Sáng 10/11, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.

Tại phiên họp, đa số các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hóa để thể chế hóa đầy đủ yêu cầu tại Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị và đánh giá cao những nỗ lực của cơ quan soạn thảo trong quá trình tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật.

Ưu đãi có trọng tâm, tránh dàn trải

Nhấn mạnh chính sách phải tạo động lực tăng trưởng có trọng tâm, hiệu quả và phù hợp cam kết quốc tế, đại biểu cho rằng, Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam yêu cầu phát triển “có trọng tâm, trọng điểm” các ngành có lợi thế cạnh tranh. Trong khi đó, Điều 3 liệt kê 10 nhóm ngành ngang nhau và khoản 1 Điều 35 mở ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cho sản phẩm có bản sắc thuộc bất kỳ ngành nào.

Đại biểu đồng tình với cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát, tránh “quá mở rộng phạm vi” phát triển công nghiệp văn hóa. Đáng chú ý, Nghị quyết 80 chỉ rõ ưu đãi vượt trội về đất đai, miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa.

Tuy nhiên, theo đại biểu, trong dự thảo Luật mới có hỗ trợ tại điểm k khoản 2 Điều 19 và khoản 9 Điều 30, chưa có ưu đãi thuế riêng cho đối tượng trên.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành phiên thảo luận. Ảnh: quochoi.vn

Do đó, đại biểu đề nghị giao Chính phủ xác định ngành ưu tiên theo từng giai đoạn, trên cơ sở danh mục trọng tâm của Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị; bổ sung ưu đãi thuế cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Đồng thời, các khoản hỗ trợ từ ngân sách, trong đó có hỗ trợ chi phí sản xuất tại Điều 32, phải gắn với kết quả đầu ra như giá trị gia tăng, việc làm; cơ sở xác định mức trần 30% cũng cần được làm rõ như cơ quan thẩm tra đã đề nghị.

Ngoài ra, theo đại biểu, ước tính ngân sách giảm từ khoảng 100.000 tỷ đồng trong hồ sơ ban đầu xuống khoảng 34.490 tỷ đồng tại Phụ lục II của dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa mà chưa giải trình; khoản chi lớn nhất, khoảng 9.033 tỷ đồng cho hạ tầng kết nối cụm, khu, lại có hệ số huy động vốn thấp nhất, khoảng 1,5 lần.

Vì vậy, đề nghị lượng hóa đầy đủ, tách rõ ngân sách trung ương, địa phương; hỗ trợ hạ tầng kết nối theo khoản 5 Điều 30 chỉ khi có cam kết của nhà đầu tư thứ cấp, tránh ưu đãi dàn trải.

Đề cập về đối tượng được hỗ trợ và nguồn tài chính tại Điều 21 và Điều 28, đại biểu cho rằng, Khoản 1 Điều 21 đã bổ sung cộng đồng, cá nhân kinh doanh, hộ kinh doanh vào đối tượng được hỗ trợ nâng cao năng lực phát triển công nghiệp văn hóa.

Đây là điểm đã được tiếp thu phù hợp. Tuy nhiên, điểm e khoản 2 Điều 28 về mục đích sử dụng nguồn tài chính lại chỉ nêu doanh nghiệp, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã. Sự thiếu thống nhất này dễ gây lúng túng khi bố trí kinh phí hỗ trợ.

Đại biểu đề nghị chỉnh lý điểm e khoản 2 Điều 28 theo hướng hỗ trợ nâng cao năng lực cho đầy đủ các chủ thể quy định tại khoản 1 Điều 21; đồng thời giao Chính phủ quy định thủ tục và cách quản lý kinh phí phù hợp với cộng đồng, cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh.

Bảo đảm quyền lợi của cộng đồng chủ thể di sản

Một số ý kiến cho rằng, dự thảo chưa thiết lập đầy đủ cơ chế bảo vệ cộng đồng chủ thể di sản và nghệ nhân dân gian, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo đại biểu, khoản 3 Điều 26 về Sàn giao dịch mới yêu cầu người đưa sản phẩm lên sàn cung cấp thông tin về nguồn gốc, chưa có cơ chế tiếp cận và chia sẻ lợi ích, cũng như nguyên tắc đồng thuận tự nguyện, báo trước theo chuẩn mực quốc tế.

Đại biểu tham dự phiên làm việc. Ảnh: quochoi.vn

Đại biểu đề nghị luật hóa cơ chế tiếp cận và chia sẻ lợi ích tại Điều 19 và Điều 26; quy định sản phẩm, quyền tài sản khai thác từ di sản văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số khi đưa lên Sàn giao dịch phải có thỏa thuận chia sẻ lợi ích và sự đồng thuận của cộng đồng sở tại. Đồng thời, bổ sung vào Điều 7 các hành vi bị nghiêm cấm như tự ý khai thác thương mại, làm sai lệch hoặc sử dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) để sao chép trái phép di sản văn hóa phi vật thể, tri thức truyền thống khi chưa có sự đồng thuận của cộng đồng chủ thể.

Đại biểu cũng đề nghị đưa tiêu chí tôn trọng bản quyền văn hóa và có thỏa thuận chia sẻ lợi ích với cộng đồng thành tiêu chí bắt buộc khi đánh giá sản phẩm mang bản sắc Việt Nam, thay vì chỉ quy định ở mức 10/100 điểm như dự thảo.

Một số ý kiến cho rằng dự thảo Luật vẫn chưa có cơ chế đầy đủ để đồng bào dân tộc thiểu số thực sự trở thành chủ thể sáng tạo và được hưởng lợi bình đẳng từ tài sản trí tuệ do chính cộng đồng gìn giữ, trao truyền.

Do vậy, để văn hóa dân tộc thiểu số không đứng bên lề nền kinh tế sáng tạo, đại biểu đề nghị bổ sung một mục riêng về công nghiệp văn hóa gắn với bảo tồn, phát huy di sản văn hóa dân tộc thiểu số; chuyển tư duy từ bảo trợ, thụ hưởng sang kiến tạo, hợp tác phát triển, khẳng định cộng đồng và nghệ nhân là chủ thể sở hữu, sáng tạo, có quyền tham gia quản lý và thụ hưởng công bằng giá trị kinh tế từ di sản.

Đại biểu cũng đề nghị thiết kế gói ưu đãi tài chính, thuế riêng cho doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở văn hóa cộng đồng vùng dân tộc thiểu số, miền núi; trong đó có chính sách miễn 100% thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn tiền thuê đất đối với cơ sở sản xuất thủ công mỹ nghệ, gốm cổ, dệt đan truyền thống; xây dựng quỹ vốn mồi chấp nhận rủi ro để hỗ trợ thanh niên dân tộc thiểu số khởi nghiệp sáng tạo tại bản làng.

Bên cạnh đó, cần hình thành các tổ hợp sáng tạo, hệ sinh thái bản làng gắn với đặc trưng tộc người tại những địa bàn trọng điểm có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống…

Cũng trong phiên làm việc sáng nay, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo, Luật Báo chí.

Lan Anh (tổng hợp)