Từ nguồn lực của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (Chương trình 1719), nhiều địa phương vùng khó khăn đã từng bước khởi sắc. Các mô hình hỗ trợ sinh kế được triển khai hiệu quả không chỉ giúp người dân tiếp cận khoa học kỹ thuật, thay đổi tư duy sản xuất mà còn tạo động lực để hộ nghèo, hộ cận nghèo vươn lên phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống.

Thay đổi tư duy sản xuất

Sau sáp nhập, xã Tam Giang có hơn 5.800 hộ dân với trên 25.300 nhân khẩu thuộc 21 dân tộc cùng sinh sống; trong đó, đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) chiếm hơn 51%. Trước đây, đời sống của nhiều hộ dân còn gặp khó khăn do sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm truyền thống nên hiệu quả kinh tế chưa cao.

Từ khi Chương trình 1719 được triển khai, địa phương đã đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và nhu cầu thị trường. Cùng với đó, nhiều hộ dân được hỗ trợ giống cây trồng, phân bón, máy móc sản xuất và tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi để đầu tư phát triển kinh tế.

Mô hình kinh tế tổng hợp của gia đình ông Y Nôp Niê (buôn Trăp, xã Tam Giang). Ảnh: Vân Anh

Gia đình ông Y Nôp Niê (buôn Trăp, xã Tam Giang) là một trong những hộ điển hình vươn lên thoát nghèo nhờ mạnh dạn chuyển đổi sản xuất. Trước đây, gia đình ông thuộc diện hộ nghèo, cuộc sống chủ yếu dựa vào vài sào cà phê già cỗi, năng suất thấp. Năm 2022, từ nguồn vốn chính sách 116 triệu đồng, ông mạnh dạn đầu tư trồng sầu riêng và cải tạo diện tích cà phê theo hướng thâm canh bền vững.

Không chỉ được hỗ trợ vốn, ông còn tích cực tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật, học hỏi kinh nghiệm từ những mô hình sản xuất hiệu quả để áp dụng vào thực tế. Nhờ chăm sóc đúng quy trình, vườn cây sinh trưởng tốt, mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt ngay từ những năm đầu. Đến năm 2023, gia đình ông thoát nghèo, trở thành một trong những hộ có bước chuyển biến tích cực về kinh tế tại địa phương. Hiện nay, gia đình ông có 3 ha cà phê sản xuất theo hướng bền vững và hơn 200 cây sầu riêng đã cho thu hoạch. Riêng vụ vừa qua, mô hình kinh tế của gia đình mang về nguồn thu hơn 400 triệu đồng.

Ông Y Nôp Niê chia sẻ: “Trước đây, gia đình tôi chỉ trông chờ vào cà phê nên thu nhập bấp bênh. Nhờ được hỗ trợ vay vốn, hướng dẫn kỹ thuật sản xuất, gia đình mạnh dạn chuyển đổi cây trồng, đầu tư chăm sóc bài bản nên kinh tế ngày càng ổn định”.

Việc tham gia vào dự án liên kết sản xuất giúp các hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại xã Ea Na từng bước thay đổi tập quán canh tác, nâng cao hiệu quả kinh tế. Ảnh: Vân Anh

Được sáp nhập từ 3 xã Ea Bông, Ea Na và Dray Sáp của huyện Krông Ana cũ, xã Ea Na hiện có nhiều mô hình tái canh cà phê với tỷ lệ cây sống đạt trên 80%. Từ năm 2021 đến nay, xã triển khai nhiều dự án liên kết sản xuất và bước đầu mang lại hiệu quả.

Tiêu biểu là Dự án hỗ trợ liên kết trong sản xuất và tiêu thụ cà phê trên địa bàn xã Ea Na, được thực hiện từ nguồn lực của Dự án 3 thuộc Chương trình 1719. Dự án hiện triển khai trên diện tích 69 ha với sự tham gia của 71 hộ đồng bào DTTS tại các buôn Kla, Tuôr A và Tuôr B. Công ty Cổ phần Êđê Café là đơn vị chủ trì, đồng thời cam kết bao tiêu toàn bộ sản phẩm cho người dân.

