Trên con đường thiên lý Bắc - Nam qua xã Hòa Xuân, tỉnh Đắk Lắk, du khách bắt gặp cảnh quan hùng vĩ của đèo Cả, ngước lên đỉnh núi sẽ thấy khối đá khổng lồ sừng sững uy nghiêm vươn lên bầu trời. Đó chính là núi Đá Bia, còn có tên gọi là Thạch Bi Sơn từ lâu đã trở thành biểu tượng linh thiêng và hùng vĩ với vẻ đẹp hoang sơ, khung cảnh quyến rũ thu hút mọi người. Để chinh phục đỉnh núi Đá Bia, chúng ta phải vượt qua 2.028 m đường rừng và hàng ngàn bậc thang. Tuy nhiên, khi hoàn thành mục tiêu và đứng trên ngọn núi cao 706 m so với mặt nước biển, những người đam mê, thích khám phá sẽ cảm nhận được sự hùng vĩ của thiên nhiên.

Trải nghiệm thử thách cung đường leo núi

Thời điểm tốt nhất để leo núi Đá Bia là vào mùa xuân. Trong khoảng thời gian này, thời tiết khá mát mẻ và thoáng đãng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc leo núi và khám phá. Vào mùa xuân (từ tháng 2 - tháng 4), là thời điểm lý tưởng để chinh phục đỉnh Đá Bia, bởi cảnh đẹp thiên nhiên của mùa xuân mang lại không thể tả hết bằng lời nói. Cây cối xung quanh núi sẽ chuyển sang màu xanh tươi mới, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp những chùm hoa đua nở trên đoạn đường lên núi, tạo nên một khung cảnh lãng mạn và hấp dẫn.

Để có thể chinh phục được núi Đá Bia, chúng ta cần chuẩn bị kỹ càng mọi thứ như: đồ ăn nhẹ, nước uống, kính râm, giày leo núi chuyên dụng, quần áo rộng rãi thoải mái thêm áo khoác vì khi lên cao thì nhiệt độ sẽ hạ xuống. Nên leo núi vào buổi sáng và trước khi leo bạn cần chắc chắn mình đủ khả năng vì con đường dài tới 2,2 km, sẽ mất 1 - 2 giờ leo núi.

Núi Đá Bia nhìn từ cung đường đèo Cả.

Trong lúc đi lên đỉnh núi bạn sẽ cảm nhận được bầu không khí trong lành của thiên nhiên, vẻ đẹp của những động thực vật xung quanh cung đường xua tan được nhiều sự mệt mỏi. Càng lên cao hơn bạn sẽ thấy được sức nặng vô hình của các tầng mây xanh nhưng thành quả đạt được sẽ không khiến bạn thất vọng khi đứng trên đỉnh núi cao vút hòa mình với thiên nhiên tận hưởng vẻ đẹp từ trên cao, những áng mây bồng bềnh cùng bầu trời trong xanh.

Con đường lên đỉnh núi Đá Bia gồm hàng ngàn bậc tam cấp làm bằng đá chẻ, len lỏi giữa cánh rừng nguyên sinh đậm nét hoang sơ, nhiều đoạn quanh co theo chân những tảng đá rất lớn, đường khá dốc mỏi bước chân đi, nhưng cảnh sắc luôn thay đổi khi xuyên qua nhiều thảm rừng khác nhau. Đoạn thì dày đặc cây bụi, dây leo, nhiều nơi bạt ngàn chuối rừng hay tre trúc. Cây thân gỗ cao không nhiều, chỉ mọc thành từng cụm xen kẽ với những đám thân cột họ cau, dừa. Nhiều điểm dừng chân là những cái hang tạo bởi những khối đá lớn, chằng chịt dây leo như trong cổ tích thu hút những người thích du khảo, leo núi chinh phục đỉnh Đá Bia và tìm nguồn cảm hứng sáng tạo văn học nghệ thuật.

Hành trình khám phá những tầng sâu của lịch sử

Trải qua 1 - 2 giờ đồng hồ leo núi đầy thử thách, sau khi vượt chặng cuối là “cổng trời” cao ngất với hơn 200 bậc thang chúng ta sẽ được đặt chân lên đỉnh núi Đá Bia. Tại đây, chúng ta sẽ được hòa mình vào thiên nhiên hùng vĩ, phóng tầm mắt ngắm nhìn toàn cảnh xã Hòa Xuân, phường Hòa Hiệp và phường Đông Hòa xinh đẹp. Nhìn về phía đông, vịnh Vũng Rô phẳng lặng, êm dịu như hư như thực dưới những đám mây trắng nhẹ trôi. Hướng tây là con đường lên đèo Cả uốn lượn, vòng vèo, rồi cũng từ đây Quốc lộ 1 quanh co như những nét chữ thư pháp, với xung quanh là biển, là hồ hay những đám ruộng vuông vức ở những cánh đồng xa. Niềm vui sướng và tự hào vỡ òa khi chinh phục thành công thử thách sẽ tiếp thêm động lực cho những ai muốn tiếp tục hành trình chinh phục thêm những lần tiếp theo.

