Tại lễ khai giảng năm học mới vừa qua của Trường Phổ thông Dân tộc nội trú & THCS Cư M’gar (xã Quảng Phú), điều khiến học sinh, thầy cô và đại biểu tham dự không khỏi ngạc nhiên, thích thú chính là tiết mục hòa tấu âm nhạc độc đáo được thể hiện hoàn toàn bằng bộ nhạc cụ tre nứa do chính các em học sinh chế tạo.

Nhạc cụ mộc mạc này ngân vang không chỉ mang lại bầu không khí rộn ràng trong ngày khai trường mà còn đánh dấu sự ra đời của một sản phẩm sáng tạo hiện đại, sử dụng trí tuệ nhân tạo và dán mã QR tương tác học liệu số vô cùng thiết thực.

Dùng công nghệ chế tác nhạc cụ

Ý tưởng độc đáo này xuất phát từ thực tế đổi mới phương pháp dạy học theo chương trình giáo dục phổ thông mới. Môn Nghệ thuật, trong đó phân môn Âm nhạc yêu cầu cao về tính thực hành, bắt buộc học sinh phải được thao tác trực tiếp trên các thiết bị để phát triển tư duy cảm thụ. Tuy nhiên, việc trang bị đầy đủ nhạc cụ hiện đại như đàn Organ hay Melodica cho toàn bộ học sinh là bài toán khó.

Vì vậy, em Y Bin Kbuôr (lớp 9) cùng em Y Đạt Ayun (lớp 7) đã tận dụng nguồn tre nứa sẵn có tại địa phương tự làm đồ dùng học tập. Dưới sự hướng dẫn của thầy giáo Nguyễn Phùng Quang Hiếu, hai em đã hoàn thiện sản phẩm "Chế tạo bộ nhạc cụ bằng tre, phục vụ cho phần đọc nhạc của bộ môn Nghệ thuật cấp THCS".

Cô trò Trường Phổ thông Dân tộc nội trú & THCS Cư M’gar quét mã QR trên chiếc đàn T'rưng vừa chế tạo để xem các video bài nhạc mẫu.

Em Y Bin Kbuôr chia sẻ: "Âm thanh tre nứa gắn liền với đời sống tâm hồn người Êđê chúng em. Tre nứa quanh trường rất dễ kiếm, chi phí gần như bằng không. Chúng em nghĩ dùng tre chế tạo bộ nhạc cụ đọc nhạc sẽ giúp các bạn có đồ thực hành, giờ học lại gần gũi, hào hứng hơn".

Để biến ý tưởng thành sản phẩm hoàn chỉnh, nhóm tác giả trẻ trải qua chuỗi công đoạn nghiên cứu tỉ mỉ. Các em lựa chọn những lóng tre, nứa già đạt tiêu chuẩn, đem xử lý hấp, sấy chống mối mọt và phơi khô tự nhiên nhằm bảo đảm độ vang âm. Tiếp đó, tre được cắt thô theo nguyên lý vật lý: ống dài tạo âm trầm, ống ngắn tạo âm cao, đồng thời khoét vạt hai đầu ống tạo khoang rỗng khuếch đại âm thanh, làm ra sản phẩm đàn T’rưng.

Điểm sáng tạo mang tính đột phá của bộ nhạc cụ này nằm ở việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa kỹ thuật dân gian và công nghệ. Thông thường, nhạc cụ tre nứa khi chế tác rất dễ bị lệch tông hay thiếu chuẩn xác về tần số. Khắc phục điều này, nhóm học sinh đã ứng dụng phần mềm đo tần số âm thanh Tuner trên điện thoại thông minh. Trong quá trình gọt đẽo, các em liên tục gõ thử và đo đạc trên phần mềm để hiệu chỉnh tần số (Hz) đạt độ chính xác cho từng nốt nhạc trong phạm vi quãng tám từ nốt đồ đến đố.

Sản phẩm đàn T’rưng hoàn thiện gồm 19 ống tre được liên kết đối xứng bằng dây chịu lực, đặt trên khung giá đỡ ba chân chắc chắn có hình tháp nghiêng hợp lý. Trên mỗi thân ống, tên nốt nhạc được khắc rõ ràng giúp học sinh dễ nhận biết khi gõ.

Chưa dừng lại ở đó, nhóm tác giả còn huy động nhiều học sinh khác cùng tham gia thể hiện nội dung, tự quay, dựng các video làm mẫu hướng dẫn đọc nhạc và đệm theo từng bài học trong sách giáo khoa Âm nhạc. Các video này được chuyển hóa thành mã QR dán trực tiếp lên giá đỡ. Trong các giờ ra chơi hay giờ tự học nội trú, học sinh chỉ cần dùng điện thoại quét mã QR là có thể xem video bài mẫu để tự luyện tập. Đáng chú ý, tổng chi phí chế tạo ra bộ nhạc cụ hoàn chỉnh chỉ vỏn vẹn vài chục ngàn đồng.

Khơi dậy tình yêu văn hóa dân tộc

Năm học 2026 - 2027 này, sản phẩm đàn T’rưng sau khi hoàn thành đã được đưa vào áp dụng thực tế tại các phòng học bộ môn Nghệ thuật của Trường Phổ thông Dân tộc nội trú và THCS Cư M'gar. Sự xuất hiện của tiếng tre nứa trong không gian lớp học đã mang đến luồng sinh khí mới, thu hút sự tham gia hào hứng của đông đảo học sinh.

Đánh giá về ý nghĩa giáo dục của mô hình sáng tạo này, cô Vương Thị Hương, Phó Hiệu trưởng phụ trách nhà trường cho biết: "Sáng kiến của các em làm phong phú thêm đồ dùng thực hành phân môn Âm nhạc. Nhà trường sẽ tiếp tục tạo điều kiện, khuyến khích và gợi mở để học sinh phát huy các ý tưởng ứng dụng công nghệ vào học đường, qua đó vừa nâng cao chất lượng giáo dục, vừa bồi đắp tình yêu văn hóa dân tộc cho các em".

Tiết mục biểu diễn đàn T'rưng - sản phẩm sáng tạo của học sinh Trường Phổ thông Dân tộc nội trú & THCS Cư M’gar - trong lễ khai giảng năm học mới.

Có thể thấy, từ những thanh tre mộc mạc, gần gũi nơi buôn làng, bằng trí tuệ và sáng tạo, học sinh ở đây đã biến vật liệu dân gian thành cầu nối đưa công nghệ vào trường học. Câu chuyện từ Trường Phổ thông Dân tộc nội trú & THCS Cư M’gar là minh chứng sinh động cho thấy: Bảo tồn văn hóa là tìm cho nó một hình thức biểu đạt mới để tiếp tục “sống” và lan tỏa trong dòng chảy của đời sống giữa thời đại số.

Đỗ Lan