Những ngày gần đây, mạng xã hội dậy sóng trước phát ngôn của nữ TikToker H.L có hơn 3,1 triệu người theo dõi khi phát ngôn “bánh mì chỉ đói khát, khổ cực mới ăn”.

Đoạn video nhanh chóng lan truyền, thu hút hàng trăm nghìn lượt xem và bình luận. Nhiều tài khoản mạng đã lên tiếng chỉ trích, cho rằng H.L thiếu tôn trọng một món ăn quen thuộc, gắn bó với đời sống của nhiều thế hệ người Việt.

Bộ quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số nhằm định hướng hành vi, thái độ, ứng xử văn hóa trên môi trường số. (Ảnh minh họa)

Trước áp lực dư luận, nữ TikToker đã lên tiếng xin lỗi, thừa nhận nội dung thiếu suy nghĩ, kém tinh tế và đã ẩn video. Tuy nhiên, sự việc không dừng lại ở một lời xin lỗi cá nhân mà mở rộng thành câu chuyện lớn hơn về trách nhiệm phát ngôn của những người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội. Bởi nữ TikToker này từng được mời làm đại sứ mạng xã hội, truyền thông cho một lễ hội cấp tỉnh tại Đắk Lắk vào năm 2023.

Không gian mạng đã mở ra quyền tự do biểu đạt. Mỗi cá nhân có thể dễ dàng chia sẻ quan điểm, cảm xúc, thông tin của mình tới một cộng đồng xã hội. Đây là một bước tiến lớn về dân chủ thông tin và là điều kiện để nhiều tiếng nói được lắng nghe. Tuy nhiên, cũng chính trong môi trường đó, ranh giới giữa tự do và tùy tiện trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Một phát ngôn thiếu kiểm soát có thể nhanh chóng lan rộng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh của một món ăn, thậm chí không chỉ dừng ở mức phản cảm, mà còn gây tổn hại trực tiếp đến danh dự, nhân phẩm của cá nhân, tổ chức và làm nhiễu loạn thông tin trong xã hội. Điều đáng nói là những biểu hiện này không phải là cá biệt, mà có xu hướng lặp lại và lây lan rộng như hiện nay.

Thực tế cho thấy, từ những phát ngôn bốc đồng cho đến các chiến dịch tấn công có chủ đích, chỉ một status hay livestream của người có ảnh hưởng cũng có thể châm ngòi cho “bão” dư luận, nơi mỗi nội dung đều có thể trở thành “viral”, ranh giới giữa cá tính cá nhân và trách nhiệm cộng đồng ngày càng trở nên mong manh. Không gian mạng hôm nay không còn là nơi chỉ phản ánh đời sống, mà đang tham gia trực tiếp vào việc định hình đời sống; nó ảnh hưởng đến cách con người nói với nhau, nhìn nhận nhau, đánh giá nhau và lựa chọn hành vi.

Để góp phần xây dựng môi trường số lành mạnh, văn minh và tôn trọng các giá trị văn hóa, Bộ VH-TT&DL đã ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số. Đây không chỉ là một văn bản định hướng chung, Bộ Quy tắc đã chính thức đưa người có sức ảnh hưởng vào phạm vi điều chỉnh, với một định nghĩa rõ ràng: Đó là những cá nhân có khả năng định hình dư luận, tác động đến nhận thức, thái độ và hành vi của người sử dụng thông qua các nền tảng số. Khi đã được nhìn nhận như một chủ thể văn hóa, thì trách nhiệm của người có sức ảnh hưởng không thể dừng ở phạm vi cá nhân, mà trước hết, đây là những người phải nâng cao ý thức trách nhiệm, lan tỏa những nội dung có giá trị tích cực trong không gian số, góp phần gìn giữ và phát triển văn hóa Việt Nam trên các nền tảng số. Điều này đồng nghĩa với việc nội dung không thể chỉ dừng ở mức giải trí thuần túy, mà phải có ý thức về tác động xã hội, được định hướng và kiến tạo chuẩn mực.

Ứng xử có văn hóa trên không gian mạng không chỉ là trách nhiệm cá nhân, mà còn là thước đo của một xã hội văn minh, pháp quyền và nhân văn. Quy tắc dù hay đến đâu mà chỉ nằm trong văn bản sẽ khó tạo chuyển biến. Muốn vậy, thiết nghĩ cần phải đồng bộ các giải pháp: Hoàn thiện khung pháp lý; nâng trách nhiệm kiểm duyệt, xử lý vi phạm của các nền tảng và xây dựng kỹ năng số, tư duy phản biện cho chính người dùng. Và hơn hết, môi trường mạng chỉ có thể trở nên văn minh, lành mạnh khi mỗi cá nhân ý thức rõ trách nhiệm trong từng phát ngôn và hành vi của mình. Môi trường số sẽ tốt lên, khi chúng ta không chỉ biết “dọn rác”, mà còn phải “gieo hoa”. Chính việc bồi đắp những hạt giống văn hóa tích cực mới là nền tảng bền vững nhất cho một không gian số văn minh, an toàn và đậm đà bản sắc dân tộc.

Thúy Hằng