Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, đánh dấu sự điều chỉnh quan trọng trong tư duy chiến lược sau gần 40 năm đổi mới.

Theo đó, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước được xác lập thông qua việc lấy hiệu quả hoạt động, năng lực quản trị và sức cạnh tranh làm thước đo trung tâm.

Nghị quyết số 79 khẳng định lại một thực tế không thể phủ nhận: kinh tế nhà nước hiện vẫn nắm giữ những nguồn lực cốt lõi của quốc gia, từ đất đai, tài nguyên, kết cấu hạ tầng, ngân sách, các quỹ tài chính công cho đến hệ thống doanh nghiệp nhà nước, ngân hàng thương mại nhà nước và các tập đoàn kinh tế trụ cột.

Đây là “xương sống” bảo đảm ổn định vĩ mô, an ninh kinh tế, an ninh năng lượng, an ninh tài chính và chủ quyền quốc gia.

Doanh nghiệp nhà nước tiên phong trong các ngành, lĩnh vực trọng yếu, liên quan đến an ninh, quốc phòng. (Trong ảnh: Tàu hàng cập cảng Vũng Rô, xã Hòa Xuân). Ảnh: Việt An

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý của nghị quyết không nằm ở việc tiếp tục nhấn mạnh vai trò truyền thống ấy, mà ở cách thức tái định nghĩa vai trò chủ đạo. Chủ đạo không còn đồng nghĩa với bao cấp, can thiệp hành chính hay mở rộng khu vực quốc doanh bằng mọi giá. Ngược lại, nghị quyết đặt ra yêu cầu rất rõ: kinh tế nhà nước phải vận hành theo cơ chế thị trường đầy đủ, cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và hiệu quả.

Một trong những điểm nhấn xuyên suốt Nghị quyết số 79 là yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước. Đất đai, vốn, tài nguyên, tài sản công không chỉ cần được quản lý chặt chẽ, mà phải được khai thác theo nguyên tắc thị trường, chống thất thoát, lãng phí và lợi ích nhóm. Đây là sự thay đổi căn bản về cách tiếp cận: từ “giữ” sang “vận hành”, từ “sở hữu” sang “tạo giá trị”.

Đối với doanh nghiệp nhà nước, nghị quyết đặt ra một loạt yêu cầu mang tính “chuẩn hóa toàn diện”. Doanh nghiệp nhà nước phải tập trung vào các lĩnh vực then chốt, thiết yếu, có tính dẫn dắt và lan tỏa cao; dứt khoát rút khỏi những ngành, lĩnh vực mà khu vực tư nhân làm tốt hơn. Quản trị doanh nghiệp phải tiệm cận các chuẩn mực quốc tế; công khai, minh bạch, tách bạch rõ chức năng chủ sở hữu nhà nước với chức năng quản lý điều hành doanh nghiệp. Nghị quyết cũng yêu cầu doanh nghiệp nhà nước phải đi trước một bước, tạo nền tảng để toàn bộ nền kinh tế chuyển dịch lên nấc thang phát triển cao hơn.

Các mục tiêu mà Nghị quyết số 79 đề ra cho thấy rõ khát vọng ấy. Cụ thể là phấn đấu đến năm 2030, 50 doanh nghiệp nhà nước vào top 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á; 1 - 3 doanh nghiệp Việt Nam lọt top 500 thế giới; 3 ngân hàng thương mại nhà nước thuộc top 100 ngân hàng lớn nhất châu Á; 100% doanh nghiệp nhà nước quản trị theo chuẩn OECD và số hóa toàn diện. Phấn đấu đến năm 2045, khoảng 60 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á; 5 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới… Đây không phải là những chỉ tiêu hình thức, mà là thước đo cụ thể cho năng lực cạnh tranh và hội nhập.

Điểm đáng chú ý khác là Nghị quyết số 79 đặt kinh tế nhà nước trong mối quan hệ hữu cơ với kinh tế tư nhân và kinh tế tập thể. Kinh tế nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, kiến tạo và điều tiết nhưng sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước chỉ có thể đạt được khi các khu vực kinh tế cùng phát triển hài hòa, bổ trợ lẫn nhau. Nhà nước không làm thay thị trường, mà tạo khung pháp lý, hạ tầng và niềm tin để thị trường vận hành thông suốt.

Nhìn tổng thể, Nghị quyết số 79 thể hiện rõ định hướng xây dựng một thế hệ doanh nghiệp nhà nước kiểu mới: tinh gọn, hiệu quả, minh bạch và có năng lực cạnh tranh toàn cầu. Khi được tổ chức và vận hành theo nguyên tắc thị trường, tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, khu vực kinh tế nhà nước sẽ trở thành điểm tựa quan trọng cho ổn định kinh tế vĩ mô, nhất là trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động nhanh và cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Việt An