Mỗi sáng, già Y Pin Bing (buôn Akŏ Dhông, phường Buôn Ma Thuột) lặng lẽ dạo quanh buôn làng. Với già, nhà dài của người Êđê không chỉ là nơi gắn kết gia đình, mà còn là nơi lưu giữ ký ức của cả cộng đồng.

Già Y Pin sinh ra, lớn lên ở buôn Akŏ Dhông. Từ nhỏ già đã thấm đẫm không gian lễ hội, được dạy đánh cồng chiêng, ủ rượu cần và dựng nhà dài. Tình yêu văn hóa Êđê cứ thế lớn lên theo năm tháng. Trong buôn, mỗi khi gia đình có thêm thành viên, bà con lại cùng nhau nối dài căn nhà, chia sẻ niềm vui, sự gắn kết và ước vọng bền lâu. Với người Êđê, mỗi căn nhà dài là một “ký ức sống” - mỗi lần nối dài là thêm một thế hệ tiếp nối.

Già Y Pin Bing cẩn thận lau từng chiếc chiêng cổ.

Ký ức năm 1970 vẫn in đậm trong tâm trí già, khi chứng kiến một cảnh tượng đau lòng: căn nhà truyền thống dài tới 150 mét trong buôn bị trúng đạn lạc và cháy rụi. Trong trận hỏa hoạn hôm ấy, không chỉ gỗ, tre bị thiêu hủy, mà cả những ký ức của bao thế hệ, những đêm cồng chiêng, những mùa lễ hội cũng dường như tan theo tro bụi.

Từ mất mát ấy, già Y Pin càng nung nấu ý chí gìn giữ bản sắc Êđê. Năm 1985, dù cuộc sống còn nhiều khó khăn, vợ chồng già vẫn quyết định dựng căn nhà truyền thống dài gần 20 mét làm nơi sinh hoạt. Từ năm 2018 - 2021, già lần lượt dựng thêm 5 căn nhà dài trong vườn cà phê xanh mướt của gia đình. Già tự tay sưu tầm chiêng quý, vật dụng truyền thống để gìn giữ không gian văn hóa. Trong không gian ấy, tiếng chiêng vẫn vang lên, lời kể khan vẫn được kể bên bếp lửa, như cách người Êđê giữ cho ký ức không tắt. Già dựng nhà dài để giữ lại hồn cốt buôn làng, phục vụ du khách, qua đó lan tỏa những giá trị văn hóa Êđê giữa nhịp sống hiện đại.

Không chỉ gìn giữ nét đẹp truyền thống, già Y Pin còn là người lan tỏa văn hóa cồng chiêng trong cộng đồng. Năm 2004, già tập hợp người dân, thành lập đội cồng chiêng của buôn. Nhờ già truyền dạy, nhiều người đã đánh cồng chiêng thành thục. Hiện nay, đội cồng chiêng của buôn có 10 thành viên (7 nam, 3 nữ), thường xuyên đi biểu diễn tại các sự kiện văn hóa của địa phương.

Buôn Akŏ Dhông có hơn 30 căn nhà dài, nhiều nét văn hóa Êđê vẫn được gìn giữ. Từ khi buôn làm du lịch cộng đồng, mỗi khi du khách đến tham quan, già lại nhiệt thành giới thiệu, kể về phong tục, về nhà dài, về nhịp chiêng rộn rã. Với già, mỗi lần diễn tấu, dù trong nhà dài hay ngoài trời, đều là khoảnh khắc thiêng liêng. “Nhà dài, cồng chiêng, hát kể khan là “báu vật” vô giá, nơi lưu giữ ký ức về nếp sống và văn hóa Êđê”, già Y Pin tâm tình.

Trưởng buôn Akŏ Dhông H Wiêt Byă cho biết, già Y Pin là người uy tín của buôn. Già có hiểu biết sâu và rất tâm huyết với bản sắc Êđê. Từ những chia sẻ chân thành của già, thế hệ trẻ của buôn hiểu và thêm yêu bản sắc dân tộc mình. Già cũng là nhân tố tích cực trong các hoạt động du lịch của buôn.

Khi nắng sớm vừa hong khô những giọt sương đêm, già Y Pin lại lặng lẽ dạo quanh ngắm nhìn những nếp nhà dài, cẩn thận lau từng chiếc chiêng cổ. Đó không chỉ là một thói quen, mà còn là cách ông gìn giữ hồn cốt Êđê giữa đổi thay của cuộc sống hôm nay.

Anh Dũng