Kỳ 2: Đưa người học vào trung tâm đổi mới

Khi hạ tầng số, dữ liệu và các nền tảng quản trị giáo dục từng bước được hoàn thiện, chuyển đổi số (CĐS) trong giáo dục đại học đi sâu vào vấn đề cốt lõi hơn: thay đổi cách dạy, cách học và cách người học tạo ra tri thức. Công nghệ trao cho sinh viên nhiều quyền chủ động hơn trong tìm kiếm thông tin, làm việc nhóm, khai thác trí tuệ nhân tạo (AI), kiểm chứng thông tin và giải quyết những vấn đề gắn với thực tiễn.

Đây cũng là tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 71-NQ/TW, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và CĐS làm sức bật để phát triển.

Mở không gian học tập

Một lớp học thông minh không được quyết định bởi số lượng màn hình, bảng tương tác hay thiết bị hiện đại, mà ở việc công nghệ thay đổi cách dạy, cách học và mang lại hiệu quả ra sao. Tại nhiều cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh, các nền tảng học tập trực tuyến đang trở thành một phần của quá trình đào tạo. Bài giảng, học liệu, bài tập, kiểm tra và kết quả học tập được đưa lên môi trường số, giúp người học tiếp cận kiến thức cả trước và sau giờ lên lớp.

Học viện Ngân hàng – Phân viện Phú Yên tập huấn xây dựng trợ lý AI cho cán bộ, giảng vên trong hoạt động quỹ tín dụng nhân dân.

Với Phan Thị Thùy Trang, sinh viên Trường Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột, kiến thức về giải phẫu và thực hành y khoa không còn chỉ nằm trên trang sách. “Hình ảnh giải phẫu số, học liệu điện tử và phần mềm mô phỏng giúp em dễ hình dung những kiến thức phức tạp và chủ động hơn trong học tập. Các tình huống mô phỏng còn giúp em rèn kỹ năng quan sát, phân tích và xử lý trước khi tiếp xúc với môi trường thực tế, nhờ đó tự tin hơn khi thực hành”, Thùy Trang chia sẻ.

Công nghệ đang làm thay đổi khá rõ cách sinh viên tiếp cận kiến thức, nhất là ở những ngành đào tạo đòi hỏi nhiều thực hành. Với các ngành kỹ thuật, công nghệ thông tin, nông nghiệp hay du lịch, mô hình mô phỏng và phòng thực hành số tạo điều kiện để người học thử nghiệm, điều chỉnh nhiều lần trước khi thao tác trên thiết bị hoặc trong môi trường thực tế. Công nghệ vì thế không chỉ bổ sung thiết bị cho lớp học mà còn mở rộng khả năng thực hành, trải nghiệm.

TS. Trần Thanh Long, Giám đốc Học viện Ngân hàng - Phân viện Phú Yên cho hay, hệ thống quản lý học tập trực tuyến (LMS) tại trường được triển khai theo hướng số hóa quá trình dạy và học. Học liệu, bài tập, kiểm tra và kết quả học tập được đưa lên môi trường số. Sinh viên có thể tiếp cận bài học ở nhiều thời điểm, còn giảng viên có thêm công cụ theo dõi tiến độ và hỗ trợ người học. Điều quan trọng của LMS là giúp người học chủ động lựa chọn thời gian, tài nguyên và cách tiếp cận kiến thức, từng bước hình thành năng lực tự học, tự nghiên cứu và học tập suốt đời. Cách tiếp cận này được mở rộng bằng việc ứng dụng AI để tìm kiếm, tổng hợp thông tin, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển kỹ năng số.

Môi trường học tập quốc tế tại Trường Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột.

Với công nghệ số, không gian học tập không còn bó hẹp trong giảng đường. Thư viện số với giáo trình điện tử, luận văn, tạp chí khoa học và cơ sở dữ liệu chuyên ngành giúp sinh viên tiếp cận tri thức thuận lợi hơn.

Khi sinh viên có thể tiếp tục bài học ở nhà, tìm tài liệu trong thư viện số, trao đổi với bạn học trên nền tảng trực tuyến và sử dụng AI để gợi mở hướng nghiên cứu, ranh giới giữa “giờ học” và “giờ tự học” dần được thu hẹp. Đây là nền tảng để hình thành môi trường học tập lấy người học làm trung tâm.

