Đắk Lắk có không gian văn hóa đa dạng trên cơ sở hội tụ tinh hoa của 45 dân tộc cùng sinh sống. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và bùng nổ công nghệ số, bài toán đặt ra không chỉ là gìn giữ bản sắc, mà còn phải làm cho những giá trị truyền thống ấy tiếp tục lan tỏa trong đời sống hiện đại.

Văn hóa giữa hai “dòng chảy”

Theo Sở VH-TT&DL, thực tế hiện nay, một số loại hình nghệ thuật dân gian, nghề thủ công truyền thống đang dần bị lãng quên do thiếu người kế thừa và sự tác động của kinh tế thị trường. Những giá trị văn hóa truyền thống đang chịu sự tác động, giao thoa mạnh mẽ với các luồng văn hóa ngoại lai đa dạng. Chưa bao giờ vấn đề “giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc” lại trở nên thách thức như hiện nay, khi mà dòng chảy toàn cầu hóa cuồn cuộn đổ vào, còn hàng rào văn hóa của mỗi quốc gia trở nên mong manh hơn.

Trước thực tế đó, việc chủ động xây dựng các giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa trong bối cảnh mới trở thành yêu cầu cấp thiết. Tỉnh Đắk Lắk luôn xác định, phát triển con người toàn diện và xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển. Hiện nay, sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) mang đến nhiều cơ hội áp dụng chuyển đổi số để lan tỏa các giá trị văn hóa theo những phương thức hoàn toàn mới. Công nghệ giúp thổi hồn vào di sản, làm sống dậy những giá trị truyền thống trong đời sống đương đại trên không gian số. Điều này không chỉ góp phần giáo dục thế hệ trẻ về văn hóa dân tộc mà còn mang lại lợi ích kinh tế; đồng thời tạo thêm những công cụ mới để người dân tiếp cận, trải nghiệm văn hóa dễ dàng hơn.

Bên cạnh tận dụng công nghệ số, việc truyền lửa văn hóa cho thế hệ trẻ cũng rất quan trọng. Ông Nguyễn Thế Anh, Chủ tịch UBND xã Cư Pơng cho biết, đồng bào các dân tộc thiểu số như: Êđê, Tày, Nùng, Mường, Dao, J'rai, Xê Đăng… trên địa bàn xã chiếm tỷ lệ gần 68%. Địa phương đã triển khai sâu rộng phong trào xây dựng đời sống mới ở khu dân cư, nhắc nhở bà con bảo tồn những giá trị văn hóa đặc sắc. Thông qua những nghệ nhân lớn tuổi, xã tổ chức các lớp học đánh cồng chiêng và nhạc cụ dân tộc, truyền dạy văn hóa cho thanh, thiếu nhi. Qua đó tiếp nối niềm đam mê, giáo dục ý thức gìn giữ, phát huy văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

Buôn làng vui hội lúa mới. Ảnh: Quang Khải

Phát triển du lịch cộng đồng từ văn hóa

Một hướng đi đúng của Đắk Lắk là gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng bền vững. Khởi đầu cho xu hướng này là buôn Akô Dhông (phường Buôn Ma Thuột) được công bố là buôn du lịch cộng đồng đầu tiên trên địa bàn tỉnh vào năm 2023. Đây là buôn lâu đời của đồng bào Êđê, nằm trong lòng đô thị. Ở đây bà con vẫn duy trì những nét văn hóa đặc trưng được bảo tồn qua nhiều thế hệ từ sinh hoạt, sản xuất đến đời sống tinh thần. Đến đây, du khách được lưu trú trong nhà dài truyền thống, đắm chìm trong tiếng cồng chiêng, quyến rũ bởi hương vị đặc trưng của cà phê rang củi và thưởng thức những món ẩm thực đặc sắc của người Êđê.

Đến với buôn Tơng Jú (phường Ea Kao), du khách được trải nghiệm cuộc sống của người địa phương: ngủ nhà sàn, uống rượu cần, nghe kể chuyện bên bếp lửa và thưởng thức ẩm thực đặc sắc. Những nghề thủ công truyền thống cũng được duy trì như dệt vải, nấu rượu cần, chế tác đồ thủ công… Bà H Yam Bkrông, Trưởng nhóm du lịch cộng đồng buôn Tơng Jú cho biết: “Việc trở thành điểm đến du lịch cộng đồng không chỉ giúp buôn thu hút du khách mà còn là dịp để người dân địa phương giới thiệu, lan tỏa nét đẹp thiên nhiên, văn hóa đặc sắc của dân tộc Êđê. Người làm du lịch ở đây chủ yếu là những ama, amí - những nông dân chân chất. Bà con làm du lịch bằng chính công việc thường nhật và sinh hoạt văn hóa bao đời nay. Để chuyên nghiệp hóa và phục vụ tốt cho du khách, buôn đã thành lập đội văn nghệ, tổ ẩm thực và tổ dệt vải hoạt động bài bản”.

Theo ông Trần Hồng Tiến, Giám đốc Sở VH-TT&DL, đồng bào các buôn làng đã cùng nhau bảo tồn, phát huy, quảng bá giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của bà con gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Tỉnh cũng xác định, lấy văn hóa để nâng cao thu nhập, nâng cao đời sống nhân dân đồng thời xây dựng tỉnh Đắk Lắk có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc. Thời gian tới, ngành văn hóa sẽ khai thác không gian di sản, đồng thời thông qua sự đầu tư của Nhà nước để hỗ trợ cho các thôn, buôn đồng bào dân tộc thiểu số nhằm gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch cộng đồng.

Minh Chi