Tại phiên thảo luận hội trường diễn ra vào chiều 5/8, trong khuôn khổ Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Đắk Lắk đóng góp nhiều ý kiến quan trọng đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan. 

Bày tỏ sự nhất trí cao về sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan nhằm đáp ứng yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy, phát triển hải quan số, quản lý thương mại điện tử xuyên biên giới và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang đã phân tích 4 nhóm vấn đề trọng tâm nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch và tính khả thi khi luật được áp dụng vào thực tiễn.

Bảo đảm tính khách quan trong quy định kiểm định hải quan

Góp ý vào quy định kiểm định hải quan tại Điều 16b, đại biểu nêu rõ, dự thảo quy định người khai hải quan có quyền lựa chọn tổ chức đánh giá lại kết quả kiểm định. Tuy nhiên, khi cơ quan hải quan không đồng ý với kết quả đánh giá lại thì cơ quan hải quan tiếp tục lựa chọn đơn vị đánh giá bổ sung.

Đại biểu Nguyễn Hoàng Giang, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Đắk Lắk phát biểu thảo luận tại hội trường. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Quy định này có thể chưa bảo đảm đầy đủ tính khách quan, bởi một bên vừa không chấp nhận kết quả, vừa có quyền lựa chọn tổ chức đánh giá tiếp theo. Vì vậy, đề nghị quy định rõ tiêu chí kiểm định, thời hạn, chi phí và giá trị pháp lý của từng kết quả. Trường hợp có bất đồng, đơn vị đánh giá bổ sung phải do hai bên thống nhất lựa chọn hoặc được lựa chọn ngẫu nhiên từ danh sách công khai.

Ứng dụng AI và Big Data gắn với trách nhiệm của công chức hải quan

Tán thành việc ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân loại rủi ro, đánh giá mức độ tuân thủ quy định tại Điều 17 và Điều 17a, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang nhấn mạnh công nghệ chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thể thay thế hoàn toàn trách nhiệm của cơ quan và công chức hải quan.

Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc: Các quyết định gây bất lợi cho người dân, doanh nghiệp không được chỉ dựa hoàn toàn vào xử lý tự động. Người khai hải quan phải được biết mức độ tuân thủ, lý do bị phân loại rủi ro; được yêu cầu sửa dữ liệu sai và đề nghị xem xét lại quyết định. Và cơ quan hải quan phải chịu trách nhiệm cuối cùng về các quyết định được đưa ra trên cơ sở dữ liệu và thuật toán.

Minh bạch hóa trách nhiệm trong thương mại điện tử

Đối với Điều 16a và Điều 24 liên quan đến thương mại điện tử và hồ sơ hải quan, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang đề nghị cần phân định rõ trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử, doanh nghiệp vận chuyển, chủ hàng và đại lý làm thủ tục hải quan.

Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk tham dự phiên làm việc. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Chủ quản nền tảng chỉ nên chịu trách nhiệm trong phạm vi thông tin, dữ liệu mình quản lý; chỉ thực hiện nghĩa vụ của người khai hải quan khi là chủ hàng hoặc được chủ hàng ủy quyền.

Đồng thời, cần thực hiện nguyên tắc một lần khai báo, một lần xác thực. Cơ quan hải quan không được yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại thông tin, giấy phép và chứng từ đã có trên Cơ chế một cửa quốc gia hoặc trong cơ sở dữ liệu của cơ quan nhà nước.

Chú trọng tính khả thi, hỗ trợ doanh nghiệp

Dưới góc độ địa phương, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang chia sẻ: Đối với Đắk Lắk và khu vực Tây Nguyên, hải quan số sẽ giúp doanh nghiệp, hợp tác xã xuất khẩu cà phê, sầu riêng và các sản phẩm nông nghiệp giảm thời gian, chi phí đi lại và chi phí tuân thủ.

Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp, hợp tác xã còn nhỏ, năng lực công nghệ và pháp lý chưa đồng đều. Vì vậy, đại biểu kiến nghị có cơ chế hỗ trợ khai báo, cảnh báo sai sót và hướng dẫn tuân thủ; không từ chối hồ sơ hoặc xử lý bất lợi đối với doanh nghiệp khi nguyên nhân xuất phát từ lỗi của hệ thống thông tin nhà nước.

Đại biểu cũng đề nghị cần rà soát các cụm từ như “trường hợp khác”, “trường hợp đặc biệt khác” để hạn chế quyền tùy nghi và nguy cơ phát sinh cơ chế xin - cho.

Đại biểu Nguyễn Hoàng Giang khẳng định: Sửa đổi Luật Hải quan không chỉ nhằm tăng cường quản lý nhà nước mà còn phải tạo thuận lợi thực chất cho hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu. Luật cần bảo đảm ba yêu cầu: quản lý bằng dữ liệu nhưng phải minh bạch; ứng dụng công nghệ nhưng phải gắn với trách nhiệm; cải cách thủ tục nhưng phải đo được mức giảm chi phí cho doanh nghiệp. Vì vậy đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu và hoàn thiện dự thảo Luật trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.

Lan Anh