Phát triển các cụm công nghiệp (CCN) được tỉnh xác định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm mở rộng không gian sản xuất, thu hút đầu tư, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tạo việc làm tại địa phương.

Thực tế cho thấy, nhiều CCN trên địa bàn tỉnh hiện vẫn đang đối mặt với hàng loạt “điểm nghẽn” về hạ tầng, môi trường, đất đai và mô hình quản lý cần được tháo gỡ.

Hạ tầng thiếu đồng bộ

Theo Sở Công Thương, toàn tỉnh hiện có 56 CCN theo quy hoạch với tổng diện tích gần 2.946 ha. Trong đó, 21 CCN đã được thành lập còn hiệu lực, tổng diện tích khoảng 937 ha; thu hút 221 dự án đăng ký đầu tư, gồm 157 dự án đang hoạt động, 24 dự án ngừng hoạt động và 40 dự án đang thực hiện thủ tục đầu tư, xây dựng. Tỷ lệ lấp đầy bình quân đạt khoảng 60,4%.

Dù số lượng CCN tương đối lớn nhưng hạ tầng kỹ thuật tại nhiều nơi vẫn chưa được đầu tư đồng bộ. Toàn tỉnh mới có 12 CCN được đầu tư một phần hạ tầng kỹ thuật; trong đó chỉ có 5 CCN được phê duyệt nguồn vốn đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung. Nhiều CCN hiện chỉ mới hoàn thiện một phần giao thông nội bộ, còn thiếu hệ thống cấp thoát nước, điện chiếu sáng, nhà điều hành và hệ thống xử lý nước thải tập trung.

Cụm công nghiệp Tân An 1 và Tân An 2 đã cơ bản hoàn thiện hạ tầng nhưng còn vướng việc đưa hệ thống xử lý nước thải tập trung vào vận hành. Ảnh: Vạn Tiếp

Đơn cử như, các CCN Cư Kuin, Ea Dar cơ bản hình thành hạ tầng nhưng vẫn cần tiếp tục bố trí nguồn lực để hoàn thiện các hạng mục còn thiếu. Các CCN M’Drắk, Ea Lê, Ea Ral, Ba Bản, Hòa An, Hai Riêng, Tam Giang đã đi vào hoạt động nhưng chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung, hạ tầng giao thông xuống cấp. CCN Nam Bình 1, Ngọc Sơn Đông, Phú Hòa, Phước Hòa, Hòa Mỹ dù đã được thành lập nhưng hạ tầng chưa được triển khai đồng bộ; CCN Tân An 1 và Tân An 2 cơ bản hoàn thành hạ tầng xử lý nước thải nhưng chưa hoàn tất thủ tục cấp giấy phép môi trường.

Bên cạnh đó, nhiều CCN còn gặp khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng, quy hoạch chồng lấn và thiếu nguồn lực đầu tư. Cụ thể, CCN Ea Ral hiện vẫn còn hơn 6,6 ha chưa giải phóng mặt bằng; CCN Nam Bình 1 bị chồng lấn với tuyến cao tốc Bắc - Nam. Một số CCN có tỷ lệ lấp đầy thấp, hạn chế trong thu hút đầu tư. Nhiều dự án thứ cấp khác chậm triển khai hoặc ngừng hoạt động kéo dài nhưng chưa được xử lý dứt điểm, gây lãng phí quỹ đất công nghiệp và ảnh hưởng đến môi trường đầu tư của tỉnh.

Theo Phó Giám đốc Sở Công Thương Nguyễn Văn Nhiệm, qua rà soát, nhóm CCN do cấp xã quản lý hiện gặp nhiều khó khăn nhất. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều địa phương thiếu nhân sự chuyên trách, thiếu kinh phí duy tu, bảo dưỡng và chưa có mô hình quản lý chuyên nghiệp. Trong khi đó, nhu cầu đầu tư hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng môi trường lại rất lớn. Một số chủ đầu tư hạ tầng CCN cũng gặp khó khăn về tài chính, đặc biệt là chi phí bồi thường giải phóng mặt bằng tăng, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai các dự án.

Tập trung nguồn lực, tạo dư địa phát triển

Trong bối cảnh tỉnh đang đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, việc tháo gỡ các “điểm nghẽn” tại các CCN mang ý nghĩa chiến lược đối với phát triển công nghiệp địa phương.

Theo lộ trình, giai đoạn 2026 - 2027, tỉnh sẽ ưu tiên đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung và giao thông nội bộ cho các CCN đang hoạt động. Riêng năm 2026, tỉnh dự kiến bố trí khoảng 658 tỷ đồng cho 11 CCN; đồng thời nghiên cứu hỗ trợ một số CCN do doanh nghiệp làm chủ đầu tư nhằm tạo “vốn mồi”, huy động thêm nguồn lực xã hội hóa. Định hướng này cho thấy tỉnh đang chuyển từ đầu tư dàn trải sang lựa chọn những CCN có tính khả thi cao, hạ tầng kết nối thuận lợi và tiềm năng thu hút doanh nghiệp tốt để tập trung nguồn lực đầu tư đồng bộ.

Doanh nghiệp sản xuất tại Cụm công nghiệp Hòa An.

Bên cạnh đó, tỉnh cũng đang định hướng chuyển đổi mô hình quản lý từ UBND cấp xã sang doanh nghiệp hoặc hợp tác xã quản lý, vận hành hạ tầng kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu quả khai thác và thu hút đầu tư. Những CCN hoạt động kém hiệu quả, khó thu hút đầu tư hoặc không còn phù hợp với quy hoạch sẽ được điều chỉnh hoặc đưa ra khỏi quy hoạch để tránh lãng phí nguồn lực.

Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh dự kiến ưu tiên thu hút đầu tư vào các CCN như Cư Bao, Krông Năng, Cư Elang, Ea Ô, Hòa Xuân 1, Hòa Xuân 2, Ea Kpam… Đây được đánh giá là những khu vực có lợi thế về quỹ đất, kết nối hạ tầng và khả năng hình thành các trung tâm chế biến nông sản, công nghiệp hỗ trợ trong tương lai.

Đáng chú ý, tỉnh cũng định hướng thu hút đầu tư theo hướng ưu tiên các ngành công nghiệp chế biến sâu nông sản, công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp công nghệ cao và công nghiệp xanh, ít phát sinh ô nhiễm môi trường. Đây được xem là hướng đi phù hợp với lợi thế của địa phương khi Đắk Lắk có vùng nguyên liệu nông sản lớn nhưng công nghiệp chế biến sâu còn hạn chế.

Thanh Xuân