Khu vực kinh tế tập thể (KTTT), với nòng cốt là hợp tác xã (HTX), đang ngày càng khẳng định vai trò trong phát triển kinh tế - xã hội của Đắk Lắk, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, để khu vực này thực sự bứt phá,  cần phát huy tối đa tiềm năng trong giai đoạn tới.

Nhận diện những hạn chế

Theo Ban Chỉ đạo phát triển KTTT tỉnh, năm 2025, khu vực KTTT trên địa bàn tiếp tục duy trì đà phát triển ổn định, nhiều chỉ tiêu đạt và vượt kế hoạch đề ra. Toàn tỉnh thành lập mới 80 HTX, nâng tổng số lên hơn 1.220 HTX, với khoảng 183.000 thành viên và 27.000 lao động. Doanh thu bình quân đạt khoảng 2,7 tỷ đồng/HTX/năm; lợi nhuận bình quân đạt 320 triệu đồng/HTX; thu nhập bình quân của thành viên đạt khoảng 68 triệu đồng/năm.

Không chỉ tăng về số lượng, chất lượng hoạt động của các HTX cũng từng bước được cải thiện rõ nét. Nhiều HTX đã chủ động chuyển đổi phương thức sản xuất, mạnh dạn ứng dụng khoa học - kỹ thuật, xây dựng sản phẩm đạt tiêu chuẩn VietGAP, OCOP, qua đó nâng cao giá trị nông sản địa phương. Tuy vậy, khu vực KTTT của tỉnh vẫn đang đối mặt với nhiều “điểm nghẽn” cần tháo gỡ.

Khu vực KTTT với những cánh đồng mẫu lớn đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất đang là xu hướng phát triển mạnh mẽ của các HTX. Ảnh: Vạn Tiếp

Theo ông Nguyễn Danh Thắng, Phó Giám đốc Sở Tài chính, hạn chế lớn nhất hiện nay là quy mô sản xuất của nhiều HTX còn nhỏ lẻ, năng lực cạnh tranh thấp, chưa gắn chặt với nhu cầu thị trường. Việc liên kết sản xuất - tiêu thụ sản phẩm tuy đã được hình thành nhưng chưa thực sự bền vững. Nhiều mô hình liên kết còn mang tính tự phát, thiếu ràng buộc pháp lý, dẫn đến rủi ro trong quá trình triển khai, làm giảm hiệu quả hợp tác giữa các bên. Bên cạnh đó, tình trạng thiếu vốn, khó tiếp cận tín dụng cũng làm ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng sản xuất, kinh doanh của các HTX.

Ở góc độ tổ chức, ông Huỳnh Bài, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh cho biết, chất lượng nguồn nhân lực vẫn là điểm yếu cố hữu của nhiều HTX. Đội ngũ quản lý còn hạn chế về trình độ chuyên môn, thiếu kỹ năng quản trị theo cơ chế thị trường, chưa theo kịp yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới. Ngay cả Liên minh HTX tỉnh cũng đang gặp khó khăn về nguồn nhân lực chuyên sâu, thiếu đội ngũ chuyên gia đủ năng lực để tư vấn, hỗ trợ các HTX một cách bài bản, hiệu quả. Điều này phần nào ảnh hưởng đến chất lượng hỗ trợ và khả năng lan tỏa các mô hình HTX hoạt động hiệu quả trên địa bàn.

Đây chính là những rào cản khiến nhiều chính sách chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

Thúc đẩy phát triển giai đoạn mới

Từ việc nhận diện rõ các hạn chế, tỉnh Đắk Lắk đã định hướng phát triển KTTT trong giai đoạn tới theo hướng năng động, hiệu quả và bền vững, gắn với chuyển đổi số và hội nhập kinh tế. Năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu thành lập mới 75 HTX, nâng tổng số lên khoảng 1.325 HTX, với hơn 195.000 thành viên tham gia. Doanh thu bình quân dự kiến đạt 2,8 tỷ đồng/HTX/năm; thu nhập của người lao động đạt khoảng 75 triệu đồng/năm.

Một số mô hình HTX phát triển du lịch trải nghiệm đang mở ra hướng đi mới trong khai thác tiềm năng kinh tế gắn với du lịch và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Ảnh: Dương Trí

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Ban Chỉ đạo phát triển KTTT tỉnh xác định cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách hỗ trợ, trong đó trọng tâm là xây dựng nghị quyết mới giai đoạn 2026 - 2030 phù hợp với Luật HTX năm 2023. Đồng thời tăng cường bố trí nguồn lực từ ngân sách để hỗ trợ phát triển hạ tầng, vốn, xúc tiến thương mại và chuyển giao khoa học - công nghệ cho các HTX.

Công tác đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực được xác định là giải pháp then chốt. Tỉnh đặt mục tiêu tỷ lệ cán bộ quản lý HTX có trình độ cao đẳng, đại học đạt ít nhất 25%; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, phấn đấu có khoảng 210 HTX nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng khác là thúc đẩy liên kết theo chuỗi giá trị, với mục tiêu có khoảng 350 HTX liên kết với doanh nghiệp trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Song song đó, việc xây dựng và nhân rộng các mô hình HTX điển hình, hoạt động hiệu quả sẽ được đẩy mạnh nhằm tạo sức lan tỏa, nâng cao chất lượng chung của khu vực KTTT.

Ở tầm vĩ mô, tỉnh cũng kiến nghị Trung ương quan tâm bố trí nguồn vốn hỗ trợ phát triển hạ tầng, nhất là giao thông nội đồng và cơ sở chế biến; đồng thời tháo gỡ những vướng mắc về đất đai để các HTX thuận lợi triển khai các dự án đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất.

Thanh Xuân