Không chỉ được tạo ra để bán, những nông sản từ đất đỏ bazan đang dần trở thành những “câu chuyện” để du khách khám phá.

Từ vườn cà phê, ca cao xanh mát đến những nhà nấm ứng dụng công nghệ, mỗi sản phẩm mở ra một hành trình trải nghiệm về đất, cây trồng, người nông dân và cách một nền nông nghiệp đang chuyển mình theo hướng xanh, tuần hoàn.

Giá trị không chỉ nằm ở sản lượng

Đắk Lắk có lợi thế đặc biệt về đất đai, khí hậu và hệ sinh thái nông nghiệp, phù hợp với nhiều loại cây trồng có giá trị kinh tế cao.

Trong đó, cà phê là sản phẩm nông nghiệp chủ lực, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng sản phẩm xã hội và kim ngạch xuất khẩu hằng năm của tỉnh. Diện tích cà phê hiện hơn 217.000 ha, sản lượng đạt hơn 500.000 tấn/năm. Nhưng giá trị của cây cà phê không chỉ dừng ở những con số ấy; đây còn là một phần quan trọng trong đời sống văn hóa và du lịch của Đắk Lắk.

Câu chuyện tương tự đang diễn ra với sầu riêng, hồ tiêu, cây ăn quả và nhiều sản phẩm nông nghiệp khác. Khi nông sản được đầu tư về chất lượng, chế biến, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường, giá trị tạo ra không chỉ nằm ở sản phẩm thô mà được kéo dài theo chuỗi.

Du khách nước ngoài đến tham quan Làng nấm Thành Đồng.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với những ngành hàng còn nhiều dư địa như ca cao và nấm. Theo Trung tâm Khuyến nông tỉnh, Đắk Lắk hiện có khoảng 115 ha nhà nuôi trồng nấm, sản lượng ước 1.809 tấn/năm. Nghề nấm có lợi thế ở chu kỳ sản xuất ngắn, vốn đầu tư vừa phải và đặc biệt có khả năng tận dụng lượng lớn phụ phẩm nông nghiệp như mùn cưa, rơm rạ, lõi ngô, bã cà phê. Điều đáng nói là những phụ phẩm ấy, nếu chỉ bỏ đi, gần như không tạo thêm giá trị. Nhưng khi được đưa trở lại chu trình sản xuất, chúng có thể trở thành nguyên liệu để tạo ra một sản phẩm mới. Đây chính là một trong những hướng đi của nông nghiệp tuần hoàn, giúp nâng cao giá trị kinh tế đồng thời giảm áp lực lên môi trường.

Tại Làng nấm Thành Đồng, câu chuyện ấy được thể hiện khá rõ. Mô hình trồng nấm dưới mái năng lượng mặt trời có quy mô 6.000 m², được xây dựng theo hướng tuần hoàn, kết hợp sản xuất thực phẩm sạch với năng lượng sạch. Nguyên liệu sản xuất nấm được tận dụng từ mùn cây cao su; sau nuôi trồng, bã thải tiếp tục được xử lý làm phân bón cho vườn cây ăn trái theo hướng hữu cơ. Sau hơn ba năm hoạt động, sản phẩm nấm của doanh nghiệp đã đạt chứng nhận ISO 22000 và VietGAP. Như vậy, từ một phụ phẩm nông nghiệp đã hình thành nguyên liệu, từ nguyên liệu tạo ra thực phẩm, từ chất thải tiếp tục tạo ra phân bón. Giá trị kinh tế được tạo ra qua nhiều công đoạn thay vì chỉ nằm ở một sản phẩm đầu ra.

Chất liệu cho câu chuyện của vùng đất

Khi giá trị kinh tế được nâng lên, nông sản cũng có thêm một vai trò khác: trở thành chất liệu để kể câu chuyện về vùng đất.

Cây cà phê không chỉ tạo nên những vùng sản xuất rộng lớn mà còn góp phần hình thành văn hóa cà phê Buôn Ma Thuột. Những vườn cây, mùa thu hoạch, cách chế biến và thưởng thức cà phê đều có thể trở thành những trải nghiệm giúp du khách hiểu hơn về vùng đất cao nguyên.

Du khách nước ngoài thích thú khi được tìm hiểu, trải nghiệm về quy trình rang cà phê tại Trang trại Aeroco Coffee.

Tương tự, một trái ca cao cũng có thể mở ra nhiều câu chuyện hơn giá trị của nguyên liệu. Trang trại ca cao Nam Trường Sơn (xã Ea Na) là một ví dụ. Được hình thành từ năm 2007, trang trại đã được tỉnh công nhận là điểm du lịch sinh thái nông nghiệp. Tại đây, du khách có thể tham quan vườn ca cao rộng hơn 2 ha, tìm hiểu quy trình trồng và chế biến, tham quan nhà máy, trải nghiệm làm sôcôla và thưởng thức những sản phẩm được chế biến từ ca cao. Một chuyến tham quan như vậy không đơn thuần là đi xem một vườn cây. Du khách còn biết cách thu hái, tìm hiểu hành trình từ hạt ca cao đến sản phẩm chế biến. Khi tự tay tham gia một công đoạn, thưởng thức sản phẩm rồi mua về làm quà, người tiêu dùng đã trở thành một phần của câu chuyện sản phẩm.

Với doanh nghiệp, du lịch vì thế không chỉ tạo thêm một nguồn thu mà còn mở rộng cơ hội quảng bá thương hiệu. Bà Võ Thị Ngọc Ánh, đại diện Công ty TNHH Ca cao Nam Trường Sơn cho biết, việc phát triển du lịch giúp doanh nghiệp có thêm cơ hội giới thiệu sản phẩm và thương hiệu ca cao đến người tiêu dùng. Đây cũng là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển nông nghiệp xanh và du lịch trải nghiệm.

Khi đặt những câu chuyện về vùng đất, văn hóa, con người trong không gian du lịch, giá trị của nông sản được kéo dài thêm một bước. Một sản phẩm có thể được bán tại trang trại, đưa vào nhà hàng, trở thành quà tặng hoặc trở thành một trải nghiệm mà du khách sẵn sàng chi trả. Đó là cách “từ nông trại đến bàn ăn” có thể trở thành “từ nông trại đến ký ức”.

Đắk Lắk đang có nhiều lợi thế để phát triển theo hướng này. Không gian nông nghiệp rộng lớn, hệ thống sản phẩm đa dạng và bản sắc văn hóa phong phú tạo điều kiện để hình thành các hành trình trải nghiệm gắn với cà phê, sầu riêng, ca cao, nấm và những sản phẩm đặc trưng khác. Suy cho cùng, giá trị lớn nhất của một nông sản không nhất thiết nằm ở việc bán được bao nhiêu kilogram mà còn nằm ở khả năng tạo ra việc làm, xây dựng thương hiệu, gìn giữ văn hóa, bảo vệ môi trường và đưa du khách đến gần hơn với nơi sản phẩm được sinh ra.

Minh Thuận