Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng truyền thông mới đang làm thay đổi sâu sắc cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin khiến người làm báo phải liên tục đổi mới tư duy, làm chủ công nghệ để nâng cao chất lượng tác phẩm.

Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội lớn, công nghệ cũng đặt ra yêu cầu về bản lĩnh nghề nghiệp, để nhà báo không bị cuốn theo những tiện ích mà đánh mất giá trị cốt lõi của nghề.

Thay đổi tư duy làm báo

Nếu trước đây quy trình làm báo chủ yếu xoay quanh việc thu thập thông tin, viết bài và xuất bản trên một loại hình báo chí nhất định thì nay mỗi tác phẩm đều phải tính đến khả năng lan tỏa trên nhiều nền tảng khác nhau, từ báo in, báo điện tử đến mạng xã hội, video ngắn hay podcast.

Sự thay đổi trong thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng đang đặt ra yêu cầu mới đối với báo chí. Không còn dành nhiều thời gian cho những bài viết dài, nặng về thông tin một chiều, độc giả ngày nay có xu hướng đọc nhanh, xem lướt nhưng vẫn muốn tiếp cận được những thông tin đầy đủ, chính xác. Điều đó buộc người làm báo phải thay đổi tư duy nghề nghiệp. Không chỉ viết hay, nhà báo còn phải biết kể chuyện bằng nhiều hình thức khác nhau; biết lựa chọn góc tiếp cận phù hợp; kết hợp giữa dữ liệu, hình ảnh, đồ họa, video để tăng sức hấp dẫn cho tác phẩm.

Nhà báo Trịnh Vĩnh Phú, Phó Trưởng Phòng Thư ký biên tập (Báo và Phát thanh, Truyền hình Đắk Lắk) cho rằng, báo chí hiện đại đang làm thay đổi gần như toàn bộ những khuôn mẫu truyền thống trong cách sản xuất tác phẩm. Bởi vậy, người làm báo hôm nay phải liên tục học hỏi, cập nhật kiến thức mới, nắm bắt xu hướng truyền thông mới. Không chỉ hiểu về nghiệp vụ báo chí, họ còn cần trang bị kỹ năng công nghệ, kỹ năng đa phương tiện và khả năng làm việc trên nhiều nền tảng khác nhau.

Thực tế tại nhiều cơ quan báo chí cho thấy, phóng viên hiện nay không chỉ là người viết bài mà đồng thời còn là người quay phim, chụp ảnh, dựng video, thiết kế đồ họa, sản xuất nội dung mạng xã hội... Phóng viên trẻ Phạm Thảo Quyên (Tạp chí Người Đưa Tin) chia sẻ, AI giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý thông tin. Những công việc trước đây phải mất hàng giờ như bóc băng phỏng vấn, tóm tắt nội dung hay tìm kiếm dữ liệu nay chỉ còn tính bằng phút, thậm chí vài chục giây. Không chỉ hỗ trợ tốc độ, AI cũng trở thành trợ thủ đắc lực của người làm báo, giúp việc tổ chức tin bài nhanh chóng và tăng khả năng cạnh tranh thông tin trong thời đại công nghệ số.

Có thể nói, trong thời đại số, việc chủ động trang bị kỹ năng công nghệ đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Nhà báo muốn thích ứng và phát triển phải sẵn sàng thay đổi tư duy, học hỏi liên tục và làm chủ những công cụ mới để nâng cao chất lượng tác phẩm.

Giữ vững bản lĩnh nghề nghiệp

Dù mang lại nhiều lợi ích, công nghệ và AI cũng đang đặt ra những thách thức chưa từng có đối với báo chí.

Nguy cơ lớn nhất hiện nay là con người quá lệ thuộc vào AI. Khi mọi công đoạn đều giao cho máy móc, người làm báo rất dễ đánh mất tư duy độc lập và khả năng sáng tạo. Những tác phẩm được tạo ra có thể đúng về mặt kỹ thuật nhưng thiếu chiều sâu, cảm xúc và dấu ấn cá nhân. Đáng lo ngại hơn, AI vẫn có thể tạo ra những thông tin sai lệch, những dữ liệu không chính xác. Nếu người sử dụng không kiểm chứng cẩn thận, những sai sót đó sẽ ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan báo chí và niềm tin của công chúng.

Thực tế cho thấy, AI có thể hỗ trợ viết bản thảo, tổng hợp thông tin, tạo hình ảnh, dựng video hay dịch thuật nhưng AI không thể thay thế hoàn toàn vai trò của nhà báo. Một bài báo hay không chỉ nằm ở việc cung cấp thông tin mà còn ở khả năng phản ánh hơi thở cuộc sống, truyền tải cảm xúc và định hướng thông tin cho cộng đồng. Đây là điều mà công nghệ, dù phát triển đến đâu, cũng khó có thể thay thế.

Bản lĩnh của người làm báo trong thời đại số vì thế không chỉ nằm ở khả năng sử dụng công nghệ, mà còn ở khả năng kiểm soát công nghệ. Công nghệ có thể chuẩn bị nguyên liệu nhưng người làm báo phải là người chế biến và tạo ra sản phẩm cuối cùng bằng tư duy, kinh nghiệm và trách nhiệm nghề nghiệp của chính mình.

Người làm báo chủ động trang bị những thiết bị, công nghệ mới để đáp ứng yêu cầu của báo chí hiện đại.

Theo Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Văn Phú, việc nâng cao kỹ năng số, trong đó có kỹ năng ứng dụng AI, là yêu cầu tất yếu đối với đội ngũ người làm báo hiện nay. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ; điều quan trọng nhất vẫn là con người biết làm chủ và sử dụng công nghệ một cách hiệu quả và có trách nhiệm. Muốn vậy, bên cạnh việc cập nhật kiến thức công nghệ, mỗi nhà báo cần tiếp tục rèn luyện đạo đức nghề nghiệp, nâng cao kỹ năng kiểm chứng thông tin, tư duy phản biện và ý thức trách nhiệm với xã hội.

Lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam đã chứng minh rằng, những giá trị cốt lõi của nghề báo là tinh thần dấn thân, sự trung thực, khách quan, trách nhiệm với sự thật và khát vọng phụng sự cộng đồng. Trong kỷ nguyên số, những giá trị ấy càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Công nghệ có thể tạo ra những bước tiến vượt bậc cho báo chí nhưng chỉ có bản lĩnh nghề nghiệp mới giúp người làm báo giữ vững phương hướng giữa dòng chảy thông tin đầy biến động.

Và cũng chính bản lĩnh ấy sẽ là “la bàn” để những người làm báo Đắk Lắk tiếp tục làm chủ công nghệ, không ngừng đổi mới để phục vụ bạn đọc ngày càng tốt hơn, đồng thời giữ gìn những giá trị bền vững của nền báo chí cách mạng trong thời đại số.

Thanh Xuân - Võ Phê