Quản lý và sử dụng hiệu quả đất đai có nguồn gốc từ các nông, lâm trường không chỉ là bài toán kinh tế mà còn là yếu tố then chốt để ổn định đời sống nhân dân, thúc đẩy phát triển bền vững.

Từ những tâm tư, nguyện vọng chính đáng của cử tri đến nghị trường Quốc hội, vấn đề này một lần nữa được đưa ra bàn thảo với sự cấp thiết, đòi hỏi những quyết sách mang tính đột phá, đặc thù.

Bài toán cần lời giải

Chủ trương sắp xếp lại các công ty nông, lâm nghiệp theo Nghị quyết số 30-NQ/TW của Bộ Chính trị; Kết luận số 82, Nghị định số 118/2014/NĐ-CP và Nghị định số 04/2024/NĐ-CP của Chính phủ là một bước đi mang tầm chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị này.

Đắk Lắk là một trong những địa phương có nhiều công ty nông, lâm nghiệp và diện tích đất có nguồn gốc từ nông, lâm trường lớn của cả nước. Toàn tỉnh hiện có 44 công ty (gồm 22 công ty thuộc tỉnh và 22 công ty thuộc Trung ương) đang quản lý tổng diện tích khoảng 203.553 ha.

Thời gian qua, cấp ủy, chính quyền địa phương đã nỗ lực triển khai nhiều giải pháp để sắp xếp, chuyển đổi mô hình hoạt động của các công ty nông, lâm nghiệp, tuy nhiên hiệu quả tại một số đơn vị vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng.

Diện tích đất lâm nghiệp tại xã Đắk Liêng bị người dân xâm canh. Ảnh: Minh Thông

Thông qua các buổi tiếp xúc cử tri, tâm tư của người dân về vấn đề đất đai luôn được xem là vấn đề "nóng". Ông Nguyễn Văn Hùng (xã Pơng Drang) kiến nghị Quốc hội và các cơ quan chức năng có phương án cụ thể thu hồi diện tích đất của các nông, lâm trường không còn sử dụng đúng mục đích. Đất đai tại nhiều khu vực đang bị lấn chiếm, sử dụng sai mục đích nhưng chưa được xử lý dứt điểm, dẫn đến khiếu kiện kéo dài...

Báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk cho biết, diện tích đất lâm nghiệp bị lấn chiếm trên địa bàn tỉnh khoảng 127.000 ha (bao gồm cả diện tích thuộc các nông lâm trường quản lý và diện tích do UBND cấp xã đang quản lý). Tình trạng đất bị lấn chiếm, sử dụng sai mục đích diễn ra phức tạp, phần lớn không có khả năng thu hồi, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng đất và kế hoạch sản xuất kinh doanh.

Một số công ty sau khi cổ phần hóa đã xảy ra tranh chấp, khiếu kiện kéo dài giữa các hộ dân nhận khoán, liên kết, tiềm ẩn nguy cơ mất ổn định an ninh nông thôn. Cùng với đó, những vướng mắc về thể chế, nhất là khi áp dụng quy định của Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành vẫn chưa được tháo gỡ...

Một khu dân cư tại xã Cư Pui hình thành trên đất có nguồn gốc đất lâm nghiệp. Ảnh: Minh Thông

Kiến nghị cơ chế đặc thù

Theo phân tích của Sở Nông nghiệp và Môi trường, một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay là việc áp dụng Điều 181 Luật Đất đai năm 2024. Trong đó, các nội dung liên quan đến cách thức, trình tự, cơ quan chủ trì thực hiện rà soát để tham mưu UBND tỉnh thu hồi phần diện tích đất giữ lại của các công ty nông, lâm nghiệp theo phương án sử dụng đất đã được phê duyệt nhưng không trực tiếp sử dụng mà cho thuê, cho mượn, giao khoán hoặc khoán trắng cho người khác sử dụng trái pháp luật; việc lập phương án sử dụng đất thu hồi từ các công ty nông, lâm nghiệp giao về địa phương quản lý… đang tạo ra những thủ tục hành chính chồng chéo, gây lúng túng, khó khăn, chậm trễ trong việc đưa đất vào sử dụng để giải quyết chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số, thu hút đầu tư và phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Nhận diện rõ những vướng mắc nêu trên cũng là khó khăn chung, tại nghị trường Quốc hội, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt (Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) kiến nghị Chính phủ tập trung tháo gỡ nút thắt về đất đai có nguồn gốc từ nông, lâm trường trong thời gian tới; sớm xây dựng Đề án “Cơ chế, chính sách đặc thù giải quyết những bất cập, vướng mắc về đất đai có nguồn gốc từ nông, lâm trường” trình Bộ Chính trị, tạo cơ sở chính trị - pháp lý để Quốc hội ban hành nghị quyết triển khai, thực hiện.

Đây sẽ là tiền đề vững chắc để xử lý dứt điểm những tồn đọng lịch sử trong công tác giao khoán, liên kết cho thuê đất, giải quyết triệt để khiếu kiện phức tạp trong nhân dân; tạo lập quỹ đất sạch, khơi thông nguồn lực, giải quyết đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, đồng thời mở rộng không gian để thu hút các nhà đầu tư vào các dự án phát triển kinh tế - xã hội…

Lan Anh