Tham gia dự án, các hộ dân được hỗ trợ 50% chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đạt chuẩn; đồng thời được hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, lập kế hoạch sản xuất và bảo quản cà phê theo tiêu chuẩn VietGAP. Nhờ đó, năng suất và chất lượng cà phê từng bước được nâng lên, thu nhập bình quân của người dân dự kiến tăng hơn 10% mỗi vụ.

Điểm tựa phát triển kinh tế

Xã Suối Trai là một trong những địa phương có người DTTS chiếm đa số trong cộng đồng dân cư ở 15 thôn, buôn. Đời sống của người dân phần lớn khó khăn, sản xuất còn lạc hậu.

Bằng nhiều nguồn vốn khác nhau, đến nay xã Suối Trai đã trao gần 200 con bò cho các hộ nghèo tại 15 thôn, buôn. Từ đây, nhiều hộ chăm chỉ chăn nuôi, phát triển đàn bò, từng bước thoát nghèo.

Anh Ksor Y Thư (thôn Kiến Thiết) cho biết: “Gia đình tôi biết ơn chính quyền xã Suối Trai đã tạo điều kiện hỗ trợ bò giống để chăn nuôi, cải thiện đời sống. Hiện nay, đàn bò đã phát triển tốt. Gia đình tôi xem đây là điểm tựa để từng bước chuyển đổi các mô hình kinh tế khác, hướng đến việc phát triển kinh tế trong thời gian tới”.

Người dân xã Suối Trai từng bước chuyển đổi các loại cây trồng để phát triển kinh tế. Ảnh: Nhật Huy

Ngoài việc hỗ trợ bò, xã Suối Trai còn dùng nguồn kinh phí từ các dự án để hỗ trợ người dân giống cây trồng, kết hợp chuyển đổi cây trồng giúp người dân thoát nghèo, phát triển kinh tế bền vững, chung tay cùng địa phương xây dựng nông thôn mới, hoàn thành các chỉ tiêu về kinh tế - xã hội.

Ông Cao Minh Sang, Phó Chủ tịch UBND xã Suối Trai, nói: “Bên cạnh việc hỗ trợ sinh kế cho người dân, chính quyền xã xác định từng bước chuyển đổi các mô hình kinh tế phù hợp với điều kiện đặc thù của địa phương. Mục tiêu giúp người dân thoát nghèo, phát triển kinh tế. Đây là một trong những nội dung quan trọng của địa phương trong thời gian tới”.

Người dân xã Ea Ly đã có thể trồng cây lúa nước sau khi chính quyền đầu tư hệ thống trạm bơm và kênh mương. Ảnh: Nhật Huy

Tại xã Ea Ly, vận dụng các nguồn vốn hỗ trợ các địa phương có người DTTS sinh sống, chính quyền đã xây dựng hệ thống kênh mương và trạm bơm Ea Lâm 1, Ea Lâm 2 và Tân Lập. Qua đó giúp người dân trồng lúa trên diện tích 300 ha, đáp ứng nhu cầu lương thực, trước khi nghĩ đến các loại cây trồng khác. Cùng với đó, xã Ea Ly hình thành các vùng cây ăn trái như mắc ca, sầu riêng, vải... giúp người dân phát triển kinh tế bền vững. 

“Với vùng đồng bào dân tộc thiểu số như xa Ea Ly, địa phương ưu tiên ổn định cuộc sống người dân, hỗ trợ sinh kế phát triển kinh tế. Đồng thời xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc, tạo sức mạnh cho địa phương trong việc thực hiện kế hoạch, hoàn thành các mục tiêu sắp tới”, ông Nay Y Tôn, Chủ tịch UBND xã Ea Ly cho biết.

Giai đoạn 2026 - 2030, toàn tỉnh có 81/102 xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó có 51/81 xã đặc biệt khó khăn; 704 thôn đặc biệt khó khăn.

Thời gian qua, tỉnh tập trung triển khai hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia theo hướng đầu tư có trọng tâm, ưu tiên vùng sâu, vùng xa và địa bàn khó khăn. Trong đó hỗ trợ xây dựng 481 dự án hỗ trợ phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế, thực hiện hỗ trợ cho 7.278 hộ/nhóm hộ. Đến nay, các dự án cơ bản phát huy hiệu quả, tạo thêm nguồn lực, sinh kế để các hộ dân cải thiện đời sống, từng bước thoát nghèo, vươn lên phát triển kinh tế.

Vân Anh - Nhật Huy