Hạn hán và xâm nhập mặn đang là vấn đề đáng quan ngại tại khu vực phía Đông Đắk Lắk. Mặn xâm nhập sâu vào nội đồng không chỉ ảnh hưởng nguồn nước sinh hoạt mà còn đe dọa sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và hệ sinh thái vùng cửa sông.

Để có cơ sở xây dựng các giải pháp bảo vệ an ninh nguồn nước cho vùng ven biển, Viện Các khoa học trái đất (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã chủ trì thực hiện đề tài khoa học cấp tỉnh “Xây dựng cơ sở khoa học cho các giải pháp ứng phó xâm nhập mặn phục vụ phát triển kinh tế vùng ven biển tỉnh Phú Yên”.

Đề tài thực hiện từ tháng 6/2025 đến tháng 5/2027. Theo đó, các chuyên gia, nhà khoa học tiến hành đo độ mặn theo từng tầng nước, xác định ranh giới mặn và lấy mẫu phục vụ phân tích hóa sinh tại hạ lưu, cửa sông Kỳ Lộ (cửa Tiên Châu), sông Ba (cửa Đà Diễn) và sông Bàn Thạch (cửa Đà Nông).

Kết quả bước đầu cho thấy, khi triều cường kết hợp nắng nóng kéo dài, nước mặn có nồng độ từ 4‰ trở lên đã lấn sâu vào nội đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến một số điểm lấy nước phục vụ tưới tiêu và sinh hoạt.

Các nhà khoa học dùng thiết bị đo định vị GPS RTK và đo sâu lòng sông Ba để cập nhật kịch bản địa hình lòng dẫn các sông chính bị nhiễm mặn.

Theo TS. Hoàng Thanh Sơn, Chủ nhiệm đề tài, xâm nhập mặn xảy ra khi nước biển theo các cửa sông lấn sâu vào đất liền dưới tác động của triều cường, nước biển dâng và sự suy giảm nguồn nước ngọt từ thượng nguồn. Tình trạng này diễn ra mạnh tại vùng giao thoa giữa sông và biển, làm gia tăng nồng độ muối hòa tan, ảnh hưởng chất lượng nước và hệ sinh thái cửa sông.

Với người dân vùng hạ lưu, tác động của xâm nhập mặn đã hiện hữu. Ông Huỳnh Văn Danh (ở xã Hòa Xuân) cho biết mùa khô năm nay, nhiều giếng nước sinh hoạt của gia đình bị nhiễm mặn. “Giếng nước sinh hoạt nhà tôi đều mặn chát. Chúng tôi mong các nhà khoa học và chính quyền sớm có giải pháp ngăn mặn, đưa nguồn nước ngọt ổn định về cho bà con”, ông Danh nói.

Tại xã Tuy An Đông, mặn cũng lấn sâu đang đe dọa diện tích nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản. Ông Trần Văn Biên, Chủ tịch UBND xã chia sẻ, địa phương rất cần bản đồ dự báo mặn chính xác để chủ động mùa vụ, bảo vệ nguồn nước lâu dài.

Nhóm nghiên cứu lấy mẫu nước và đo đạc độ mặn tại hạ lưu sông Bàn Thạch (xã Hòa Xuân).

TS. Hoàng Thanh Sơn cho biết, số liệu đo đạc, mẫu nước thu thập từ thực địa sẽ được sử dụng để hiệu chỉnh, kiểm định các mô hình toán mô phỏng xâm nhập mặn. Dữ liệu quan trắc cũng được tích hợp với ảnh vệ tinh để xây dựng bản đồ ranh giới mặn tỷ lệ 1/50.000. Trên cơ sở phân tích mẫu nước và mô hình hóa, đề tài sẽ đề xuất các giải pháp trước mắt và lâu dài như quy hoạch điểm lấy nước ngọt, xây dựng đập ngăn mặn, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với từng vùng sinh thái mặn - lợ. Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ đóng góp trực tiếp vào bộ cơ sở dữ liệu số chuyên ngành của tỉnh, đáp ứng Kế hoạch triển khai Chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2030 trên địa bàn tỉnh.

Theo ông Trần Công Danh, Phó Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn tỉnh Đắk Lắk, biến đổi khí hậu cùng nhu cầu khai thác nước gia tăng khiến nước biển có xu hướng xâm nhập sâu qua các cửa Đà Nông, Đà Diễn, Tiên Châu. Do đó, việc khảo sát, lấy mẫu và đo đạc thực tế có ý nghĩa quan trọng trong đánh giá đúng diễn biến xâm nhập mặn, làm cơ sở xây dựng các giải pháp bảo vệ an ninh nguồn nước cho vùng ven biển.

Văn Tài