác động vào chính trong công tác quản lý điều hành và cuộc sống của nhân dân, sinh hoạt và hoạt động của doanh nghiệp, nên đòi hỏi phải có sự chủ động từ sớm, từ xa; làm bài bản từ khâu xây dựng và điều chỉnh kế hoạch ứng phó thiên tai, thành lập và phân công nhiệm vụ rõ ràng cho các tổ ứng cứu, tổ xung kích. Do đó, việc lập kế hoạch về nhân lực không được chung chung mà phải xác định rõ biên chế số lượng người cụ thể theo yêu cầu chuyên môn, thống nhất rõ đầu mối quản lý phương tiện tại cấp cơ sở để trước mùa mưa bão phải kiểm tra, vận hành thử nghiệm, bảo đảm thiết bị luôn hoạt động tốt.

Đến nay, các lực lượng chức năng của tỉnh đã chuẩn bị sẵn sàng các phương tiện cứu hộ cứu nạn trước khi thiên tai xảy ra và được quản lý tại từng địa chỉ để sẵn sàng kích hoạt khẩn cấp. Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã chủ động thiết lập phương án dự phòng tối ưu dựa trên bài học từ các đợt chia cắt trước đây. Nhận diện rủi ro khi nước dâng cao trên 2 m, hệ thống viễn thông thông thường sẽ bị sập, đơn vị thường trực đã chuẩn bị sẵn sàng hơn 100 đài thông tin vệ tinh VSAT di động. Mỗi hệ thống này bảo đảm 10 tiếng liên lạc thông suốt liên tục cho công tác chỉ đạo mà không cần phụ thuộc vào mạng Viettel. Đồng thời, công nghệ bay không người lái UAV cũng được đưa vào kịch bản để trinh sát và cơ động vận chuyển hàng hóa cứu trợ trong bán kính 10 km. Bên cạnh đó, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đề nghị đơn vị liên quan phải phối hợp đào tạo nhân lực thực tế, bởi máy móc trang bị phải gắn liền với người vận hành có chứng chỉ chuyên môn. Đồng thời, các xã phải chủ động lập danh mục, ký trước hợp đồng kinh tế với các cơ sở địa phương về nguồn cung xăng dầu, lương thực, gạo, nhu yếu phẩm và xác định cụ thể địa điểm di dân từ trước khi mùa mưa bão ập đến.

Nông dân trồng cà phê chủ động áp dụng các biện pháp tưới tiết kiệm nước.

Trước mùa mưa bão năm nay, tỉnh yêu cầu các đơn vị quản lý hồ, đập phải khẩn trương rà soát, đánh giá mức độ an toàn của hệ thống đê điều, hồ đập xung yếu; chủ động đầu tư nguồn lực khắc phục dứt điểm các điểm hư hỏng trước mùa mưa lũ, không để xảy ra tình trạng bị động, bất ngờ gây mất an toàn dân cư hạ du trong mọi tình huống. Đặc biệt, tỉnh đã đề xuất chủ trương xây dựng bản đồ ngập lụt vùng hạ du đập hồ chứa nước thủy lợi Buôn Tría (xã Đắk Liêng) để phục vụ công tác cảnh báo sớm tại cộng đồng.

Đối với nguy cơ hạn hán, thiếu nước nghiêm trọng trong mùa khô 2026 - 2027 do hiện tượng El Nino đạt đỉnh, các đơn vị quản lý hồ đập, hệ thống sông hồ phải lên phương án tích trữ nước tối đa ngay từ mùa mưa và điều tiết sử dụng nước tiết kiệm, khoa học. Cơ quan chức năng phối hợp cùng các địa phương hướng dẫn người dân phân phối nguồn nước hợp lý, chủ động điều tiết lịch thời vụ, ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm để bảo vệ các vùng chuyên canh cây công nghiệp giá trị cao trước nguy cơ khô hạn. Tỉnh Đắk Lắk cũng sẽ làm việc trực tiếp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, qua đó đề xuất Trung ương hỗ trợ tỉnh xây dựng thêm một số hồ đập chiến lược trên địa bàn nhằm nâng cao năng lực chủ động nguồn nước về lâu dài.

Minh Thuận