Tại sự kiện kỷ niệm 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (28/6/2001 - 28/6/2026), Chủ tịch UBND tỉnh Đỗ Hữu Huy đã khẳng định rằng, năm 2026 với chủ đề “Gia đình hạnh phúc - Quốc gia thịnh vượng”, việc đưa chuyển đổi số vào từng ngôi nhà là kịp thời và cần thiết.

Đồng thời, ông cũng nhấn mạnh rằng phải làm sao để công nghệ thành cầu nối gắn kết các thế hệ trong gia đình lại gần nhau, bởi dù công nghệ phát triển đến đâu cũng không thể thay thế được giá trị của tình thân và hơi ấm gia đình; mỗi người cần trân trọng những phút giây sum họp để gia đình thực sự là nơi bình yên nhất để trở về.

Quả thật, khi mà mọi hoạt động từ học tập, làm việc, giải trí đến mua sắm, thanh toán, giao tiếp đều đang được số hóa thì việc mỗi gia đình trở thành “gia đình số” là điều tất yếu. Tuy nhiên, mặt trái của xu hướng này cũng đã được đề cập khi mà các thành viên trong gia đình có thể kết nối trực tuyến song dễ “mất kết nối” trong cuộc sống ngoài đời.

Hình ảnh quen thuộc ở không ít gia đình hiện nay là bữa cơm có đủ thành viên nhưng thiếu những cuộc trò chuyện bởi ai cũng mải mê với chiếc điện thoại hoặc máy tính bảng: người lớn kiểm tra công việc, trả lời tin nhắn; con trẻ lướt YouTube, TikTok; ông bà chăm chú xem phim trên ti vi... Dần dần, những cuộc đối thoại trực tiếp bị thay thế bằng các tin nhắn ngắn gọn; những chia sẻ cảm xúc thật bị thay thế bằng những biểu tượng cảm xúc trên màn hình. Sự hiện diện vật lý không còn đồng nghĩa với sự hiện diện về mặt tinh thần.

Tổ chức các hoạt động chung vào cuối tuần không có các thiết bị điện tử giúp gắn kết giữa các thành viên gia đình. (Trong ảnh: Dạy trẻ làm gốm). Ảnh: Nguyễn Gia

Nguy cơ lớn nhất của thời đại số không phải là con người thiếu phương tiện giao tiếp mà là mất dần khả năng lắng nghe và thấu hiểu nhau. Đó là khi cha mẹ biết rất rõ lịch học của con nhưng không biết con đang vui hay buồn hoặc suy nghĩ, mong muốn của con; là khi con cái thường xuyên nhắn tin cho cha mẹ nhưng lại không còn thói quen tâm sự; là khi mỗi người đều có hàng trăm bạn bè trên mạng xã hội nhưng lại thiếu những cuộc trò chuyện chân thành với người thân...

Nếu không được nhận diện và điều chỉnh kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến những hệ lụy lâu dài: xung đột thế hệ, khủng hoảng tâm lý ở trẻ em, suy giảm sự gắn bó gia đình và làm phai nhạt những giá trị văn hóa truyền thống. Thực tế cho thấy, đã xảy ra nhiều vụ trẻ em bị lừa đảo, bị dụ dỗ bỏ nhà ra đi hay có những hành vi dại dột vì trầm cảm trong thời gian dài mà cha mẹ, người thân không hề hay biết. Rõ ràng, khi gia đình không còn giữ được vai trò là nơi định hướng và đồng hành, trẻ em rất dễ bị tác động bởi những ảnh hưởng tiêu cực từ không gian số.

Trong Bộ chỉ số Gia đình hạnh phúc đang được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch triển khai thí điểm, sự gắn kết trong quan hệ gia đình được xem là một yếu tố cốt lõi để đo lường mức độ hài lòng của các thành viên. Điều đó cho thấy, dù đời sống có hiện đại đến đâu, công nghệ phát triển đến mức nào thì chất lượng các mối quan hệ vẫn là nền tảng của hạnh phúc gia đình.

Như vậy, trong thời đại số hiện nay, khi công nghệ trở thành một “thành viên” trong gia đình thì câu chuyện xây dựng gia đình không chỉ là việc trang bị kỹ năng công nghệ mà còn là làm thế nào để giữ gìn sự gắn kết - giá trị cốt lõi của gia đình Việt Nam. Gia đình thời đại số cần hướng tới mục tiêu kép: hình thành những công dân số và giữ gìn không gian gia đình yêu thương, gắn kết.

Để làm được như vậy, trước hết mỗi gia đình cần xây dựng nếp sống “văn hóa số”. Cần xây dựng và tuân thủ những quy ước như: không sử dụng điện thoại trong bữa ăn; dành thời gian trò chuyện trực tiếp mỗi ngày; hạn chế thiết bị điện tử trong những khoảng thời gian nghỉ ngơi của gia đình; tổ chức các hoạt động chung vào cuối tuần không có các thiết bị điện tử…

Cùng với đó, cha mẹ cần trở thành những người đồng hành số cùng con. Thay vì cấm đoán hoặc kiểm soát, cần hướng dẫn trẻ kỹ năng sử dụng internet an toàn, nhận biết thông tin sai lệch, ứng xử văn minh trên không gian mạng, khuyến khích con ra ngoài vận động sau thời gian học trực tuyến hay xem thiết bị điện tử… Đồng thời cần phát huy vai trò của công nghệ như một cầu nối giữa các thế hệ. Việc con cháu hướng dẫn ông bà sử dụng điện thoại thông minh, ứng dụng chăm sóc sức khỏe hay các nền tảng liên lạc trực tuyến không chỉ giúp người cao tuổi thích ứng với thời đại mới mà còn tạo thêm cơ hội tương tác, sẻ chia trong gia đình…

Hồng Hà