Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, chiều 9/11 đại biểu họp phiên toàn thể tại Hội trường biểu quyết thông qua Nghị quyết về phương án phân bổ ngân sách trung ương năm 2027 và thảo luận về 2 dự án: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Đóng góp ý kiến vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu Bùi Thanh Toàn, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ nêu lên 4 nhóm vấn đề nhằm hoàn thiện khung pháp lý đáp ứng sát diễn biến thực tế.

Lấp khoảng trống pháp lý trước trào lưu “thuốc lá lai”

Vấn đề đầu tiên được đại biểu Bùi Thanh Toàn chỉ rõ là “khoảng trống” trong định nghĩa và xử lý “thuốc lá lai” tại khoản 1 Điều 2 Luật hiện hành (sửa đổi, bổ sung tại khoản 1 Điều 1 dự thảo Luật).

Dù dự thảo đã nỗ lực định nghĩa chi tiết thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, nhưng ngành công nghiệp thuốc lá đang biến tướng nhanh chóng với sự xuất hiện của các thiết bị “hybrid” kết hợp tinh dầu và đốt nóng sợi thuốc, hoặc các công cụ hóa hơi thảo mộc không chứa nicotine để đánh lừa cảm giác hút.

Nhằm cắt đứt triệt để trào lưu lách luật lôi kéo giới trẻ, đại biểu kiến nghị bổ sung vào Điều 1 định nghĩa bao quát: “Thiết bị, dụng cụ, hoặc hỗn hợp chất lỏng, thảo mộc được thiết kế với mục đích tạo khói/hơi dùng để hít có cơ chế mô phỏng việc hút thuốc lá, dù có chứa nicotine hay không”.

Ở góc độ tiếp cận công nghệ quản lý đối với quy định cấm bán thuốc lá bằng máy bán hàng tự động tại khoản 9 Điều 9 Luật hiện hành (khoản 3 Điều 1 dự thảo), đại biểu cho rằng không nên cấm đoán cơ học tuyệt đối.

Đại biểu Bùi Thanh Toàn thảo luận tại hội trường. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Hiện nay, công nghệ AI và nhận diện sinh trắc học đã phát triển vượt bậc, cho phép xác thực độ tuổi người mua chính xác hơn nhiều điểm bán nhỏ lẻ, đồng thời kiểm soát nguồn gốc hàng hóa và chống buôn lậu hiệu quả như mô hình thẻ Taspo tại Nhật Bản.

Do đó, đại biểu kiến nghị sửa đổi điều khoản thành: “Cấm bán thuốc lá bằng máy bán hàng tự động không tích hợp công nghệ xác thực độ tuổi người mua”, đồng thời đề xuất giao Chính phủ triển khai lộ trình thí điểm máy bán hàng tích hợp sinh trắc học (như VNeID) tại một số địa điểm công cộng được kiểm soát đối với thuốc lá và các sản phẩm cấm người dưới 18 tuổi (như rượu, bia).

Kiến nghị chế tài ngăn chặn thuốc lá xâm nhập học đường

Thảo luận về giải pháp ngăn chặn thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng xâm nhập học đường, đại biểu Bùi Thanh Toàn nhấn mạnh tính nhân văn và khả thi trong chế tài xử lý tại khoản 2 Điều 9 và Điều 31 Luật hiện hành (khoản 3 Điều 1 dự thảo).

Việc phạt tiền học sinh là không khả thi do các em chưa có thu nhập, trong khi các hình thức kỷ luật nặng hay đuổi học dễ để lại hệ lụy tiêu cực về tâm lý và tương lai.

Quang cảnh phiên làm việc. Ảnh: quochoi.vn

Dẫn bài học kinh nghiệm từ Singapore, đại biểu đề xuất bổ sung nguyên tắc xử lý vào Điều 31: việc xử lý hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đối với người dưới 18 tuổi cần được ưu tiên áp dụng các biện pháp lao động công ích cộng đồng, tham gia các chương trình tư vấn, cai nghiện thay vì chỉ dừng lại ở phạt tiền.

Bên cạnh đó, đại biểu kiến nghị khẩn trương bổ sung quy định xử lý tang vật thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bị thu giữ vào điểm b khoản 3 Điều 31 Luật hiện hành - nội dung hiện chưa có trong dự thảo. Do loại hình này chứa pin Lithium và các hóa chất độc hại, việc tiêu hủy theo phương pháp thông thường sẽ phát sinh nguy cơ ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và tốn kém kinh phí lớn.

Để giải quyết bài toán này, đại biểu đề nghị luật hóa trách nhiệm chi trả chi phí: toàn bộ thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, linh kiện và dung dịch bị thu giữ phải tịch thu, tiêu hủy theo quy trình xử lý chất thải nguy hại. Cá nhân, tổ chức có hành vi sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển trái phép phải chịu toàn bộ chi phí kiểm định và tiêu hủy. Trường hợp không xác định được người vi phạm, nguồn kinh phí tiêu hủy sẽ được trích từ Quỹ Phòng bệnh.

Theo đại biểu, việc hoàn thiện luật cần đảm bảo hài hòa giữa sự nghiêm minh của pháp luật, tính linh hoạt của công nghệ và yếu tố nhân văn trong giáo dục để chính sách thực sự đi vào cuộc sống.

Lan Anh