Đổi vai người thầy

Trong môi trường giáo dục số, vai trò của giảng viên đang có sự chuyển dịch rõ rệt. Khi kho học liệu số, thư viện điện tử và AI giúp sinh viên tiếp cận thông tin thuận lợi hơn, người thầy không còn là nguồn cung cấp tri thức duy nhất. Thay vào đó, giảng viên trở thành người thiết kế hoạt động học tập, dẫn dắt tư duy, khơi gợi khả năng tự học và đồng hành cùng sinh viên khám phá tri thức.

Một tiết thực hành của sinh viên Trường Đại học Tây Nguyên.

Thay cho những giờ học thiên về ghi chép và tiếp nhận kiến thức một chiều, giảng viên lựa chọn nghiên cứu tình huống, thảo luận nhóm hoặc giải quyết vấn đề gắn với thực tiễn. Sinh viên được giao nhiệm vụ tìm kiếm tài liệu, khai thác nền tảng số và AI để tổng hợp thông tin, sau đó phân tích, phản biện và đề xuất giải pháp. Giảng viên giữ vai trò định hướng, đặt câu hỏi và giúp người học kiểm chứng thông tin.

Theo TS. Nguyễn Đình Sỹ, Trưởng Phòng Khoa học, Hợp tác và Đổi mới sáng tạo, Trường Đại học Tây Nguyên, trong bối cảnh AI có thể hỗ trợ người học tìm kiếm, xử lý thông tin nhanh, đổi mới phương pháp giảng dạy là yêu cầu tất yếu. Giảng viên phải thay đổi từ xây dựng bài giảng đến tổ chức lớp học, tạo cơ hội để sinh viên trải nghiệm, nghiên cứu và thực hành, qua đó hình thành năng lực tự học và thích ứng với yêu cầu mới của thị trường lao động.

Tại Học viện Ngân hàng - Phân viện Phú Yên, CĐS cũng gắn với đổi mới phương pháp giảng dạy. ThS. Đào Tuấn Khanh, giảng viên Khoa Tài chính cho biết, giảng viên bám sát chuẩn đầu ra, xác định sinh viên phải làm được gì sau mỗi học phần, từ đó xây dựng nhiệm vụ thực tế, hoạt động học tập, tài nguyên và phương thức đánh giá phù hợp. Mối quan hệ giữa giảng viên và sinh viên cũng chuyển từ “dạy - học” sang “chia sẻ - trải nghiệm”, trong đó giảng viên định hướng kiến thức có chọn lọc, sinh viên chủ động khám phá, thực hành, tranh luận và giải quyết vấn đề. AI được khuyến khích sử dụng như công cụ hỗ trợ tìm kiếm thông tin, phát triển ý tưởng, luyện tập và phản biện, nhưng kết quả phải được kiểm chứng và sử dụng có trách nhiệm.

Dây chuyền phân loại sản phẩm của sinh viên ngành Điện công nghiệp, Trường Cao đẳng Công thương miền Trung tại Hội thi thiết bị tự làm trong học sinh, sinh viên năm 2026.

Theo Nguyễn Thị Mỹ Xuyên, sinh viên Học viện Ngân hàng - Phân viện Phú Yên, việc tham gia các dự án, cuộc thi khởi nghiệp giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, ứng dụng công nghệ, khảo sát thị trường và tìm giải pháp. Từ đó, các em phát triển kỹ năng nghiên cứu, tranh biện, tư duy kinh doanh, xây dựng dự án và chiến lược kinh doanh - những năng lực cần thiết mà nhà tuyển dụng yêu cầu.

Trong lớp học thông minh, người thầy không đứng ở vị trí trung tâm để truyền đạt kiến thức mà lùi lại để dẫn dắt, khuyến khích và truyền cảm hứng. Khi người thầy thay đổi vai trò, người học có thêm cơ hội chủ động tiếp cận tri thức, rèn luyện tư duy và phát triển năng lực. Đó cũng là mục tiêu cốt lõi của CĐS trong giáo dục đại học: đưa người học trở thành trung tâm của quá trình đổi mới.

Trung Hiếu - Tuyết Hương