Đỉnh Đá Bia thường xuyên có mây mù bao phủ. Vào những ngày trời nắng, có thể nhìn thấy ngọn núi này từ nhiều vị trí khoảng cách trên 50 km. Nhìn từ một góc khác, khối đá này còn mang vóc dáng thiếu phụ bồng con trông chồng nơi bể Đông. Chính khối đá này cũng đã góp thêm một truyền thuyết “Hòn vọng phu” diễm lệ trên dải đất hình chữ S. Sinh thời, nhạc sĩ Lê Thương cho biết đã lấy cảm hứng trực tiếp từ đây để sáng tác trường ca bất hủ “Hòn vọng phu”.

Đứng trên đỉnh Đá Bia bạn có thể phóng tầm mắt nhìn ra một khoảng trời rộng lớn. Một bức tranh sơn thủy hữu tình hiện lên từ đồng bằng đến núi rừng, phía xa xăm là biển cả mênh mông. Gió biển thổi lồng lộng, mây trắng bồng bềnh vờn quanh, cảm giác chinh phục thành công càng thêm trọn vẹn. Vào mùa lúa chín, đứng trên đèo nhìn xuống những cánh đồng vàng óng như tấm thảm khổng lồ gợn theo từng đợt gió.

Du khách chụp hình lưu niệm khi hoàn thành việc chinh phục đỉnh Đá Bia.

Chinh phục đỉnh Đá Bia không chỉ là một thử thách về thể lực, mà còn là hành trình khám phá những tầng sâu của lịch sử và tâm hồn. Có lẽ chính vì vậy mà hằng năm, Tỉnh Đoàn và Sở VH-TT&DL Phú Yên (cũ) đều tổ chức giải chinh phục đỉnh Đá Bia, và mới đây UBND xã Hòa Xuân cũng đã tổ chức Giải việt dã chinh phục đỉnh cao núi Đá Bia lần thứ I - năm 2026 thu hút hơn 100 vận động viên là cán bộ, công nhân viên chức, lực lượng vũ trang và học sinh trên địa bàn phường tham gia.

Sử sách lẫn tương truyền dân gian có nêu, mùa Xuân Tân Mão 1471, vua Lê Thánh Tông sau khi thắng trận đã cho người mài vách núi tạc chữ định rõ cương thổ Đại Việt mà có tên núi Đá Bia, tên chữ Hán là Thạch Bi Sơn (bia đá trên núi). Trong “Phủ biên tạp lục” của Lê Quý Đôn có biên: Thánh Tông đánh được Chiêm Thành, lấy đất đặt xứ Quảng Nam, lập dòng dõi vua Chiêm Thành cũ, phong cho đất tự núi ấy trở về phía Tây, tạc đỉnh núi lập bia làm địa giới, xoay lưng về phía Bắc, mặt về phía Nam, lâu ngày dấu chữ đã mòn mất. Giờ đây, lên đỉnh Đá Bia, du khách không tìm thấy dấu tích văn bia của vua Lê năm xưa còn nhiều tranh luận, nhưng sẽ cảm nhận hồn thiêng sông núi, tưởng nhớ cội nguồn khi lắng nghe huyền tích một thời cha ông mở nước về cõi bờ Nam.

Quần thể danh thắng Đá Bia hội tụ đầy đủ yếu tố núi, sông, biển cả đã tạo nên cảnh quan thiên nhiên độc đáo, chứa đựng tiềm năng về nhiều mặt, nhất là tiềm năng phát triển du lịch. Hãy thử một lần về xã Hòa Xuân leo núi Đá Bia, chinh phục đỉnh Thạch Bi Sơn để được trải nghiệm cảm giác của những người leo núi, tận hưởng không khí trong lành và hương thơm của núi rừng, được đắm mình vào thiên nhiên, cỏ cây, hoa lá; để tận mắt nhìn thấy và hưởng niềm vui sướng, hạnh phúc khi được chạm bàn tay vào Nam thiên đệ nhất trụ - Tấm bia lịch sử một vùng đất và còn biết bao điều lý thú, bí ẩn cần khám phá.

Minh Huyền